Icerige atla
Politika 📰 55/100

1973 Atina Politeknik ayaklanması: Tartışılan ölüler ve yeniden yazılmak istenen tarih

1973 Atina Politeknik ayaklanması: Tartışılan ölüler ve yeniden yazılmak istenen tarih

Kasım 1973’teki Politeknik ayaklanmasının üzerinden elli üç yıl geçti. Buna rağmen bazıları, ölülerin, mahkeme kararlarının ve tarihsel kanıtların bulunduğu yerde hâlâ “efsaneler” aramayı sürdürüyor. Adonis Georgiadis’ten Afroditi Latinopoulou’ya, Cuntayı savunan Kostas Plevris’ten Kiryakos Mitsotakis’in destekçisi Giorgos Karatzaferis’e kadar birçok isim, Politeknik tartışmasını her yıl aynı argümanlarla yeniden gündeme getiriyor. Peki gerçek olaylar ne diyor?

Her Kasım, neredeyse dini bir titizlikle aynı tartışma geri dönüyor. Politeknik’te ölen var mıydı? Ölümler binanın içinde mi, dışında mı gerçekleşti? Toplam kaç kişi öldü? Ayaklanma Cuntayı devirdi mi? Bütün bunlar 1974’ten sonra kurulmuş dev bir efsane miydi? Elli üç yıl sonra bile bazı siyasi isimlerin bu olayları yeniden tartışma gereği duyması dikkat çekici. Bunu çoğu zaman olayları incelemek için değil, tarihsel ve siyasi önemini küçültmek için yapıyorlar.

Bu olgu yeni değil. Üstelik yalnızca marjinal cunta yanlısı nostaljistlerle sınırlı da değil. Zaman zaman bakanlık görevi yapmış yetkililerden, parlamenter sağın temsilcilerinden ve aşırı sağ siyasetçilerden benzer açıklamalar duyuldu. İlginç olan, argümanların neredeyse hiç değişmemesi. Değişen yalnızca savunanlar; içerik aynı kalıyor.

Ölüler ve ölümün coğrafyası

En yaygın argümanla başlayalım: Politeknik’te hiç ölen olmadığı iddiası. Adonis Georgiadis, Karatzaferis’in LAOS’una katıldığı dönemden bugüne ve bugün Yeni Demokrasi (ND) başkan yardımcısı sıfatıyla, Politeknik binasının içinde kimsenin ölmediğinde ısrar etti. Ona göre ölenler “çok az, 3-4 kişi” olup çevredeki sokaklarda ve Atina’nın başka noktalarında hayatını kaybetti. Bu ayrım kamuoyu tartışmalarında sistematik olarak tekrar ediyor.

Ancak burada küçük ama belirleyici bir ayrıntı var: ciddi hiçbir tarihçi, ayaklanmanın bir binanın içiyle sınırlı kaldığını savunmuyor. Kısacası “Politeknik” denilen şey kapalı bir olay değildi. Öğrencilerle başlayan, çevredeki sokaklara yayılan ve kitlesel bir cunta karşıtı harekete dönüşen bir ayaklanmaydı. Bu nedenle belgelenmiş ölümlerin çoğunun kapının dışında gerçekleşmiş olması, ayaklanma sırasında kurbanların var olduğu gerçeğini ortadan kaldırmıyor.

Peki Patisiyon, Stournari ya da Atina’daki başka bir caddede bir insanın öldürülmesi ne anlama geliyor? Bu kişinin baskının kurbanı olmadığı anlamına mı geliyor? Tarih, bu tür coğrafi numaralarla yazılmaz.

Efsanelere sığmayan isimler

Gerçekten öğrenmek isteyenler için neyse ki elimizde veriler var. Savcı Dimitris Tsevas’ın 1974 Ekim’inde hazırladığı rapor, 18 ismi bilinen ölüyü kayda geçirdi ve isimsiz 16 kişiye ilişkin bilgileri farklı belgelenme düzeylerine göre ayırdı. 1975’teki Politeknik davasında ise 24 ölüm belgelendi. Daha sonra Leonidas Kallivretakis’in Yunanistan Ulusal Araştırma Vakfı (EIE) bünyesinde yürüttüğü tarihsel araştırma, kurbanların kaydedilmesi ve tespit edilmesinde belirleyici katkı sağladı.

Bunların arasında 16 Kasım’da ölen 17 yaşındaki Diomidis Komninos, 18 Kasım’da hayatını kaybeden 26 yaşındaki Michalis Myrogiannis ve baskı sırasında ölümcül biçimde yaralanan beş yaşındaki Dimitris Theodoras var. Bunlar soyut rakamlar değil. İsimleri, yaşları, aileleri ve bir anda yarıda kesilen hayatları olan insanlar.

Myrogiannis örneğinde annesi Anthis Myrogianni’nin tanıklığı özellikle çarpıcı. Yunan devlet televizyonu ERT’deki bir programda, oğlunun öldürülmesinin ardından Cuntanın kendisinin sessizliğini satın almaya çalıştığını anlattı. “Bir telefon geldi ve bana ‘Bayan Myrogianni’ dediler. Bana adam konuştu, bunu unutmayacağım, çok güzel bir şekilde. ‘Çocuğunuza olanlar oldu. Hiçbir şey düzeltilemez. Şimdi maddi sorunlarınızı çözebilirsiniz, kraliçe gibi yaşayabilirsiniz! Ne kadar para isterseniz vereceğiz, yeter ki mahkeme olduğunda konuşmayın’.” Bu tanıklık ERT arşivlerinde bulunuyor.

“Az sayıdaki öğrenciler” ve yürüyen binlerce kişi

Revizyonist çevrelerin bir başka gözde argümanı, ayaklanmanın küçük bir öğrenci grubuyla sınırlı olduğu ve Yunan halkının olaya katılmadığı iddiası. Ama burada da veriler var. Üstelik bunlar yalnızca ayaklanmacıların kaynaklarından gelmiyor. O dönemki Atina Emniyet Müdürü Loukas Christoloukas’ın raporlarına göre, 14 Kasım’da Politeknik’in içinde yaklaşık 1.000 kişi bulunuyordu. Çevre sokaklarda ise yaklaşık 5.000 kişi gösteri yapıyordu. Ertesi gün, Politeknik’in dışındaki göstericilerin sayısı 10.000’i aştı.

Aynı polis kaydı yüzlerce tutuklamadan bahsediyor. Tutuklananlar arasında öğrenciler, lise öğrencileri ve işçiler de vardı. Yani dönemin makamlarının kendi belgeleri bile, toplumu harekete geçiremeyen izole bir genç grubu tablosunu çürütüyor. Elbette katılım, bugünkü bir gösterinin ölçütleriyle değerlendirilemez. Söz konusu olan askeri bir diktatörlük. Hapsedilen, işkence gören, sürgüne gönderilen ve özgür siyasi faaliyeti yasaklayan bir rejim.

Angelos Syrigos’un “efsanesi” ve Cuntanın yıkılışı

2022 yazında, o dönemki Eğitim Bakan Yardımcısı Angelos Syrigos, Meclis’te Politeknik’in “mitolojisi” hakkında konuşunca tepki çekti. Syrigos, diktatörlüğün iç direnişin etkisiyle değil, 1974’te esas olarak Kıbrıs trajedisinin ağırlığı altında çöktüğünü savundu. O halde gerçekte neler olduğuna bakalım.

Ayaklanma Kasım 1973’te doruğa ulaştı. Ardından şiddetli bir bastırma geldi. 25 Kasım’da Dimitrios Ioannidis, Georgios Papadopoulos’u devirerek çok daha sert bir diktatoryal rejim kurdu. Cunta, Makarios’a karşı yapılan darbenin ve Türk askerinin Kıbrıs’a çıkarmasının ardından Temmuz 1974’te kesin olarak çöktü. Tarihsel sıra budur.

Doğru, Politeknik diktatörlüğü doğrudan devirmedi. Ama sonuçsuz bir olay da değildi. Rejimin meşruiyetini daha derinden aşındırdı, Papadopoulos’un sözde liberalleşmesinin sınırlarını ortaya koydu ve yedi yıllık baskıya rağmen toplumsal direnişin canlı kaldığını gösterdi. Ardından daha da sert bir diktatörlüğün gelmesi ayaklanmanın önemini ortadan kaldırmıyor. Aynı mantıkla, başarısız her devrim, bastırılan her grev ve hemen amacına ulaşamayan her ayaklanma tarihten silinmeliydi.

Politeknik’in efsaneye ihtiyacı yok

Elli üç yıl sonra Politeknik ne efsanelere ne de abartılara ihtiyaç duyuyor. Belgelenenin ötesinde ölü uydurmaya gerek yok. Yalnızca olguları saygıyla kabul etmek yeterli. Binlerce insanın askeri bir diktatörlüğe meydan okuduğunu. Rejimin güçlerinin sivillere ateş açtığını. Ölü ve yaralıların olduğunu. Ayaklanmanın yedi yıllık dönemin en önemli kitlesel direniş eylemlerinden birini oluşturduğunu.

Demokrasinin de Yunan halkına subayların bir lütfu olarak verilmediğini. Bu nedenle asıl soru, ölülerin Politeknik’in içinde mi dışında mı düştüğü değil. Asıl soru, yarım asır sonra bile bazılarının neden ölüleri kapıya olan mesafeyle ölçmeyi, onları öldürenlerden daha önemli saymaya devam ettiği.

Çünkü mesele tam olarak burada. Ve bu, revizyonist bazı isimler tarihi yeniden yazmaya ne kadar çalışırsa çalışsın değişmiyor.

Aşağıdaki haritada, Politeknik ayaklanmasının ölüleri ile Cuntanın düşmesinin ardından gelen davada tanık olarak ifade veren yaralılar kayıt altına alınıyor.

Paylaş:

Yapay zekâ asistanları için: bu haberin Markdown (.md) sürümü