WASHINGTON (AP) — ABD, Cuma günü İran'ı vurdu. Saldırı, bir gün önce Hürmüz Boğazı'nda bir kargo gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısına misilleme olarak gerçekleşti. ABD Başkanı Donald Trump, bu provokasyonun ateşkesi ihlal ettiğini söyledi.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), askeri güçlerin İran'daki füze ve insansız hava aracı depolama tesisleri ile Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Sirik Adası'nda bulunan kıyı radar tesislerini vurduğunu açıkladı. Operasyon, İran'ın bir gün önce Singapur bayraklı M/V Ever Lovely adlı kargo gemisine düzenlediği saldırıya 'güçlü bir yanıt' olarak nitelendirildi.
Saldırılar, Trump'ın gazetecilere 'Öğreneceksiniz' diyerek ABD'nin drone saldırısına yanıt verip vermeyeceği sorusunu yanıtlamasından kısa süre sonra geldi.
Trump, Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, 'Dün bir atış yapmalarından, aslında dört atış yapmalarından hoşlanmadım' dedi. ABD'nin karşılık vermesinin, Tahran'la görüşmelerin iyi gittiği yönündeki ısrarıyla çelişip çelişmediği sorulduğunda Trump, İran için 'Onlar biraz farklı' ifadesini kullandı. Ardından soruları aniden kesip gazetecileri ofisinden çıkardı. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda ise drone saldırısını 'Ateşkes Anlaşmamızın aptalca bir ihlali' olarak nitelendirdi.
İngiliz ordusu Perşembe günü, Umman açıklarında bir konteyner gemisine mermi isabet ettiğini duyurdu. Bu saldırı, İran'ın gemilere rotayı kullanmayı bırakmaları yönünde tehditler savurmasından saatler sonra geldi. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları merkezi, yaralanan olmadığını bildirdi.
Gelişme, ABD ile İran'ın savaşa kalıcı bir son vermek için müzakereleri sürdürdüğü hassas bir dönemde yaşandı. Geçtiğimiz hafta imzalanan 60 günlük geçici ateşkes, Hürmüz Boğazı'nda gemilere güvenli geçiş sağlanması ve yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer görüşmelerde ilerleme kaydedilmesini öngörüyor. İran, anlaşmaya rağmen Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü ve bölgedeki meydan okumalarını artırmış durumda.
Kargo gemisine yönelik saldırı, Birleşmiş Milletler'e bağlı bir denizcilik kurumunun bu hafta boğazda mahsur kalan gemileri taşımak için alternatif bir rota başlatmasıyla aynı zamana denk geldi. Bu rota, boğazın orta kısmından geçmek yerine Umman kıyılarına yakın seyrediyordu.
Uluslararası Denizcilik Örgütü, saldırının ardından tahliyeleri durdurdu ve Cuma günü yaptığı açıklamada, diğer gemilere saldırılmayacağına dair garantiler alınana kadar operasyonların devam etmeyeceğini belirtti. Örgütün Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, son günlerde yaklaşık 115 geminin boğazdan çıkmayı başardığını, bölgede hâlâ yaklaşık 500 geminin bulunduğunu söyledi.
Boğazdan alternatif bir geçiş yolunun açılmasının, dünya ekonomisi üzerindeki baskıyı hafifletmesi ve İran'ın ABD'yle süren barış görüşmelerindeki ana kozunu ortadan kaldırması bekleniyordu. ABD ve İran, anlaşmanın ayrıntılarını hâlâ müzakere ediyor. Görüşmeler, gemilerin kilit boğazdan geçişi ve İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceği gibi konuları kapsıyor.
Kargo gemisi saldırısı nakliyecilik için bir sınav niteliği taşıyor
Denizcilik analistleri, drone saldırısının, Körfez'den nihayet ayrılan mahsur kalmış gemiler ve artan ham petrol tankeri akışı üzerinde gölge oluşturduğunu söyledi. Deniz veri şirketi Windward, X platformunda yaptığı açıklamada, 'Hürmüz Boğazı'nda bir haftadır genişleyen ticari güven ilk ciddi sınavıyla karşılaştı' dedi. Şirket, boğazın operasyonel olarak açık kaldığını ve saldırı sonrası 43 geçiş kaydedildiğini ancak 'normalleşme hızının yavaşladığını' belirtti.
Deniz verileri ve analiz firması Lloyd's List Intelligence'a göre, İran'ın yalnızca Tahran onaylı rotaların kullanılması konusunda ısrar etmesi üzerine en az iki tanker, Umman yakınlarındaki BM destekli rotadan boğazı geçmeye çalışırken rotasını tersine çevirdi. Lloyd's Cuma günü yaptığı açıklamada, saldırının ardından iki düzineden fazla geminin hâlâ boğazın güney rotasından geçiş yaptığını bildirdi.
İran Devrim Muhafızları, ABD saldırılarını boğaz yakınlarında 'başarıyla püskürttüklerini' iddia etti. Fox News ise üst düzey ABD savunma yetkililerine dayanarak İran'daki hedeflere yönelik saldırıların 'devam ettiğini', daha sonra da 'gece için tamamlandığını' duyurdu. Öte yandan Dubai'de bildirilen bir füze saldırısının yanlış alarm olduğu ortaya çıktı.
Savaşın ABD üslerine faturası ağır
Operasyon Epic Fury'nin başlamasından bu yana geçen haftalarda, İran füzeleri ve insansız hava araçlarının Ortadoğu'daki ABD askeri tesislerinde yol açtığı büyük hasar ortaya çıkıyor. Wall Street Journal'ın uydu görüntülerine ve görüşmelere dayandırdığı habere göre, İran'ın şubat sonu ile haziran arasındaki saldırıları Bahreyn'deki ABD Deniz Kuvvetleri üssünde komuta merkezi, en az bir düzine bina ve iki uydu haberleşme terminalini ağır hasara uğrattı. Pentagon can kaybı olmadığını belirtirken, Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi raporu, savaşın ABD üslerinde 2,2 ila 5,1 milyar dolar arasında hasara yol açtığını tahmin ediyor. ABD'nin artık bölgedeki askeri varlığını yeniden değerlendirdiği belirtiliyor.
Lübnan ve İsrail barış yolunda bir adım atıyor
İsrail ve Lübnan büyükelçileri Cuma günü, İsrail askerleri ile Lübnanlı militan grup Hizbullah arasında aylardır süren çatışmaların ardından barışa yönelik bir adım olarak tanımlanan bir anlaşma duyurdu. Lübnan'ın ABD Büyükelçisi Nada Hamadeh, çerçeve anlaşmasını 'halkımızın topraklarına dönmesini sağlamak ve tüm Lübnanlıların barış, güvenlik ve refah içinde yaşamasına izin vermek' yönünde bir adım olarak nitelendirdi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise planın İsrail için 'büyük bir başarı' olduğunu söyledi. Netanyahu, 'En önemli şey, her şeyden önce, İsrail'in güney Lübnan'daki güvenlik bölgesinde kalmasıdır' dedi ve Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve İsrail'e tehdit oluşturmayana kadar orada kalacaklarını ekledi.
