BUENOS AIRES, Arjantin (AP) — İkinci Dünya Savaşı sırasında önde gelen bir Yahudi sanat tüccarından yağmalanan ve uzun yıllar kayıp olan İtalyan portresi, Arjantin mahkemesinin cuma günü onayladığı bir anlaşmanın ardından sahibinin varisine iade edilecek. Anlaşma kapsamında, firari bir Nazi yetkilisinin kızı, yargılanmak yerine tablo üzerindeki tüm haklarından feragat etmeyi kabul etti.
Bu anlaşma, Hollandalı-Yahudi sanat tüccarı Jacques Goudstikker’in tek hayatta kalan varisi Marei von Saher’e, uzun süredir aranan “Bir Hanımefendinin Portresi” eserinin iadesinin önünü açıyor. Goudstikker’in ünlü koleksiyonu, Adolf Hitler’in Almanya’sı 1940 yılında Hollanda’yı işgal ettikten sonra Nazi yetkililerine baskı altında satılmıştı.
Geçen yıl, üst düzey Nazi yetkililerinden Friedrich Kadgien'in kızı Patricia Kadgien ve eşi Juan Carlos Cortegoso, ağırlaştırılmış suçluyu kayırma suçundan yargılanmak üzere mahkemeye çıkarılmıştı. Yetkililer, çiftin 18. yüzyıla ait bu tabloyu, Arjantinli ve uluslararası araştırmacıların aradığını bile bile gizlediklerini belirtmişti.
Associated Press'in ulaştığı anlaşma metnine göre çift, esere dair tüm haklarından feragat etmeyi ve tablonun von Saher'e iadesini kabul etti. Karşılığında ceza yargılamasından kurtulacak ve iki yıl boyunca mahkeme gözetimi altında tutulacaklar. Bu süre boyunca, yaşadıkları Arjantin'in sahil kenti Mar del Plata'daki bir hastaneye maddi katkı sağlamaları ve yerlerini her zaman yetkililere bildirmeleri gerekecek.
Bu anlaşma, kayıp portre için nesiller boyu süren arayışı ve Ağustos 2025'te başlayan bir yıllık hukuk mücadelesini sona erdiriyor. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Arjantin'e kaçan firari Nazi mali yetkilisi Friedrich Kadgien'i araştıran Hollandalı gazeteciler, “Bir Hanımefendinin Portresi”ni, Kadgien'in kızının Mar del Plata'daki mütevazı evine ait bir çevrimiçi emlak ilanında yeşil kadife bir koltuğun üzerinde asılıyken fark etti.
Rotterdam merkezli Algemeen Dagblad gazetesi bulgularını yayınladıktan birkaç saat içinde ilan ortadan kayboldu. Polis eve defalarca baskın düzenledi ancak tabloyu bulamadı. Bir haftadan fazla bir süre sonra, Kadgien'in avukatı eseri yetkililere teslim etti.
Onlarca yıl boyunca portre, İtalyan Barok ressam Giuseppe Vittore Ghislandi'nin eseri olarak tanımlandı. Goudstikker'in koleksiyon kayıtlarında da bu atıfla yer aldı ve savaş öncesinde Amsterdam'da bir Ghislandi eseri olarak sergilendi. Ancak Arjantin Ulusal Güzel Sanatlar Akademisi'nin mahkeme kararıyla yaptığı incelemesi farklı bir sonuca vardı ve eseri İtalyan sanatçı Giacomo Antonio Melchiorre Ceruti'ye atfetti.
Uzmanlar, tabloyu Goudstikker'in koleksiyonunun bir parçası olarak tescilledi ve değerini yaklaşık 250.000 euro (290.000 dolar) olarak belirledi.
Goudstikker, İkinci Dünya Savaşı'ndan önce Avrupa'nın önde gelen sanat tüccarlarından biriydi ve Rembrandt ile Vermeer'in eserlerini de içeren koleksiyonuyla tanınıyordu. Mayıs 1940'ta Alman birlikleri Hollanda'ya girerken ailesiyle birlikte Amsterdam'dan kaçarken bir gemi kazasında hayatını kaybetti.
Koleksiyonundaki tahminen 1.100 eser, Hitler'in sağ kolu olarak bilinen ve savaş sırasında devasa bir sanat koleksiyonu biriktiren Hermann Göring'e yasa dışı olarak satıldı. “Bir Hanımefendinin Portresi”nin, Nazi rejimi için yabancı para birimleri, değerli metaller ve müsadere edilen malların satışını yöneten Göring'in mali danışmanı Kadgien'in eline tam olarak nasıl geçtiği hala netlik kazanmış değil.
Kadgien, Almanya'nın yenilgisinin ardından önce İsviçre'ye, ardından da Arjantin'e kaçarak Avrupa'dan ayrıldı. Güney Amerika ülkesinde 1978 yılında, savaş suçlarından tutuklanmadan veya suçlanmadan hayatını kaybetti.
Şu anda Connecticut, Greenwich'te yaşayan ve ailesinin yağmalanan sanat eserlerini geri almak için onlarca yıl mücadele eden von Saher'in avukatları, müvekkilinin tablonun kendisine iade edilmeden önce Arjantin'de sergilenmesine izin vermeyi kabul ettiğini belirtti.
Geçen yıl Mar del Plata'da Kadgien ve kız kardeşine ait evlere düzenlenen baskınlarda Arjantin polisi, iki 19. yüzyıl tablosunun yanı sıra çeşitli baskı ve gravürleri de el koydu. Yetkililer, bu eserlerden herhangi birinin İkinci Dünya Savaşı sırasında yağmalanmış olup olmadığını hala araştırıyor.