AB'nin istatistik ofisi Eurostat'ın yayımladığı yıllık «Regions in Europe 2026» raporu, Avrupa'nın farklı bölgelerindeki yaşam koşullarına, ekonomiye ve çevreye dair ayrıntılı veriler sunuyor. Rapor bu bölgeleri üç farklı düzeyde inceliyor: coğrafi gruplar (NUTS 1), bölgeler (NUTS 2) ve iller (NUTS 3).
NUTS, Fransızca «Nomenclature d'Unités Territoriales Statistiques» ifadesinin kısaltması. Bu istatistiksel sınıflandırma, her bölgenin farklı ihtiyaçlarını ve özelliklerini ortaya koyuyor. Böylece sosyal uyum, istihdam yaratma ve dijital ile yeşil dönüşüm politikalarının hazırlanmasına yardımcı oluyor.
Trajik bir ironi ki, Yunan usulüyle uygulanan yeşil dönüşüm, yani zorla linyitten çıkış, Batı Makedonya'yı Eurostat'ın incelediği dönemde AB'deki tüm bölgeler arasında ikinci en hızlı GSYH düşüşüne sürükledi.
Eurostat'ın X hesabından paylaştığı grafiğe göre AB'nin GSYH'si 2019-2024 arasında reel olarak yüzde 5,6 büyüdü. En yüksek büyüme oranları şöyle:
İrlanda Doğu ve Orta bölgesi: yüzde 38,0
İrlanda Kuzey ve Batı bölgesi: yüzde 36,4
Batı Makedonya: yüzde -18,0
En düşük kişi başı GSYH'ye sahip bölgeler
Aynı dönemde Yunanistan'dan beş bölge, Avrupa'nın ekonomik olarak en zayıf bölgeleri arasında yer alıyor. Bu bölgelerde gerçek kişi başı GSYH, satın alma gücü standartlarına göre (PPS) ortalamanın yüzde 50'sinin altında kalıyor.
En kötü durumdaki bölge Kuzey Ege. Burada reel kişi başı GSYH, AB ortalamasının yüzde 42'si seviyesinde. Onu Doğu Makedonya-Trakya ile Epir takip ediyor; ikisi de yüzde 45 ile. Batı Makedonya yüzde 48, Batı Yunanistan ise yüzde 49 ile sıralamada yer alıyor.
Peloponnesos ise başka bir olumsuz sıralamada öne çıkıyor. Bölge, AB'nin en yoksul 10 bölgesi arasında yer alıyor ve nüfusunun yüzde 38,1'i yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski altında.
Eurostat'ın 2026 raporu, bölge bazında 2024'e kadar olan en son verileri içeriyor. Ulusal düzeyde geçici verilerin bulunduğu 2025 yılında ise Yunanistan, Bulgaristan ile birlikte AB'de en düşük reel kişi başı GSYH'ye sahipti. Bu oran AB ortalamasının yüzde 68'i.
GSYH'nin en çok arttığı yerler
Eurostat'ın incelediği bölgesel kalkınma göstergelerinden biri, AB bölgelerinde 2019 ile 2024 arasındaki toplam GSYH değişimi. Gösterge, Covid-19 salgını öncesindeki son referans yılını en güncel verilerle karşılaştırıyor. Böylece salgın öncesi ekonomik faaliyet düzeyine dönen ya da bu düzeyin altında kalan bölgeleri ortaya koyuyor.
Veri bulunan 244 NUTS 2 bölgesinde gelişmeler önemli farklılıklar gösterdi.
Toplamda 197 bölge olumlu büyüme kaydetti ve bu bölgelerde 2024'te ekonomik faaliyet 2019'a göre daha yüksekti. Buna karşılık GSYH 46 bölgede geriledi, yalnızca bir bölgede ise değişmeden kaldı.
En güçlü artış, İrlanda'nın başkentinin bulunduğu «Doğu ve Orta İrlanda» bölgesinde gerçekleşti. Bu bölge aynı zamanda en yüksek kişi başı GSYH'ye sahip. 2019-2024 arasında bölgenin GSYH'si yüzde 38 arttı.
Diğer iki İrlanda bölgesi de çok yüksek artış kaydetti. «Kuzey ve Batı İrlanda» yüzde 36,4 büyüdü ve bu, AB'de ikinci en yüksek artış oldu. «Güney İrlanda» ise yüzde 26,0 artışla altıncı sırada yer aldı.
İrlanda dışında en yüksek büyüme oranları ise şu bölgelerde görüldü:
Romanya'nın başkenti Bükreş-İlfov bölgesi: yüzde 33
Malta: yüzde 32,9
Hint Okyanusu'nda bir takımada olan ve Fransa'nın denizaşırı bölümü Mayotte: yüzde 32,1
İnceleme döneminde AB başkentlerinin hemen hepsinin bulunduğu bölgelerde ekonomik faaliyet genişledi. Tek istisna Finlandiya'daki Helsinki-Uusimaa bölgesi oldu. Burada GSYH reel olarak yüzde 1,9 azaldı.
GSYH'nin en çok küçüldüğü yerler
2019-2024 arasında ekonomik faaliyetteki en büyük daralma, Bulgaristan'ın Güneydoğu bölgesinde yaşandı. Bölgenin idari merkezi Burgaz. Yunanistan'ın komşusu Bulgaristan'daki bu bölgede reel kişi başı GSYH yüzde 20,5 azaldı. Eurostat raporuna göre bunun nedenleri arasında yapısal ekonomik sorunlar, düşük yatırımlar, düşük verimlilik ve demografik baskılar bulunuyor.
Batı Makedonya ise 2019-2024 döneminde reel GSYH'de yüzde 18 daralmayla ikinci en hızlı küçülmeyi kaydetti.
Bu sıralamayı Hollanda'daki Groningen takip ediyor. Bölgedeki ana doğalgaz sahasında çıkarma 2024'te kademeli olarak durduruldu ve GSYH yüzde 14 azaldı.
Beşinci sırayı Romanya'daki iki bölge tamamlıyor. Güney Muntenya'da yüzde 13,5, Güneybatı Oltenia'da ise yüzde 11,3 düşüş yaşandı.
Batı Makedonya'da GSYH neden çöktü?
Görünüşe göre «Adil Geçiş» bölgeye uğradı ama henüz tam anlamıyla dokunmadı. Ekonomisi büyük ölçüde linyit santrallerine dayanan Batı Makedonya bu süreçten doğrudan etkilendi.
Batı Makedonya Üniversitesi'nin 2021 tarihli bir bilimsel çalışmasına göre linyit faaliyetleri bölge GSYH'sinin yüzde 34'ünü oluşturuyordu. İşgücünün neredeyse yüzde 25'i ise doğrudan ya da dolaylı olarak linyit sektörüne bağlıydı. Araştırma, telafi edici önlemler alınmazsa linyitten çıkışın 2028'e kadar 21.000'den fazla iş kaybına yol açacağını, hatta bunun 2025'ten itibaren başlayabileceğini uyarıyordu. Ayrıca araştırmacılar, 2018-2028 arasında 9 milyar gelir kaybı öngörüyordu.
Ne yazık ki, Batı Makedonya ve Megalopolis için öngörülen toplam 1,61 milyar euroluk Avrupa fonlarına rağmen araştırmacıların uyarıları kısmen doğrulandı. Temmuz 2026'da Batı Makedonya Ekonomik Kamarası, TEE ve GEOTEE Batı Makedonya, Avrupa kurumlarına ortak bir mektup gönderdi. Mektupta, bölgenin temel finansman aracı olan Adil Kalkınma Geçiş Programı'nın (PDAM) uygulamasında ciddi yapısal bozukluklar olduğu eleştirildi.
Kuruluşlar, PDAM'ın resmi verilerine dayanarak 1,61 milyar euroluk kaynağın yüzde 45,1'inin yasal taahhütlere ayrıldığını, onaylanan harcamaların ise bütçenin yalnızca yüzde 9,36'sına ulaştığını belirtti.
Mektubun imzacıları, diğer konuların yanı sıra şunu vurguladı: «Toplum olarak kökten ve genel olarak yeşil dönüşüme ve enerji dönüşümüne karşı değiliz. Ancak, yerimizi adaletsiz ve yıkıcı bir biçimde uygulanan, çevresel iyileştirmeyi bölgenin sosyal ve ekonomik yıkımına çeviren bir dönüşüme kesinlikle karşıyız.»
GSYH'deki düşüş, Batı Makedonya'nın ekonomik sıkıntısını gösteren tek gösterge değil.
Bilimsel ve mesleki kuruluşların mektubuna göre 2016-2025 arasında Batı Makedonya'nın nüfusu yüzde 10,3 azaldı. Bu oran, Yunan istatistik kurumu ELSTAT'ın yıllık tahminlerine göre ulusal ortalamanın (yüzde -3,8) neredeyse üç katı. 2025'te bölgede işsizlik yüzde 15,3 iken Yunanistan ortalaması yüzde 8,4 oldu. ELSTAT'ın 2026 ikinci çeyrek tahminlerine göre ise Batı Makedonya'da işsizlik yüzde 12,7'ye yükseldi. Ülke genelindeki ortalama ise yüzde 7,9.
