MADRİD (AP) — İspanya'nın güney ucuyla İngiltere'ye bağlı Cebelitarık arasında her gün seyahat eden binlerce kişi, çarşamba günü itibarıyla artık fiziksel bir sınır kapısından geçmek zorunda kalmayacak.
Salı gece yarısı sınır çitinin kaldırılmasıyla resmen açılan geçiş, Avrupa Birliği ile Birleşik Krallık arasında imzalanan tarihi bir anlaşma kapsamında yeni bir serbest dolaşım dönemi başlattı. Bu gelişme, Brexit sonrası yıllarca süren pazarlıkların ardından geldi.
38 bin nüfuslu, tartışmalı Britanya Denizaşırı Toprağı Cebelitarık, İber Yarımadası'nın güney ucunda, Fas'a sadece birkaç kilometre mesafede, Atlas Okyanusu ile Akdeniz'in buluştuğu stratejik bir noktada yer alıyor.
Gece yarısından hemen sonra kalabalıklar, İspanya'nın La Línea de Concepción kentiyle Cebelitarık arasında her iki yönde özgürce geçiş yapmaya başladı. Birçoğu, İspanya'nın Salı günü Dünya Kupası yarı finalinde Fransa'yı yenmesinin ardından İspanyol futbol formaları giyiyordu ve bu da kutlama havasını daha da artırdı.
Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, İspanyol yayıncı RTVE'ye yaptığı açıklamada, "Burada hissettiğiniz şey, iki halk arasındaki kardeşliktir" dedi.
Yıllar süren anlaşma
İngiltere 2020'de AB'den ayrıldığında, Cebelitarık ile birlik arasındaki ilişki çözümsüz kalmıştı. Sınırda insan ve mal akışının devamını sağlayacak bir anlaşma için daha önce yapılan görüşmeler kesintili ilerlemişti. 2025 yılında AB ve İngiltere bu konularda bir anlaşmaya vardıklarını duyurdu ve iki taraf ile Cebelitarık hükümeti Salı günü sınır geçişlerini kolaylaştıran bir antlaşma imzaladı.
İngiltere Dışişleri Bakanlığı Bakanı Stephen Doughty, Salı günü yaptığı açıklamada anlaşmanın Cebelitarık'ın uzun vadeli ekonomik geleceğini ve çıkarlarını güvence altına aldığını söyledi. AB Ticaret Temsilcisi Maroš Šefčovič de anlaşmayı övdü. Šefčovič, "Dört yıl süren sabırlı ve karmaşık müzakereler gerekti, ancak sonuç ortada. Bir çitin yıkıldığını görmek çok özel bir duygu" ifadelerini kullandı.
Anlaşma olmasaydı, Cebelitarık tam pasaport kontrollerinin yapıldığı sert bir kara sınırıyla karşı karşıya kalabilirdi. Bu durum, işgücünün neredeyse yarısını oluşturan yaklaşık 15 bin İspanyol'un her gün sınırı geçerek çalıştığı bölge için ciddi ekonomik riskler doğuruyordu.
51 yaşındaki Mendez Segura, çarşamba günü iş için İspanya'dan Cebelitarık'a geçerken yeni kazandığı özgürlüğe henüz alışamamıştı. Evde bakım çalışanı Segura, "Hayatım boyunca kimlik kartımla geçip Cebelitarık'ta çalıştım. Artık onsuz geçebileceğinizi biliyorum ama bu benim alışkanlığım" dedi.
Sınırın her iki tarafından yapılan ziyaretler de etkilenecekti. Picardo, Associated Press'e verdiği röportajda, "İspanya'da ailesini ziyaret edenler ya da İspanyol ailesi Cebelitarık'ta onları ziyarete gelenler. Futbol maçlarına ve ders dışı etkinliklere giden çocuklar, ister İspanya'da ister Cebelitarık'ta olsun, sınır kuyrukları konusunda endişelenmeden bunu yapabilecek" dedi.
Anlaşma, bölgeyi fiilen AB'nin Schengen serbest dolaşım alanına dahil ediyor. Cebelitarık havalimanı ve limanında giriş-çıkış kontrolleri hem İngiliz hem de İspanyol sınır görevlileri tarafından yapılacak. Bu düzenleme, Londra ve Paris'teki Eurostar tren istasyonlarında hem İngiliz hem de Fransız yetkililerin pasaport kontrolü yaptığı uygulamaya benziyor.
Cebelitarık 1713'te İngiltere'ye bırakılmıştı, ancak İspanya o tarihten bu yana egemenlik iddiasını sürdürüyor. İki ülke arasında Cebelitarık meselesinde yüzyıllar boyunca inişli çıkışlı ilişkiler yaşandı. Sınır çitini kaldıran antlaşma, bölgenin tartışmalı statüsünü çözüme kavuşturmuyor.
İngiltere'nin 2016 Brexit referandumunda, İngilizcede halk arasında "Kaya" olarak bilinen bölgedeki seçmenlerin yüzde 96'sı AB'de kalma yönünde oy kullanmıştı.
Schengen Bölgesi dışındaki ülkelerden (İngiltere dahil) Cebelitarık'a seyahat edenler, Nisan ayında Avrupa'da uygulamaya konulan ve pasaport damgalarının yerini fotoğraf ve dijital parmak izleriyle toplanan biyometrik verilerin aldığı AB Giriş-Çıkış Sistemi (EES) ile uğraşmak zorunda kalacak.
Kaya'da yüz tanıma kameraları
Sınır çitinin kalkmasıyla birlikte Cebelitarık yetkilileri, giriş noktalarına ve bölge geneline canlı yüz tanıma kameraları yerleştirdi. Başbakan Picardo, bölgede çok daha fazla güvenlik kamerası olacağını, polis varlığının yanı sıra gümrük ve Sahil Güvenlik birimlerinin kaynaklarının da artırıldığını söyledi. Picardo, "Kale artık dijital bir kaleye dönüştü" dedi.
