Elon Musk'ın roket şirketi SpaceX, cuma günü Wall Street'te halka açılıyor. Kurumsal ve bireysel yatırımcıların, tanesi 135 dolardan satışa çıkarılan 555,6 milyon hissenin tamamını kapışması bekleniyor. Zaten dünyanın en zengin adamı olan Musk, bu halka arzla birlikte dünyanın ilk trilyoneri unvanını da alabilir.
SpaceX, yaklaşık 75 milyar dolarlık geliriyle tarihin en büyük halka arzı olmaya aday. Şirketin en büyük hayali ise insanları Mars'a gönderen ilk firma olmak. Hatta Musk'ın gelecekteki tazminat paketinin bir kısmı, SpaceX'in Kızıl Gezegen'de en az 1 milyon kişilik bir koloni kurmasına bağlanmış durumda.
Neden Şimdi Halka Açılıyorlar?
Musk, kendi sosyal medya platformu X'te düzenlenen bir video konferansta JPMorgan CEO'su Jamie Dimon'a son 10 yıldır SpaceX'i halka açması yönünde baskı yapıldığını söyledi. Bu adımın şimdi atılmasının sebebi ise şirketin yörüngeye 100 bin yeni nesil Starlink uydusu yerleştirme planı. Musk'a göre uzaya yapay zeka veri merkezleri kurmak "devasa bir yeni büyüme alanı" ve bunun için ciddi sermayeye ihtiyaç var.
Halka açılmak SpaceX'e ihtiyaç duyduğu sermayeyi sağlarken, şirketi hissedarların daha sıkı denetimine ve artan regülasyonlara da maruz bırakıyor. Bu durum, üç aylık finansal raporlar sunma zorunluluğu anlamına geliyor. Eleştirmenler ise bu raporlama yükünün şirketleri uzun vadeli planlama yerine kısa vadeli düşünmeye ittiğini ve gereksiz maliyetler yarattığını savunuyor. Öte yandan menkul kıymetler düzenleyicileri, halka açık şirketlerin finansal raporları yılda sadece iki kez sunmasını öngören bir teklifi şu sıralar kamuoyunun görüşüne açmış durumda.
Halka Arz Şirketi Nasıl Etkileyecek?
Musk, şirket stratejisi, finans ve personel kararlarında söz sahibi olacağı özel bir hisse sınıfının çoğunluğuna sahip olacak. Bu B Sınıfı hisselerin büyük kısmına sahip olduğu için Musk'ı CEO'luktan kovma yetkisi sadece Musk'ta.
Şirket, Musk'ı büyümesinin, inovasyonunun ve başarısının "itici gücü" olarak gösteriyor. Peki ya Musk ortada olmazsa ne olacak? SpaceX, Musk'ın kaybının şirketin stratejiyi uygulama becerisini sekteye uğratabileceği ve "müşteriler, ortaklar ve diğer paydaşlarla olan itibarını ve ilişkilerini" zedeleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Şirket ayrıca, Musk'ın sahip olduğu beceri ve deneyime sahip bir yedek bulmanın neredeyse imkansız olmasa bile çok zaman alacağı konusunda da uyarıyor. Wedbush Securities analisti Dan Ives'in çarşamba günü yazdığı gibi, "Günün sonunda Musk SpaceX'tir, SpaceX de Musk'tır."
Bazı büyük yatırımcılar ise bu durumdan hiç memnun değil. Kaliforniya ve New York'taki itfaiyeciler, öğretmenler ve diğer çalışanların emeklilik fonu yetkilileri, geçen ay SpaceX'e bir mektup göndererek halka arzdaki bazı hükümlere tepki gösterdi. Yatırımcılar; "süper oy hakkı veren hisseleri", hissedar iddialarının dava yerine zorunlu tahkime gitmesini ve Musk'ın şirketteki aşırı gücünü eleştirdi.
Yetkililer, belirli endekslere dahil olduktan sonra hisseleri otomatik olarak alan fonları tuttukları için SpaceX hisselerinin sahibi olabileceklerini belirttiler.
SpaceX'in Kaderini Ne Belirleyecek?
Şu anda test aşamasında olan devasa ve yeniden kullanılabilir Starship roketi, Musk'ın hırslarını gerçeğe dönüştürmesi için kritik öneme sahip. Ticari uzay işlerinin büyük bir kısmı, SpaceX'in Starship'i tamamen yeniden kullanılabilir hale getirmesine ve uçuşlar arasında hızlı bir dönüş süresi yakalamasına bağlı. Eğer bu gerçekleşmezse SpaceX, uzaya veri merkezi ve uydu yerleştirmenin daha uzun süreceği ve daha fazla maliyet yaratacağı, bu da müşterilerin şirketten uzaklaşma riski doğuracağı uyarısında bulunuyor.
Analistler, SpaceX'in yeniden kullanılabilir roketlerde öncülük ederek Amazon kurucusu Jeff Bezos'un liderliğindeki Blue Origin gibi rakiplerinin önünde net bir üstünlük kurduğunu belirtiyor. Starlink uydu işi ise AST SpaceMobile gibi rakiplerle yarışıyor. AST SpaceMobile, yeni nesil uydularını yörüngeye göndermek için önümüzdeki hafta bir SpaceX roketini kullanacak.
Geçen hafta sunulan izahnameye göre, SpaceX'in en büyük potansiyel pazarı, insanların iş yapma biçimini dönüştürmek için tasarlanmış işletmelere yönelik yapay zeka ürünlerinin satışı. Şirket, son derece rekabetçi bu sektörde Anthropic, OpenAI ve Microsoft gibi rakiplerini domine edebilirse bunun 22,7 trilyon dolarlık bir fırsat yaratacağını öngörüyor. Ancak izahname, bu yılın başlarında SpaceX ile birleşen xAI iş kolunun kârlılığa ulaşması için net bir yol haritası sunmuyor.
Wall Street Neden Dikkat Kesildi?
Eğer SpaceX halka arzı bu kadar başarılı geçerse, hisse senedi hızla Nasdaq 100 endeksine girebilir. Nasdaq 100, borsadaki en büyük 100 finansal olmayan şirketi takip eden ve yakından izlenen bir endeks. Bu çok önemli çünkü 460 milyar dolarlık QQQ borsa yatırım fonu gibi popüler fonlar bu endeksi taklit ediyor ve endekse giren her hisseyi otomatik olarak satın alıyor.
Nasdaq yakın zamanda kurallarını değiştirerek seçilmiş şirketlerin sadece 15 işlem gününün ardından Nasdaq 100'e girmesine izin verdi.
S&P Dow Jones Indices ise köklü ve daha geleneksel eşikleri koruyor. Bu kurallar, SpaceX veya devasa halka arzlara imza atan diğer şirketlerin S&P 500 endeksine daha hızlı girmesine izin vermiyor. Bu da yüksek profilli şirketlerin endekse girebilmek için hisselerinin tam 12 ay işlem görmesini beklemesi gerektiği anlamına geliyor.
Şirketler özellikle S&P 500'de yer almak istiyor çünkü bu endeks, trilyonlarca doların ya birebir taklit ettiği ya da kendisini kıyasladığı Wall Street'in tartışmasız en önemli endeksi. Örneğin, S&P 500'ü takip eden Vanguard'ın VOO fonunda yaklaşık 950 milyar dolarlık yatırım bulunuyor.
