Hemingway'in Boğa Koşusu Başyapıtı 100 Yaşında: Cazibesi Hâlâ Taze

PAMPLONA, İspanya (AP) — Bill Hillmann, İspanya'daki boğa koşularında üç kez boynuzlanmasına rağmen bu yılki San Fermin festivalini kaçırmayı düşünmüyor.

Bu yıl, Ernest Hemingway'in Nobel ödüllü yazarı edebiyat dünyasında zirveye taşıyan ve Pamplona'yı milyonlarca kişinin rotasına sokan kitabı 'Güneş de Doğar'ın yayımlanışının 100. yıl dönümü.

Pazartesi günü festival, tıklım tıklım dolu bir meydanda atılan havai fişeklerle başladı. Sekiz gün sürecek boğa koşularının ilki ise Salı günü yapılacak.

Hemingway'in 1926'da yayımlanan bu kısa romanı, Caz Çağı'nın bohem Amerikalı ve İngiliz karakterlerinin egzotik seyahatler, aşırı alkol tüketimi ve imkansız aşk arayışıyla iç boşluklarını doldurma çabalarını anlatarak nesiller boyu okurları büyüledi.

Romanın başarısı, 'Güneş de Doğar'ı Amerikan edebiyatının temel taşlarından biri haline getirdi. F. Scott Fitzgerald'ın 'Muhteşem Gatsby'siyle aynı kefeye konuldu. Ayrıca, 20. yüzyıl başında Paris'te yaşayan sıkı sıkıya bağlı Amerikalı yazarlar grubunu tanımlamak için 'kayıp kuşak' terimini popülerleştirdi. Hemingway'in yalın anlatımı Amerikan edebiyatını sonsuza dek değiştirdi. Kitabın İspanyolca çevirisinin adı ise 'Fiesta'.

Eski resepsiyonist Fernando Hualde, Pamplona'nın kuzeyindeki Gran Hotel La Perla'daki Ernest Hemingway süitinde poz veriyor, 2 Temmuz 2026 Perşembe. (AP Fotoğraf/Miguel Oses)

Chicago'lu olan Hillmann, 19 yaşındayken Hemingway'in boğa koşusu festivalini canlı tasvirinden, özellikle de sıradan İspanyolların dokuz günlük festival boyunca boğaları arenalara yönlendirmek için sokaklarda koşarak hayatlarını riske atma betimlemelerinden etkilenmiş. Hillmann, 'Okuduğum ilk kitaptı,' dedi. 'Gece yarısını çok geçene kadar yaklaşık altı saat oturup kitabı okudum. Kitabı bitirdiğimde, yazar olacaktım ve bir boğa koşucusu olacaktım.'

O edebi karşılaşmadan bu yana, 44 yaşındaki Hillmann İspanya'daki boğa koşularına yüzlerce kez katıldı. Hemingway'e ve Pamplona'ya olan hayranlığı, bir keresinde boğa boynuzuyla ölümün eşiğine gelmesine rağmen hiç azalmadı.

Hillmann bu ilgisiyle İngiliz edebiyatında doktora yaptı ve şimdi Chicago'daki East-West Üniversitesi'nde 'Güneş de Doğar'ı okutup boğa koşusu hakkında yazılar yazıyor.

Hillmann, festivale tanık olmak için İspanya'ya seyahat eden birçok Amerikalıdan sadece biri. 2022'de Pamplona Belediyesi verilerine göre boğa koşucularının %16'sı Amerikalıydı. Bu oran, yabancılar arasında en yüksekti ve komşu Fransa'dan gelenlerin dört katıydı.

Dallas merkezli tur operatörü Bruce Anderson, Hemingway'in eserinin festivali herkesin yapılacaklar listesinde bir numaraya koyduğunu söylüyor. Şirketi 'Running Of The Bulls' bu yıl festivale üçte ikisi ABD'den olmak üzere 1.400 kişi getiriyor.

Pamplona'daki art deco Cafe Iruña'da konuşan Anderson, 'Kitabı ve yarattığı etkiyi anmak etrafında çok fazla enerji ve heyecan var,' dedi. Kafe, 'Güneş de Doğar'da önemli bir mekan olarak geçiyor ve bugün barda Hemingway'in gerçek boyutlu bir heykeli bulunuyor. Kalın beyaz sakalıyla Anderson, Hemingway'in bir benzeri gibi. Yerel İspanyollar ona sık sık 'Papa!' diye sesleniyor.

Eğlence düşkünleri, geleneksel txupinazo roketinin atılmasıyla 9 gün sürecek San Fermin festivalinin başlangıcını kutluyor, Pamplona, İspanya, 6 Temmuz 2026 Pazartesi. (AP Fotoğraf/Miguel Oses)

Hemingway, Pamplona'nın her yerinde. Otellerde ve barlarda büstleri ya da bir zamanlar burada olduğuna dair tabelalar var. Pamplona boğa arenasının dışında, yazarın bir heykelinin de bulunduğu alanda, roman onuruna dev bir pankart asılı. Festivale dair bir alıntı yer alıyor: '6 Temmuz Pazar günü öğlen vakti fiesta patladı. Bunu tarif etmenin başka bir yolu yok.'

Hemingway son Pamplona ziyaretlerinde Perla Hotel'de kalırdı; süitinde 1950'lerden kalma mobilyalar hâlâ duruyor. Boğa koşusu rotasına bakan odada, 'Güneş de Doğar'ın düzinelerce kopyasının bulunduğu iki camlı kitap dolabı da yer alıyor.

Otelde 40 yıl resepsiyonist olarak çalışan Fernando Hualde, 'Hemingway Pamplona için çok şey yaptı çünkü onu tüm dünyaya tanıttı,' dedi.

Hemingway'in yerel mirası ise tartışmalı. Aşırı maskülen kamusal imajının feminist eleştirilerinin yanı sıra, boğa güreşçilerine övgüleri nedeniyle hayvan hakları hareketinden de eleştiri alıyor. 'Güneş de Doğar'da, boğa koşularından çok boğa güreşçilerinin cesaret betimlemelerine yer veriyor.

Hayvan refahı aktivisti Brook Spurling, San Fermin boğa güreşlerini protesto ederken 'Hemingway bugün toplum tarafından kabul edilmeyecek birçok temayı yazdı. Avcılık, savaş hakkında yazdı ve bugün bu temaları takdir etmek istemiyoruz,' dedi.

Hualde, bazı Pamplona sakinlerinin, sakin taşra kentinin şimdi yaşadığı aşırı turizmin olumsuzlukları nedeniyle Hemingway'in festivali erken dönemde tanıtmasından pişmanlık duyduğunu söylüyor.

Pamplona'nın nüfusu 200.000 civarında ve festivale bir milyondan fazla insan geliyor. Eğlenenlerin çoğu İspanyol olsa da yaklaşık %15'i yurt dışından. Birçoğu, özellikle de genç ziyaretçiler, Hemingway'in örneğini takip ederek aşırı alkol tüketiyor.

Bazı yerel halk, Hemingway'in uğramadığı mekanlarla gurur duyuyor. Yerel edebiyat profesörü Gabriel Insausti, üzerinde 'Hemingway burada değildi' yazan bir tabela bulunan bir barda bulunduğunu hatırlıyor. Insausti, 'Genel olarak Hemingway, San Fermin festivaliyle ilişkilendirilen ve romanını gölgeleyen bir franchise ürünü haline geldi. İnsanlar Hemingway'in kim olduğunu biliyor ama romanını okumamışlar,' dedi.

Hillmann, bugün deneyimsiz yabancıların yüksek oranının Pamplona boğa koşularını özellikle tehlikeli hale getirdiğini söylüyor. En son ölüm 2009'da yaşandı ancak boynuzlanma ve diğer yaralanmalar yaygın. Acemi koşucular kolayca paniğe kapılıp yanlış bir hareket yaparak bir izdihama veya birinin boğanın önüne düşmesine neden olabiliyor.

2014'te bir yarışmacının kötü manevrası nedeniyle bir boğaya maruz kaldığını ve ağır şekilde boynuzlandığını anlatan Hillmann, bacağından fışkıran kan miktarı yüzünden öleceğini sandığını belirtti.

2017'deki bir başka boynuzlanmanın ardından Pamplona'daki hastane yatağından AP'ye konuşan Hillmann, koşmayı bırakmayacağını söylemişti. O dönem 'İnsanlar bunun sadece çılgın insanların koşması olduğunu düşünüyor. Gerçek bir sanat var. Dikkat ederseniz görebilirsiniz,' demişti.

Hemingway'in torunu aktris Mariel Hemingway, yıllar önce San Fermin'e katıldığında 'kraliyet ailesi gibi' ağırlandığını hatırlıyor.

—

JOSEPH WILSON, Associated Press