Fransız yatırım grubu Meridiam, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantı projesi Great Sea Interconnector'da (GSI) çoğunluk hissedarı oldu. Başbakan Kiryakos Miçotakis'in katılımıyla Atina'da imzalanan ve Lefkoşa'da birçok çevreyi şaşırtan anlaşma, Maksimos Sarayı (Başbakanlık) için stratejik bir başarı olarak değerlendiriliyor. Miçotakis, anlaşmayı “Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu esasen sona erdirmeye yardımcı olacak önemli bir adım” olarak nitelendirerek, projenin Yunanistan, Kıbrıs ve tüm Avrupa için stratejik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Hükümet kaynaklarına göre Meridiam'ın katılımı, uzun süredir belirsizliğini koruyan “yatırımcılar nerede?” sorusuna kesin bir yanıt vererek projenin hayata geçirilmesini hızlandırıyor. Anlaşma, projeyi kamu kurumları veya siyasi dinamiklerin kontrolündeki yapılardan uzaklaştırarak, uluslararası standartlara, şeffaf prosedürlere ve güven veren bir iş kültürüne taşıyor. Atina ve Lefkoşa'nın, çıkar gruplarının önleyici hamlelerini engellemek amacıyla Meridiam ile yürütülen tüm müzakere sürecini gizli yürüttüğü belirtiliyor.
Bağımsız Güç İletim Operatörü (IPTO), projenin teknik liderliğini sağlamaya ve bağlantı tamamlandığında işletmeciliğini üstlenmeye devam edecek. Meridiam'ın dahil olmasıyla birlikte, projenin en kritik aşaması olan deniz tabanı araştırmalarının da hız kazanması bekleniyor. Bu araştırmalar, nihai maliyet, işletme giderleri, operasyonel güvenlik ve zaman çizelgesi konularındaki belirsizlikleri ortadan kaldıracak net veriler sağlayacak.
Anlaşma, Fransız varlığını da önemli ölçüde güçlendiriyor. Zaten kablo inşaatında Fransız Nexans firması yer alırken, Meridiam'ın katılımı ve Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un verdiği destek, jeopolitik açıdan kritik bir mesaj içeriyor. Yetkililer, bu durumun fiziksel bir güvenlik garantisi olmamakla birlikte, Doğu Akdeniz'deki yetki alanları tartışmaları nedeniyle Türkiye'nin olası bir tepki durumunda üstleneceği diplomatik maliyeti önemli ölçüde artırdığını vurguluyor.
Projenin hayata geçmesi, Kıbrıs'ta enerji piyasasının gerçek anlamda açılmasının ve tüketicinin cebinden çıkan maliyetleri artıran AB müktesebatı (acquis) istisnalarının sona ermesinin de önünü açıyor. Bu istisnalar, Kıbrıs Elektrik Kurumu (EAC) ve bazı özel üreticilerin korumacılığını sürdürmesini sağlıyordu ve projeye yönelik bazı iç dirençlerin de temel nedenleri arasında gösteriliyordu. Meridiam'ın varlığı, Avrupa Yatırım Bankası (EIB) ve özel kaynaklardan finansman sağlanmasını kolaylaştırırken, maliyet kontrolü ve risk yönetimini de uluslararası seviyeye taşıyor.
Kaynaklar, şirketin tam hisse oranının ve yönetimdeki serbestisinin netleştirilmesi, ayrıca maliyet artışı veya jeopolitik risklere karşı sözleşmedeki olası şartların açıklığa kavuşturulması gerektiğine de dikkat çekiyor. Ancak genel tablonun, projenin önündeki bahaneleri ortadan kaldırdığı ve uygulanabilirliği çok daha gerçekçi bir yola soktuğu belirtiliyor.
1,9 milyar avroluk maliyetin 657 milyon avrosu Avrupa Birliği tarafından karşılanacak. Geri kalan maliyetin öz sermaye ve borçlanma ile karşılanması planlanıyor. Toplam maliyet Kıbrıs ve Yunanistan arasında paylaşılacak olup, Kıbrıs'a yüzde 63'lük bir pay tahsis edilecek. Kıbrıs, Avrupa Birliği'nin diğer üye ülkelerinin elektrik piyasalarına bağlı olmayan tek ülke konumunda bulunuyor.
Bu arada IPTO, Girit-Attika elektrik bağlantısını tamamlayarak ülkenin elektrik şebekesine istikrarlı bir şekilde yatırım yapmaya devam ediyor. Santorini bağlantısının enerjilendirilmesi devam ederken, Milos, Serifos ve Folegandros adalarının bağlantılarının 2026 yılı içinde tamamlanması planlanıyor. Aynı zamanda On İki Ada ve Kuzey Ege adalarını anakara şebekesine bağlayacak projeler ile yeni Yunanistan-İtalya elektrik bağlantısı için ihale süreçleri devam ediyor.
Öte yandan Kıbrıs-İsrail elektrik bağlantısı için de çalışmalar ilerliyor. IPTO, uygulayıcı kuruluş olarak projenin fayda-maliyet analizini tamamladı ve önümüzdeki günlerde Kıbrıs ve İsrail'deki düzenleyici kurumlara sunacak. Hükümet kaynakları, “Bu yatırımlar ve anlaşmalar sayesinde Yunanistan, Doğu Akdeniz elektrik sistemlerini Avrupa elektrik piyasasına bağlayan stratejik bir enerji merkezi olarak rolünü güçlendiriyor” ifadelerini kullandı.
