Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi, Kıbrıs doğalgazını Mısır'daki ihracat tesisleri üzerinden Avrupa'ya taşıma planlarına desteklerini yeniledi. Yunanistan, bu gazın güneydoğu ve orta Avrupa'ya ulaştırılması için alternatif bir güzergah sundu. Bu adımlar, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki abluka nedeniyle Körfez sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) arzında yaşanan aksakmaların Avrupalı alıcıları alternatif arayışına itmesi üzerine geldi.
Mısır Devlet Başkanı Abdülfettah el-Sisi, Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ve Kıbrıs Rum Kesimi Başkanı Nikos Hristodulidis, salı günü Mısır'ın Akdeniz kıyısındaki El Alamein'de bir araya geldi. Liderler ortak bir bildiri yayımlayarak, Kıbrıs'ın açıklarındaki doğalgaz sahalarını Mısır altyapısına bağlayacak çalışmaların bir an önce tamamlanması çağrısında bulundu.
İtalyan enerji devi Eni'ye göre Kıbrıs'ın ilk doğalgaz geliştirme projesi Cronos'un 2028 yılında üretime başlaması bekleniyor. Zirvenin yapıldığı gün, mühendislik şirketi McDermott, Eni'nin Kıbrıs iştirakinin Cronos projesi için kendisine 500 milyon dolar (429,6 milyon euro) ile 750 milyon dolar (644,4 milyon euro) arasında bir değerle sözleşme verdiğini duyurdu. McDermott, mühendislik ve kurulum desteği sağlayarak deniz üstü geliştirme projesinin yönetimine yardımcı olacak.
Bu sözleşme, İtalyan ve Fransız şirketlerin projeyi 28 Temmuz'da onaylamasının ardından geldi. Her iki şirket de projede yüzde 50'şer hisseye sahip. Cronos projesi dört deniz üstü kuyu üzerinden geliştirilecek ve doğalgaz, deniz altı boru hattıyla Mısır'a taşınacak. Gaz, Mısır'ın Zohr sahasına bağlı mevcut işleme tesislerini kullandıktan sonra sıvılaştırılıp gemilerle ihraç edilmek üzere Damietta'ya gönderilecek.
İtalyan enerji grubu, Temmuz ayında mevcut Mısır tesislerini kullanmanın maliyetleri düşüreceğini ve geliştirmeyi hızlandıracağını belirtmişti. Ayrıca projenin Mısır'dan yapılan düzenli LNG ihracatını yeniden canlandırmasına yardımcı olacağı ifade edildi. Planlanan üretim seviyesinde Cronos'un yılda yaklaşık 2,8 milyon ton LNG'ye eşdeğer arz sağlaması bekleniyor. Eni'ye göre sahada 3 trilyon kübik fit'ten fazla ilave doğalgaz rezervi bulunuyor. İki şirket de üretimin yarısını kendi pazarlayacak.
TotalEnergies Üst Yöneticisi Patrick Pouyanné, proje onaylandığında yaptığı açıklamada, “Akdeniz'deki bu yeni doğalgaz rotası, LNG tedarik kaynaklarını çeşitlendirerek Avrupa'nın enerji güvenliğine katkı sağlayacak” demişti.
Miçotakis, LNG'nin yeniden gaza dönüştürülüp Dikey Koridor üzerinden güneydoğu ve orta Avrupa'ya gönderileceği Revithoussa ve Alexandroupolis terminalleri üzerinden bir güzergah çizdi. Miçotakis, gazın “teorik olarak” Yunan tesisleri üzerinden Avrupa'ya girebileceğini belirtti. Yunanistan bu nedenle zorunlu bir durak değil, olası bir geçiş kapısı olacak. Eni, gazı yalnızca Yunanistan'a göndermek yerine öncelikle Avrupa ve diğer uluslararası pazarlarda satacağını açıkladı.
Dikey Koridor tek bir boru hattı değil. Yunanistan'dan kuzeye doğru Bulgaristan ve Romanya üzerinden Moldova ve Ukrayna'ya uzanan mevcut doğalgaz ağlarını birbirine bağlıyor ve Yunan terminallerine gelen LNG'nin Avrupa'nın daha iç kesimlerindeki pazarlara ulaşmasını sağlıyor. Önerilen bu rota, Mısır'dan Yunanistan'a yapılacak sevkiyatları Hürmüz ve Kızıldeniz'i atlayarak tamamen Akdeniz içinde tutacak. Mevcut Körfez yüklerini yeniden yönlendirmek yerine yeni üretilen Kıbrıs gazını taşıyacak. Uluslararası Enerji Ajansı, Temmuz ayı görünüm raporunda 2026 ile 2030 yılları arasında toplam 140 milyar metreküplük LNG arz kaybı öngördüğünü ve en büyük etkinin 2026 ile 2027 yıllarında beklediğini tahmin etti.
Avrupa aynı zamanda kalan Rus doğalgaz ithalatını sonlandırmaya hazırlanıyor. AB kuralları, 2027'nin başından itibaren Rus LNG'sine, aynı yılın sonbaharından itibaren ise boru hattı gazına tam yasak getirilmesini öngörüyor ve Avrupa alternatif tedarikçiler arıyor.
İş birliği sadece doğalgazla sınırlı değil. Mısır Cumhurbaşkanlığı'na göre el-Sisi ve Miçotakis, salı günü yapılan ikili görüşmelerde ülkelerinin elektrik sistemlerini birbirine bağlama planlarını da ele aldı. Planlanan GREGY deniz altı elektrik kablosu, Mısır'dan Yunanistan'a yenilenebilir elektrik taşıyacak ve 3.000 megavatlık bir kapasiteye sahip olacak. Geliştirici Elica Interconnector, bu elektriğin Yunan sanayisine güç sağlayabileceğini ve diğer Avrupa pazarlarına ihraç edilebileceğini belirtti. Üç lider de zirve bildirisinde bu projeye olan desteklerini yeniledi.
Üçlü ortaklık, Kasım 2014'te Kahire'de düzenlenen ilk zirveye dayanıyor. Son bildiri deniz yetki alanlarını da ele alarak, anlaşmaların Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi de dahil olmak üzere uluslararası hukuka uygun olması gerektiğini vurguladı. Yunanistan ve Mısır, 2020 yılında deniz yetki alanlarının bir bölümünü kapsayan bir anlaşma imzalamıştı. Türkiye o dönemde, kapsanan alanın Ankara'nın kıta sahanlığı iddiasıyla örtüştüğünü öne sürerek bu anlaşmayı reddetmişti. Miçotakis salı günü, Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs arasındaki ortaklığın “hiçbir ülkeye yönelik olmadığını” sözlerine ekledi.
