Başbakanın açıkladığı elektrik maliyetine yönelik düzenleme, bir yıldır müdahale bekleyen sanayicileri memnun etti
Bu önlemlerin geriye dönük olması, uzun süren gecikmenin bir kısmını telafi ediyor. Sanayicilerin memnuniyetini ise Yunanistan Sanayi Birliği (SEB) Başkanı Spyros Theodoropoulos açıklamalarıyla dile getirdi.
Miçotakis'in açıkladığı önlem, hem küçük hem de büyük sanayinin enerji maliyetinin sınırlandırılmasını öngörüyor. Bu adım, Yunan üretiminin rekabet gücünü korumayı ve ürün ile hizmet fiyatlarını kontrol altında tutmayı amaçlıyor. Enerji krizi üretim maliyetlerini hızla artırdı ve bu artış fiyatlara, sonunda da tüketicinin cebine yansıyor.
Şimdilik sanayi, elektrik maliyetiyle ilgili olarak hükümetin önlemleriyle korunuyor. Ancak burada iki sorun daha var.
Birincisi, hükümetin ele aldığı elektrik maliyeti artışının ötesinde Yunan sanayisi, Theodoropoulos'un ağzından pek çok başka sorunu da dile getirdi. Bu sorunlar yalnızca sanayiyi değil, genel olarak iş yapma koşullarını, üretken yatırımları, verimliliği, çalışanların eğitimini ve rekabet gücünü ilgilendiriyor. Girişimcilerin işaret ettiği sorunlar varlığını sürdürüyor ve hükümet tarafından yeterince çözülmedi.
Theodoropoulos, bu sorunların çözümü için somut önlemler önerdi. Bu önlemlerin büyük bölümü büyük ve çok büyük işletmeleri, belki de büyük orta ölçekli bazı işletmeleri ilgilendiriyor.
İkinci ve acil sorun ise hükümetin çözmediği ciddi sorunlar yaşayan yüz binlerce küçük ve orta ölçekli işletmeyi ilgilendiriyor.
Küçük ve orta ölçekli işletmelerin maliyet sorununun yanında çok daha tehlikeli bir sorunu daha var: likidite sorunu. Basitçe söylemek gerekirse paraları yok. Bu durum düşük verimlilikten değil, devletten kaynaklanıyor. Hükümetin çözmesi gereken çok acil bir sorun bu. Çünkü sorumlu olan Yunan Devleti ve çözüm tamamen hükümet kararlarına bağlı; ancak bu kararlar alınmıyor.
Likidite sorunu nereden kaynaklanıyor?
Her şey ödeme gecikmeleriyle başlıyor. Büyük şirketler faturadan sonra tedarikçilerine ödeme yapmakta aylarca gecikiyor, oysa çoğu durumda müşterilerinden nakit tahsil etmiş oluyorlar. Bu yasa dışı, çünkü yasa tüm ticari faturaların düzenlenmesinden itibaren bir ay içinde ödenmesini öngörüyor.
Ödemesi yapılmayan tedarikçi, genellikle büyük şirketler karşısında hiçbir pazarlık gücü olmayan küçük ve orta ölçekli bir işletme oluyor. Bu işletme tahsil edemediği faturanın KDV'sini ödüyor. Hiç gelir elde etmeden ücretli hizmetlere ait tüm vergileri, sigorta primlerini ve damga pulu gibi giderleri karşılıyor. Tahsil edilmemiş muhasebe karları üzerinden gelir vergisi ödüyor ve hiçbir şey tahsil etmeden vergilendirildiği bu paralar için ertesi yılın vergi avansını da ödüyor. Örneğin gecikme hizmetlerde sık görülen altı ay veya ürünlerde sık görülen dört ay sürerse, küçük ve orta ölçekli işletme tahsil etmediği paralar üzerinden altı ya da dört ay boyunca vergilendiriliyor.
Bu gecikmeden doğan likidite sorunu, işletmelerin devlete olan borçlarının birikmesine, Yunanistan Vergi Dairesi'ne (AADE) yapılan ödeme planlarını sürdürememesine, bankalara kredi taksitlerinin gecikmesine ve çalışanlar dahil tüm ödemelerinde bir domino etkisi yaratan gecikmelere yol açıyor.
Sorunun çözümü
Bu sorun nasıl çözülebilir? Devlet ticari faturaların zamanında ödenmesini zorunlu kılarsa sorun büyük ölçüde hafifler. Piyasayı altüst etmemek için hepsinin bir ayda ödenmesi zorunluluğunu hemen getirmesi mümkün değilse, devlet gecikme süresini kademeli olarak azaltabilir. Başlangıçta üç aya indirip bir yıl içinde hedefi bir ila iki aya çekebilir. Bu önlem sorunu önemli ölçüde azaltır. Ancak bunun gerçekleşmesi için AADE'nin elektronik sistemi üzerinden faturaların ödenip ödenmediğini denetlemesi ve gecikme yapanlara yüksek para cezaları kesmesi gerekir. Fransa'da 30 günü aşan gecikmeler için çok yüksek cezalar uygulanıyor. Bunun yanında gecikme yapan işletmelerin basında isimleri yayımlanarak kamuoyu önünde teşhir ediliyor.
Devlet neden sorunu çözmüyor?
Çünkü devletin kendisi borçlarını zamanında ödemiyor. Devlet piyasaya sürekli olarak 3,8 milyar euro borçlu (Ağustos verilerine göre). Bu borçlarını vergi mükelleflerine yapılacak iadeler, hastanelere yapılan tedarikler, müteahhitler ve tedarikçilerle ilgili ödemeler gibi çok farklı alanlarda biriktiriyor. Kısacası herkese borçlu.
Bu, açık dönemlerinin eski bir uygulaması. Ancak fazla dönemlerinde ve devletin Yunanistan Merkez Bankası'ndaki hesabındaki rezervler 40 milyar euroya yaklaşırken bu uygulamanın sürmesi anlaşılır değil. Devlet parası olduğu halde ödemiyor. Gerekçe ise ilgili memurların ödemeleri onaylamaması; çünkü suçlanmaktan korkuyorlar. Peki neden suçlanacaklar? Bakanlıkların kontrol sistemleri, prosedürler ve harcamalara yol açan ihale yöntemleri oldukça sorunlu. Bu nedenle memurlar, kendilerine sorumluluk yüklenmesinden korkuyor. Bu durum, tüm piyasayı etkileyen devletin işleyişindeki merkezi bir sorun.
Bu sorunun ne kadar önemli olduğu Avrupa Birliği'nin tutumundan da anlaşılıyor. AB birkaç gün önce hükümete, hastanelere borçlarını ödemesi için bir “ültimatom” mektubu gönderdi. Mektupta gecikmenin küçük ve orta ölçekli işletmelerde büyük bir likidite ve sürdürülebilirlik sorunu yarattığı belirtildi. Avrupa Komisyonu, hükümet iki ay içinde uyum sağlamazsa Avrupa Adalet Divanı'na yeniden başvuracağını ve para cezası uygulanmasını talep edeceğini bildirdi. Yunanistan bu mahkemede 2025'te de mahkûm edilmişti. Mektup devlet hastanelerinin 1,3 milyar euroluk borçlarıyla ilgili. Ancak aynı mantık devletin 3,8 milyar euroluk tüm borçları için de geçerli.
Hükümet işletmelerin likidite sorununu etkin şekilde çözerse, yatırımların da yapılacağını görecek. Küçük işletmeler orta ölçekli, orta ölçekli işletmeler de büyük ölçekli hale gelebilecek ve büyüme hızı artacak. Bugün likidite eksikliği ve borçlar yüzünden boğulan yüz binlerce özel sektör girişimcisi sayesinde hükümet siyasi bir kazanç da elde edecek.