TO BHMA International Edition, volkanolog George Vougioukalakis ile konuştu
TO BHMA International Edition, volkanolog George Vougioukalakis ile Santorini'nin gün batımları, şarabı ve manzaralarını hatırlayan ziyaretçilerin, her şeyi yaratan yanardağ hakkında neden çok az şey bildiğini konuştu.
Her yıl Yunan adası Santorini, dünyanın dört bir yanından gelen milyonlarca ziyaretçiyi ağırlıyor. İnsanlar büyüleyici bir gün batımı görmek, ferahlatıcı bir şarap içmek ve muhteşem kaldera manzarasına karşı derin bir nefes almak için geliyor. Az sayıda kişi, baktıkları yerin gezegenin en çok çalışılan ve hâlâ aktif volkanik sistemlerinden birinin kalbi olduğunu fark ediyor. Daha da az kişi, her şeyi yaratan huzursuz yanardağ hakkında en ufak bir şeyle ayrılıyor.
Dünyada adanmış sadece 15'ten fazla volkan müzesi bulunuyor. Yunanistan'da bir tane var ama beklediğiniz yerde değil. Volkanik tarihiyle dünya çapında ünlü Santorini'de bir volkan müzesi olması beklenirken, müze çok daha sakin bir komşu olan ve Santorini'nin yıllık ziyaretçi sayısının çok küçük bir bölümünü alan Nisyros'ta bulunuyor.
Volkanik faaliyetle tamamen şekillenmiş ve yaşayan bir jeolojik sistemin parçası olan Santorini'nin, onu yaratan olguyu açıklayan tek bir kuruma sahip olmaması ironik bulunuyor.
O zaman mantıklı soru şu: Uluslararası ünü, tarihi ve yıl boyu milyonlarca turist çekmesi göz önüne alındığında Santorini'nin neden bir volkan müzesi yok?
Santorini'ye gelen ziyaretçiler, siyah lav kayasından oluşan ıssız Nea Kameni adasını keşfediyor.
TO BHMA International Edition, Hellenic Survey of Geology and Mineral Exploration'ın eski başkanı ve Santorini Yanardağı'nın İncelenmesi ve İzlenmesi Enstitüsü'nün eski başkanı volkanolog George Vougioukalakis ile dünyanın en ünlü volkanik manzaralarından birinin neden hâlâ hikâyesinin yalnızca yarısını anlattığını konuştu.
Santorini'de volkan müzesi yok
Kısa cevap? Öncelikler ve yerel tercihler. Vougioukalakis, TO BHMA International Edition'a bunu söylüyor.
"Yerel yönetimler böyle bir müzenin önemini fark edemedi" diye açıklıyor. "Sonuç olarak hiç öncelik olarak ele alınmadı."
Fikir yeni değil. Geçen yıl Akropol Müzesi'nde düzenlenen bir etkinlikte konuşan Vougioukalakis, yıllar içinde birden fazla teklif sunulduğunu, onaylandığını ve bazı durumlarda kısmen uygulandığını doğruladı. Bir noktada, Thira Belediyesi'ne ait Exo Gonia'daki tarihi bir konak müzeye ev sahipliği yapmak üzere belirlendi.
"Ama süreklilik yoktu" diye açıklıyor Vougioukalakis. "Projeyi sonuçlandırmada ısrar yoktu."
Santorini'nin erken ve patlayıcı turizm başarısının, uzun vadeli bilimsel ve eğitim projelerini kısa vadeli ekonomik baskılara karşı savunulamaz hale getirdiğini savunuyor.
"Odak neredeyse tamamen turizm gelirini maksimize etmeye kaydı" diyor. "Ziyaretçi sayılarının etkin yönetimi de büyük bir sorun haline geldi. Bu ortamda bir volkanoloji müzesi asla zorunlu görülmedi."
Bunun üzerine adanın arkeolojisine verilen önem jeolojisinin önüne geçti. Yunanistan'da arkeoloji ve bilim yarıştığında, genellikle birincisi kazanıyor.
Ama Vougioukalakis için Santorini'de volkan müzesi olmaması kaçırılmış bir fırsat.
Santorini Kalderası'ndaki Nea Kameni volkanik adası, Yunanistan.
Dünyanın en çok çalışılan yanardağlarından biri
Üstten Nea Kameni görünümü. Santorini kalderası, Yunanistan.
Müzenin olmaması, Santorini'nin bilimsel önemi göz önüne alındığında daha da şaşırtıcı.
"Santorini, gezegendeki en kapsamlı şekilde çalışılan yanardağlardan biri" diyor Vougioukalakis TO BHMA International Edition'a. "Bir müzede kullanılmaya hazır olağanüstü miktarda veri, araştırma ve dokümantasyon var."
Kaldera, Dünya'daki en iyi araştırılmış ve en yakından izlenen volkanik sistemlerden biri. Aktivitesi on yıllardır sürekli izleniyor. Sadece bir yıl önce artan aktivite, sakinler ve yetkililer arasında yeniden endişe yarattı. Aynı zamanda bilim insanlarını da cezbetti.
Karmaşık bilimsel materyali ilgi çekici ve erişilebilir bir ziyaretçi deneyimine dönüştürmenin basit olmadığını, özenli müze tasarımı ve yorumlama çalışması gerektireceğini kabul ediyor. Temel zaten var, diye belirtiyor.
Bir volkan müzesi ne sunardı?
Vougioukalakis bunun uzmanlar için bir müze olmayacağını vurguluyor, aksine kalderanın kenarında durup onu neyin oluşturduğunu anlamayan milyonlar için olacağını söylüyor.
Nisyros Müzesi ve Fransa'daki Vulcania temalı park veya İzlanda'daki Lava Merkezi gibi benzer örnekler incelendiğinde, Santorini'nin Dünya'nın en çok fotoğraflanan ve ziyaret edilen yerlerinden birine doğum veren yanardağların hikâyesini anlatan bir müzeden çok şey kazanacağı açık.
İlk ve doğrudan fayda, doğru bilginin ve sorumlu risk iletişiminin güvence altına alınacak olması.
"Bir müze, Santorini'nin aktif yanardağlarının yeniden canlanmasından kaynaklanan volkanik tehlikeler hakkında net, bilimsel olarak belgelenmiş bilgi sunar" diyor Vougioukalakis TO BHMA International Edition'a. "Sakinler ve ziyaretçiler bu bilgiye erişim sağlayacak, böylece yanlış bilgi ve sorumsuz söylentilerin önüne geçilecek."
Devam ediyor: "Santorini'yi eşsiz kılan her şey yanardağlarının sonucudur. Dramatik manzara ve kaldera kendisi, eşsiz şarabı, fava fasulyesi, domatesi ve diğer ürünleri, Nea Kameni'nin ay benzeri arazisi, eşsiz ada mimarisi; hatta Akrotiri'deki tarih öncesi yerleşimin bu kadar iyi korunmuş kalmasının nedeni bile."
Eğitimin ötesinde müze, kruvaziyer ve kültür turizmini zenginleştirebilir, yıl boyu ziyareti teşvik edebilir, mevsimsel kalabalığı hafifletebilir ve özellikle iklim riski ve jeolojik farkındalığın her zamankinden daha önemli olduğu bir dönemde daha sürdürülebilir bir kalkınma modelini destekleyebilir.
Üstelik Vougioukalakis ekliyor, cazibesi konusunda şüphe yok. Dünyanın en çok ziyaret edilen volkan müzelerinden biri olur.
Şimdi neden önemli
Vougioukalakis için zamanlama kritik. "Santorini'nin kalkınma modelinin değişmesi gerektiği artık yaygın olarak kabul ediliyor" diyor. "Ada şimdiye kadar olduğu gibi devam edemez. 2011-2012'deki volkanik aktivite ve 2024-2025'te daha yakın zamanda yaşananlar, denge ve uzun vadeli planlama ihtiyacını güçlendirdi."
Bir müze, onun görüşüne göre sadece bilgilendirmeyecek; eğitim ve dokümantasyon merkezi, kolektif hafızanın bir alanı olacak; yanardağın hem büyüklüğünü hem de tehlikelerini açıklayan bir mekan.
Nisyros örneği
Yakındaki Nisyros'ta, kaldera kenarına kurulmuş Nikia köyündeki yenilenmiş bir okul binasında 2008'de volkanolojik bir müze açıldı. Oradan ziyaretçiler volkanik kratere giden patikalarla inebiliyor. Yakında, sismik ve volkanik verileri saatlerce takip eden Volkanik Gözlemevi de bulunuyor.
Turistler Yunanistan'ın Nisyros adasındaki volkan kraterinin içine yürüyebiliyor.
Nisyros Müzesi 2005-2008 arasında oluşturuldu, diyor Vougioukalakis, Selanik Aristoteles Üniversitesi ve Yunan ve Akdeniz Araştırmaları Enstitüsü'ndeki meslektaşlarının önerileri doğrultusunda ve Nisyros Belediyesi'nin Güney Ege Bölgesi'nden ilgili fonu güvence altına alma konusundaki ısrarlı çabaları sayesinde.
Uzun zamandır beklenen bir vizyon
Peki Santorini volkan müzesi bu aşamada ilerlemek için neye ihtiyaç duyuyor?
Proje, Güney Ege Bölgesi'nden 1,33 milyon euroluk fon sağladı ve 2021-2027 bölgesel kalkınma programında sosyal altyapı bileşeni altında yer alıyor, diyor Vougioukalakis.
"Bir sonraki adım, uluslararası ihale için belgelerin hazırlanması ve bunun gerekli süreler içinde uygulanabilmesi için hızlı bir şekilde yapılması" diye ekliyor.
İleriye bakıldığında Vougioukalakis kendinden emin ama temkinli. "Bu aşamada, topun yuvarlanıyor gibi göründüğünü, umarım başarılı bir sonuca doğru ilerlediğini söyleyebilirim. Santorini Yanardağı'nın İncelenmesi ve İzlenmesi Enstitüsü'nden gerekli bilimsel destekle, Thera Belediyesi ve Güney Ege Bölgesi'nin uzun süredir planlanan Santorini volkan müzesinin oluşturulmasıyla ilerleyeceğinden eminim. Son 30 yıldır hayal ettiğimiz ve yaratmak için çabaladığımız şey bu."
