Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılar, Kırım'a yakıt akışını ciddi şekilde kesintiye uğrattı. Rusya'dan yarımadaya uzanan kara koridorundaki tanker kamyonları ateşe verilirken, rafineri ve depolar vuruldu. Benzin istasyonlarında kilometrelerce kuyruk oluştu.
Dört yıldır süren savaşta Kremlin'in 'Rusya kazanıyor' anlatısına yeni bir darbe vuran bu gelişme, Kiev güçlerinin Kırım'a yönelik tedarik hatlarını hedef almasıyla tetiklendi. Bu, yarımadanın 2014'te yasa dışı ilhakından bu yana yaşadığı en ağır yakıt krizi olarak nitelendiriliyor.
Sürekli ve giderek etkili hale gelen Ukrayna drone saldırıları, Rusya'yı hazırlıksız yakaladı ve bir yanıt bulmakta zorlanıyor. Rusya Ulusal Günü tatili ve yaz tatili sezonunun başlangıcına denk gelen bu kriz, plajları ve tatil köyleriyle turizme bağımlı bölgede daha büyük aksamalara yol açma tehdidi taşıyor.
Kremlin, sorunun boyutunu nadir görülen bir şekilde kamuoyu önünde kabul ederek konuyu hızla ele alma sözü verdi. Ukrayna'nın başarıları, Moskova'nın savaşın gidişatını değiştirme kabiliyetini sorgulatırken, Ukrayna'nın Rusya'ya acı verici kayıplar yaşatma ve çatışmanın seyrini değiştirme becerisini gözler önüne serdi.
Kırım'ın Rusya İçin Önemi
Kırım, 18. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nu mağlup eden Moskova'nın,Türk kökenli Tatarlardan ele geçirdiği andan itibaren Rusya'nın imparatorluk tacındaki bir mücevher oldu. Sovyet lideri Nikita Kruşçev, 1954'te Kırım'ı Rusya'dan Ukrayna'ya devretti. 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla elmas şeklindeki yarımada, yeni bağımsız Ukrayna'nın bir parçası haline geldi. Rusya, Sivastopol'da bir deniz üssü bulunduruyordu.
DOSYA - Araçlar, 23 Şubat 2023'te Rus anakarası ile Kırım Yarımadası'nı birbirine bağlayan Kerç Köprüsü'nde ilerliyor. (AP Fotoğrafı, Dosya)
2014'te Moskova yanlısı Ukrayna cumhurbaşkanının bir halk ayaklanmasıyla devrilmesinin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kırım'ı ele geçirmek için asker gönderdi. Haftalar sonra Moskova, dünyanın büyük bölümünün tanımayı reddettiği bir referandumun ardından yarımadayı ilhak etti. Kısa süre sonra doğu Ukrayna'da Moskova destekli bir ayrılıkçı isyan patlak verdi ve Şubat 2022 işgaline kadar aralıklı olarak süren çatışmalar yaşandı.
Savaşın başından bu yana Ukrayna, Moskova'nın bölge üzerindeki hakimiyetini kırmak için füzeler ve dronlarla saldırılar düzenledi. Ukrayna ordusu, Karadeniz'de ve Kırım'daki üslerinde çok sayıda Rus savaş gemisini batırarak Moskova'nın deniz gücünü felç etti ve filosunu Novorossiysk'e yeniden konuşlandırmaya zorladı. Ukrayna ayrıca mühimmat depolarını, hava alanlarını ve Putin'in gözdesi Kırım'ı Rusya'ya bağlayan Kerç Köprüsü'nü de sistematik olarak hedef aldı.
Kırım'a Kara Koridoruna Saldırılar
Kerç Köprüsü saldırılarının ardından Rusya, yakıt ve diğer malzemelerin çoğunu Azak Denizi kıyısındaki işgal altındaki topraklar üzerinden karayolu ve demiryolu ile sevk etmeye başladı. Bu sevkiyatlar geçen ay Ukrayna dronlarının, Moskova'nın bir zamanlar güvenli saydığı karayolundaki yakıt kamyonlarını vurup düzinelerce aracı ateşe vermesiyle kesintiye uğradı.
Diğer amansız Ukrayna saldırıları, Rusya'nın derinliklerindeki rafinerileri, petrol depolarını ve boru hatlarını vurarak petrol ihracatını zayıflattı ve iç piyasada yakıt sıkıntısına yol açtı. Washington merkezli Savaş Çalışmaları Enstitüsü, uzun menzilli saldırılar ile Kırım ve diğer işgal altındaki bölgelere yönelik tedariki aksatan saldırılar arasındaki sinerjiye dikkat çekti. Enstitü, 'Uzun menzilli saldırı kampanyası Rusya'nın üretim kapasitesini düşürürken, orta menzilli saldırı kampanyası Rusya'nın hâlâ üretebildiği benzinin taşınmasını zorlaştırıyor' değerlendirmesini yaptı.
Durumu daha da kötüleştiren, Ukrayna dronlarının bu hafta ana karayla Kırım'ı sığ bir boğaz üzerinden bağlayan Çonhar Köprüsü'nü defalarca vurması oldu. Yetkililer duba köprüleri devreye soktu. Ukrayna ordusu, köprüyü Kırım'dan asker, mühimmat ve yakıt hareketini engellemek için vurduğunu açıkladı.
Kuyruklar ve Benzin Karnesi
Yakıt sıkıntısının Rus askeri operasyonlarını nasıl etkileyeceği henüz netlik kazanmasa da, Kırım ve diğer işgal altındaki bölgelerde yaşayanlar bu darbeyi şimdiden hissediyor. Yarımada, Ukrayna saldırıları nedeniyle daha önce de dönemsel yakıt sıkıntıları yaşamıştı ancak bu kriz, 2014'teki ilhaktan bu yana en kötüsü.
DOSYA - 17 Temmuz 2023'te bir Rus askeri gemisi, Kerç Boğazı üzerinden Rus anakarasından Kırım Yarımadası'na araç ve insan taşıyor. (AP Fotoğrafı, Dosya)
Mayıs ayı sonunda yetkililer, her araç sahibinin haftalık benzin alımını ön ödemeli kuponlar kullanarak 20 litreyle sınırladı. Bu kuponlar, resmi bir mesajlaşma uygulaması kanalında yayınlanır yayınlanmaz tükendi ve sürücüler yakıt alabilmek için saatlerce kuyrukta bekledi. Sosyal ağlarda yakıt bulunabilecek yerlere dair talepler ve tavsiyeler havada uçuşurken, yetkililer mahsur kalan turistler için bir yardım hattı kurdu.
Kerç Köprüsü üzerinden yakıt sevkiyatı, Ukrayna saldırıları nedeniyle güvenlik gerekçesiyle uzun süredir durdurulmuş olsa da, yakıt feribotlarla da taşınıyordu. Bu sevkiyatların artırılması bekleniyor. Bazı sürücüler köprüden kendi benziniyle geçiyor ancak araç başına taşıma sınırı 100 litre. Bazı spekülatörler ise benzinin piyasa fiyatının iki katına satıyor.
Kırım geçen yıl yaklaşık 7 milyon turist çekti ve bu yıl bu rakamı geçmeyi umuyordu. İş dünyası gazetesi Kommersant, mayıs sonu ve haziran başında otel rezervasyonlarının neredeyse %80'inin iptal edildiğini bildirdi. Bazı oteller yeni rezervasyonlara bonus olarak benzin teklif etti ve bu teklifler hemen tükendi. Bazı gezginler, bu hafta başında Moskova'dan Kırım'a giden bir yolcu trenine yönelik Ukrayna drone saldırısıyla sarsıldı; saldırıda makinist yaralanırken yardımcısı hayatını kaybetti. Bu saldırı, seferlerin kısa süreliğine durdurulmasına ve yolcuların otobüslerle taşınmasına yol açtı. Kırım'da bir banliyö trenine düzenlenen önceki bir saldırıda bir kişi ölmüş, üç kişi yaralanmıştı ve yetkililer sefer programlarını gündüz saatleriyle sınırlamak zorunda kalmıştı.
Kremlin'den Çözüm Sözü
Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov, bu hafta başında Kırım'daki yakıt sıkıntısını kabul ederek 'durumla başa çıkmak için önlemler alındığı' sözünü verdi. Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna'nın kara koridoruna yönelik saldırıları hakkında sessiz kalırken, bazı savaş blog yazarları ordunun saldırıları öngörmedeki başarısızlığını ve yavaş tepkisini sert bir dille eleştirdi. Bazıları yakıt kamyonlarına askeri eskort verilmesini önerirken, diğerleri Ukrayna köprüleri, yakıt depoları ve diğer altyapıya yönelik saldırıların artırılması çağrısında bulundu.
Yakıt krizi ve suçlamalar yaşanırken Ukrayna, Rusya'ya bir sembolik darbe daha indirdi. Sivastopol'da, şehrin 19. yüzyıldaki Kırım Savaşı sırasında savunmasını betimleyen dev bir panoramik tabloya ev sahipliği yapan tarihi binayı vurdu. Kremlin yanlısı Kırım'ın en büyük şehri olan Sivastopol'un başı Mihail Razvozhayev'e göre tablo saldırı sırasında çıkan yangında tamamen yok oldu. Askeri blog yazarı Valeriy Şiryayev, Putin'in Kırım'a odaklandığı göz önüne alındığında, bu saldırının Rus lideri kesinlikle kızdıracağını söyledi.
