Toplamda Yunan hanehalkları, gelirlerin artmasına ve pandemi sonrasında tüketimin güçlü biçimde toparlanmasına rağmen tasarruf yastığından yoksun kalmayı sürdürüyor. Tüketim harcamaları hâlâ kullanılabilir gelirin üzerinde seyrediyor. Bu dinamiğin bir kısmı önceki krizde ertelenen alımlarla bağlantılı ve aynı yoğunlukla tekrarlanamıyor.
Bu tespit, IOBE'nin Yunan ekonomisine ilişkin üç aylık raporunda yer alan, özel tüketimin dayanıklılığına dair analizinin temel bulgularından biri. Kuruluş, Yunanistan'ın toparlanmasının Avro Bölgesi'nden belirgin biçimde daha güçlü olduğunu kaydediyor. Ancak bu toparlanmanın sürmesi için gereken koşulları da ortaya koyuyor: istihdam ve ücret artışının devam etmesi, bir yandan da pahalılığın daha düşük gelirlileri daha fazla vurduğu bir ortamda.
Tasarruf konusunda büyük makas
2019-2024 döneminde Yunanistan'da kişi başına reel brüt kullanılabilir gelir yüzde 14,3, kişi başına reel bireysel tüketim ise yüzde 14,4 arttı. İki büyüklük neredeyse paralel hareket etti.
Avro Bölgesi'nde ise tablo tersine döndü. Reel gelir, tüketimden daha fazla arttı: yüzde 6,2'ye karşılık yüzde 3,8. Bu da bölgede daha geniş bir tasarruf alanı bıraktı.
Fark, tasarruf oranında açıkça görülüyor. Yunanistan'da oran 2024'te yüzde -2,5 ile negatif kaldı. 2019'da oran yüzde -2,4'tü, 2022'de ise geçici olarak yüzde -5'e geriledi. Avro Bölgesi'nde oran ise 12,9'dan 15,1'e yükseldi.
Bu, hanehalkı sektörünün toplamında tüketimin gelirin hâlâ üzerinde olduğu anlamına geliyor. Ancak her hanenin aynı durumda olduğu anlamına gelmiyor. Çünkü toplam göstergeler gelir grupları arasındaki büyük farkları yansıtmıyor.
Toparlanma esas olarak çalışmaya dayanıyor
IOBE, tüketimin sürdürülebilirliğini güçlendiren bir unsura dikkat çekiyor. 2019 sonrasındaki yükseliş esas olarak maaş, ücret ve serbest çalışmadan elde edilen gelirlerdeki artışla bağlantılı. Avro Bölgesi'nde ise sosyal transferler daha önemli bir rol oynamış.
Bu dinamik, istihdam ve ücretler artmaya devam ettiği sürece korunabilir. Ancak tasarruf birikiminin bulunmaması, temel mallarda yaşanacak yeni bir fiyat artışına ya da gelirlerdeki yavaşlamaya karşı sınırlı bir tampon bırakıyor.
Not edilmeli ki karşılaştırılan reel hane geliri ve bireysel tüketim büyüklükleri, devlet tarafından ücretsiz ya da sübvansiyonlu sunulan sağlık ve eğitim gibi hizmetlerin değerini de içeriyor.
Yüzde 14,1'lik artışın arkasında ne var
2025'te Yunanistan'da ülke sınırları içindeki hanehalkı tüketim harcamasının hacmi, 2019'a göre yüzde 14,1 daha yüksekti. Bu artış Avro Bölgesi'nde yüzde 5,3, İspanya, İtalya, Portekiz ve Kıbrıs grubunda ise yüzde 5,8 oldu.
Dayanıklı tüketim malları, örneğin otomobiller, artışın en belirgin olduğu alan. Yunanistan'da bu kalemdeki artış yüzde 57,5 olurken, Avro Bölgesi'nde yüzde 8,6 oldu.
Ancak bu yükseliş düşük bir taban üzerinden başladı. 2019'da dayanıklı mallar, Yunanistan'da nominal tüketim harcamasının yalnızca yüzde 4,7'sine denk geliyordu. Avro Bölgesi'nde bu oran yüzde 8,5'ti. Bunun büyük olasılıkla borç krizi sırasında yıllarca ertelenen alımlardan kaynaklandığı belirtiliyor.
IOBE'ye göre bu durum kısmen bir yenileme sürecidir ve bu sürecin yavaş yavaş zayıflaması bekleniyor. Yine de süreç tükenmiş görünmüyor. 2025'te bile dayanıklı malların payı Avrupa ortalamasının gerisinde kalıyordu.
Istatistik kaydına ilişkin çekince
Gıda ve enerji gibi dayanıksız tüketim malları hakkındaki tespit de dikkat çekici. Bu malların tüketim hacmi 2019-2025 döneminde Yunanistan'da yüzde 16,7 arttı. Avro Bölgesi'nde bu artış yalnızca yüzde 0,3 oldu.
IOBE, bu gelişmenin olağandışı düşük bir deflatörle birlikte yaşandığını kaydediyor. Yani hacim hesabında fiyatlardaki kayıtlı artış daha küçük görünüyor. Dayanıksız mallar deflatörü yüzde 15,5 arttı. Gıda, enerji ve diğer dayanıksız mallar için uyumlaştırılmış endeks ise yüzde 26,8 yükseldi.
Bu nedenle kuruluş, kaydedilen hacim artışının bir kısmının fiyatların olduğundan düşük tahmin edilmesini yansıtabileceği yönünde bir çekince dile getiriyor.
Artış herkese eşit dağılmıyor
Analiz, tüketimdeki artışın esas olarak turistlerden kaynaklandığı yönündeki açıklamayı da sınırlandırıyor. Yunanistan içindeki harcamanın ülke sakinlerinin harcamasıyla karşılaştırılması, turizmin pandemi dönemindeki büyük dalgalanmayı daha çok açıkladığını, sonraki yükselişi ise daha az açıkladığını gösteriyor. Ancak turizmin gelirler ve istihdam yoluyla dolaylı katkısı da dışlanmıyor.
Kuruluş ayrıca genel artışın hangi hanelerin daha çok fayda gördüğünü ortaya koymadığının altını çiziyor. Gıda ve enerjideki pahalılık düşük gelirlileri orantısız biçimde vurdu. Dayanıklı mallardaki telafi alımları ise esas olarak yüksek gelirlileri ilgilendiriyor.
