Alexis Tsipras Enstitüsü (INAT), yeni bir açıklamasında Yunanistan'ın dijital dönüşümünün neredeyse yalnızca kapalı ve mülkiyete dayalı çözümler üzerine kurulduğuna dikkat çekiyor. Bu durumun sistemsel bağımlılık, algoritmalarda şeffaflık eksikliği ve siber güvenlik riskleri doğurduğunu belirtiyor. Enstitü, «Kurumsal politikayı, işleyişi ve ulusal açık veri altyapısının yeterliliğini değerlendiren Open Data Maturity 2025 endeksinde Yunanistan yüzde 61,2 alarak AB ülkeleri arasında sonuncu sırada yer alıyor» diye vurguluyor.
Enstitünün notuna göre ayrıca «ulusal bir açık teknolojiler stratejisi bulunmuyor. Bunun sonucunda maliyetler yükseliyor, yerli insan kaynağı yeterince değerlendirilemiyor ve veriler ile sistemler başka yere taşınamıyor».
INAT: Açık teknolojiler, ulusal özerklik ve kalkınmanın dayanağı
Enstitünün önerileri şöyle sıralanıyor: açık teknolojilerin devlet için stratejik bir tercih olarak yasal güvence altına alınması («Kamu parası – Kamu denetimi – Kamu kodu»); ölçülebilir hedefler içeren bir Ulusal Açık Teknolojiler Stratejisi'nin hazırlanması; kamunun ve yerel yönetimlerin dijital dönüşümünde açık yazılımın teşvik edilmesi; bu konuların eğitime dahil edilmesi; açık veri ile açık yapay zekâ politikalarının geliştirilmesi; açıklığın üretim ve onarım hakkına genişletilmesi; açık katılım platformlarıyla şeffaflığın güçlendirilmesi.
Asıl mesele ise şu: Dijital geçiş merkezi, maliyetli ve birkaç büyük sağlayıcıya bağımlı mı kalacak, yoksa teknolojik egemenlik, şeffaflık ve demokratik katılım ilkeleriyle mi yürütülecek? Avrupa'da standartlar mevcut, açık kaynak toplulukları olgunlaştı ve uluslararası deneyimler belgelenmiş durumda. Eksik olan ise siyasi irade.
1. Sorunun tanımı
1.1 Sorunun tanımı ve analizi
Sorun: Ülkenin dijital dönüşümü, açık teknolojilere dair net bir strateji olmadan kapalı ve mülkiyete dayalı çözümlere dayanıyor. Bu durum sistemsel bağımlılık, algoritmik şeffaflık eksikliği, siber güvenlik riski ve açık kaynağın ile topluluklarının sınırlı değerlendirilmesi sorununu doğuruyor.
Nedenler: Açık teknolojilerin öncelikli olarak yasal güvence altına alınmaması ve ölçülebilir hedefler içeren bir Ulusal Açık Teknolojiler Stratejisi'nin bulunmaması.
Sonuçlar: Yüksek maliyet, kilitlenme ve bağımlılık ile verilerin ve sistemlerin ileride taşınmasında yaşanan zorluklar. Yerel insan kaynağının ve açık teknoloji topluluklarının az değerlendirilmesi. Kapalı kod nedeniyle bağımsız güvenlik denetiminin yapılamaması ve güvenlik açıklarının tespiti ile düzeltilmesinde sağlayıcıya bağımlılık. Ayrıca demokratik süreçleri ve vatandaş haklarını etkileyen algoritmaların incelenmesinin sınırlı kalması.
1.2 Kamu müdahalesinin gerekli olmasının nedenleri
Dijital hizmet piyasaları, adil erişimi, katılımı ve ortak mülkiyeti kendiliğinden üretmez.
Yunanistan'ın AB düzeyinde enerji geçişi, açık veri, açık kaynak ve açık yönetişim gibi alanlarda taahhütleri var. Bu taahhütlerin yerine getirilmesi aktif bir kamu politikası gerektiriyor.
Kamu müdahalesi olmazsa dijital geçiş merkezi, maliyetli, bağımlı ve şeffaf olmayan bir yapıda kalacak.
2026'nın başında Avrupa'nın açık kaynağa yönelişi kurumsal düzeyde belirgin biçimde hız kazandı. EU Open Source Week, politika yapıcıları ile sektör liderlerini bir araya getirdi. Aynı yıl Avrupa Açık Kaynak Stratejisi yayımlandı ve bununla birlikte Cloud and AI Development Act adlı yasal düzenleme önerisi sunuldu. Ayrıca EuroStack gibi girişimler, Avrupa denetimi altında merkezi olmayan ve birlikte çalışabilir bulut ile kenar bilişim çerçeveleri geliştiriyor.
AB Direktifi 2024/1799, onarım hakkına ilişkin olarak 5317/2026 sayılı yasayla Yunan hukukuna aktarıldı. İlgili hükümler 31 Temmuz 2026'dan itibaren uygulanacak. Çerçeve, belirli tüketim malı kategorilerinde onarım hakkını yasal garanti kapsamı dışında bile güçlendiriyor ve yazılım ya da donanım yoluyla getirilen gereksiz engelleri sınırlıyor. Kamu müdahalesinin artık bu kuralların etkin biçimde uygulanmasını sağlaması ve bunları teknolojik özerklik politikasıyla bağlaması gerekiyor. Bu kapsamda bağımsız tamircilerin gerekli bilgi, araç ve yedek parçalara erişimi, döngüsel ekonominin desteklenmesi ve yerli teknik becerilerin geliştirilmesi öne çıkıyor.
1.3 Ülkenin uluslararası endekslerdeki yeri
Dijital geçiş alanında Yunanistan ilerleme kaydediyor, ancak kritik alanlarda hâlâ geride. DESI 2022 endeksinde 27 üye devlet arasında 25. sırada yer aldı. Toplam puanı 100 üzerinden 38,9 olurken AB ortalaması 52,3 oldu. Dijital On Yılı 2026 raporuna göre vatandaşlara yönelik dijital kamu hizmetleri endeksi 2024'te 76,7 puandan 2025'te 79,4 puana yükseldi. Ancak bu değer, 84,6 olan AB ortalamasının hâlâ altında. Bu iyileşmenin, birlikte çalışabilirliği, şeffaflığı ve teknolojik özerkliği güçlendirecek açık ve merkezi olmayan çözümlerle bağlantılandırılması gerekiyor.
Open Data Maturity 2025 endeksinde Yunanistan yüzde 61,2 alarak AB ülkeleri arasında son sırada yer alıyor. Ulusal açık veri portalını güçlendirmeye ve Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirmeye yönelik hedefli girişimler başlatılmış olsa da ülke, açık verilerin yeniden kullanımı ve ölçülebilir toplumsal, çevresel ve ekonomik etkisi konusunda hâlâ ciddi biçimde geride.
1.4 Kimler kazanır, kimler kaybeder
Açık teknolojilere geçişin dijital kamu dönüşümünde maliyeti düşürmesi, altyapıların şeffaflığını ve denetimini artırması ile yerli ekonomi için kalkınma fırsatları yaratması bekleniyor. Yine de bu geçiş, ilgili tüm taraflara eşit şekilde fayda sağlamıyor.
Belediyeler, okullar, hastaneler, sosyal kuruluşlar ve işletmeler, açık teknoloji çözümlerine erişim sayesinde maliyet düşüşünden yararlanıyor.
