Prespa Gölleri, Yunanistan, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya arasında iş birliği köprüsü kuruyor ve bölgeyi korumak için birlikte çalışarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne karma miras alanı olarak yazılmayı hedefliyor.
Yunan Kültür Bakanı Lina Mendoni, Arnavutluk Turizm, Kültür ve Spor Bakanı Blendi Gonxhja ile Kuzey Makedonya Kültür ve Turizm Bakanı Sedat Sulejmani, Yunanistan Kültür Bakanlığı’nın girişimiyle Laimos’taki Prespa Belediyesi’nde üçlü toplantı yaptı. Toplantıda UNESCO, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Avrupa Dış Eylem Servisi (EEAS) ve Avrupa Komisyonu temsilcileri de hazır bulundu. Üç bakan, bölgenin eşsiz ve son derece değerli kültürel ve doğal çevresini korumak için sınır ötesi iş birliğini araştırmayı amaçlayan bir anlaşma imzaladı.
Üçlü toplantı, üç ülkenin Prespa bölgesinin transulusal olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne karma mülk olarak kaydedilmesi yönündeki ortak çabasında birlikte çalışmaya yönelik ilk siyasi ifadesi oldu. Bakanlar, UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi’nin prosedür ve gerekliliklerine uygun olarak gerekli bilimsel, teknik ve kurumsal görevler üzerinde birlikte çalışarak ortak adaylık için gerekli hazırlıklara devam etme konusunda anlaştı.
Ortak açıklamada bakanlar, Prespa bölgesinin bölgesel düzeyin ötesine uzanan önem taşıyan birbirine bağlı bütün oluşturan eşsiz doğal ve kültürel bir peyzaj olduğunu kabul etti. Prespa’nın korunması ve tanınması için ortak çabanın komşu ülkeler ve halklar arasında bir köprü görevi görebilecek yapıcı bölgesel iş birliğine anlamlı bir örnek teşkil edebileceğine olan inançlarını dile getirdiler.
Girişim, Prespa’nın doğal ve kültürel değerinin uluslararası olarak tanınması ve bölgenin sınır ötesi iş birliği, koruma, sürdürülebilir yönetim ve bölgenin tanıtımı konusunda bir model haline getirilmesi için uzun vadeli ortak çabanın başlangıcını işaret ediyor.
Yunan Kültür Bakanı Lina Mendoni şunları söyledi:
“Prespa, sınırlarla bölünmeyen, üç ülkeyi ve üç halkı birleştiren eşsiz kültürel ve doğal değere sahip bir yer. Bu nedenle Yunanistan, Kuzey Makedonya ve Arnavutluk’un Prespa’yı UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne karma mülk olarak yazdırmak üzere ortak adaylığı, Yunanistan’ın sembolik anlamı ve özü bakımından önemli bir girişimi.”
“Prespa’nın UNESCO listesine ortak yazılması, sınırların buluşma noktası ve iş birliği alanı haline gelebileceğini pratikte gösteriyor ve doğal ve kültürel mirasın halklar arasında köprü görevi görebileceğini ortaya koyuyor. Yunanistan, Prespa’nın uluslararası düzeyde ortak koruma, sürdürülebilir kalkınma ve barışçıl iş birliği örneği olabilmesi için iki komşu ülkesiyle tutarlı, sürekli ve kararlı şekilde çalışmaya hazır.”
Kuzey Makedonya Kültür ve Turizm Bakanı Sedat Sulejmani şunları kaydetti:
“Coğrafi ve tarihi açıdan Prespa her zaman tek bir varlık olmuştur, kıyılarının üç komşu ülke arasında bölünmüş olmasına rağmen. Benzersiz doğal çevresi, biyolojik çeşitliliği ve zengin kültürel mirası ile Prespa Gölü, bölgeyi son derece değerli kılıyor ve koordineli iş birliğini gerektiriyor.”
“Prespa bölgesinin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne karma doğal ve kültürel alan olarak aday gösterilmesi, yalnızca uluslararası tanınırlık sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda yerel toplulukların yararına olacak uzun vadeli ve sürdürülebilir yönetimi de güvence altına almayı amaçlıyor ve Prespa’yı üç ülke arasında dostluk ve iş birliği köprüsü haline getiriyor.”
Arnavutluk Turizm, Kültür ve Spor Bakanı Blendi Gonxhja şunları söyledi:
“Prespa bizi doğası, tarihi ve kültürüyle birleştiriyor. Ortak hedefimiz bu mirası korumak, yerel topluluklar için daha fazla fırsat yaratmak ve sürdürülebilir turizmi teşvik etmek.”
“Avrupa Birliği bu adaylığın hazırlık çalışmasını finanse etmek için 2 milyon euro sağlayacak. Arnavutluk tarafında, Maligrad Adası’ndaki Meryem Ana Kilisesi’ndeki fresklerin restorasyonu ve aydınlatma kurulumu ile Gollomboç’taki Sterjo Spasse Evi Müzesi, bölgenin kültürel ve turizm olanaklarını zenginleştirdi.”
“Ayrıca Prespa ve Ohrid’i tanıtmak için ortak turistik rotalar, araştırma misyonları ve keşif girişimleri geliştirmeyi, komşularımızla sanatsal, sportif ve gençlik değişimlerini sürdürmeyi hedefliyoruz.”
Prespa bölgesi 2003’ten bu yana Yunanistan’ın Gündem Listesi’nde yer alıyor. Liste 2014’te revize edildiğinde bölge, ‘Prespa Gölleri Bölgesi: Megali ve Mikri Prespa, Bizans ve sonrasına ait anıtları içerir’ başlığıyla karma adaylık olarak yeniden dahil edildi.
Öneri, Florina’daki Prespa Milli Parkı’nı kapsıyor ve yaklaşık 327 kilometrekarelik bir alanı içeriyor. Park, sınır ötesi Prespa Parkı’nın bir parçasını oluşturuyor ve Mikri ile Megali Prespa göllerini, havzalarını ve çevresindeki dağ ekosistemlerini içeriyor.
Ortak transulusal adaylığı ilerletmek için üç ülke bir üçlü çalışma grubu kurmayı, ortak adaylığı kendi ulusal Gündem Listelerine dahil etmeyi ve 2027’de Ön Değerlendirme talebinde bulunmayı planlıyor. Bu değerlendirme ICOMOS (Anıtlar ve Sitler Uluslararası Konseyi) ve IUCN (Doğa Koruma Uluslararası Birliği) tarafından yapılacak.
2028-2029 döneminde, destekleyici dokümantasyon, haritalar, bir yönetim planı ve paydaşlarla istişare ayrıntılarını içeren tam adaylık dosyası hazırlanacak. Nihai sunum 2030 için planlandı.
Nihai dosya daha sonra değerlendirilecek ve 2030-2031 döneminde ICOMOS/IUCN danışma organları tarafından yerinde ziyaret yapılacak. Adaylığın Dünya Miras Komitesi tarafından incelenmesi 2031’de bekleniyor.
Prespa bölgesinin insan yerleşimi tarihi Geç Neolitik ve Tunç Çağı’na kadar uzanıyor. Agios Achilleios adacığındaki antik Lyke şehri de dahil olmak üzere Helenistik ve Roma dönemlerinden önemli kalıntılar, bölgenin uzun tarihi sürekliliğine tanıklık ediyor.
Bizans ve sonrasına ait dönemlerde bölge önemli bir dini ve idari merkez haline geldi ve Ohrid Başpiskoposluğu’nun kurulmasıyla gelişti. Günümüzde göllerin kıyıları boyunca yer alan önemli inziva yerleri ve kaya resimlerinin yanı sıra mimari, sanatsal ve tarihi önemiyle öne çıkan 40’tan fazla kilise ve anıt bulunuyor.
