Yunanistan Çevre ve Enerji Bakanı Stavros Papastavrou, Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen COP31 iklim zirvesinde sera gazı emisyonlarındaki kesintilerin daha hızlı yapılmasını ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesini istedi. Papastavrou, Yunan hükümetinin Paris Anlaşması'na bağlılığını yineledi ve küresel ısınmayı sanayi öncesi seviyelere göre 1,5 derece Celsius ile sınırlama hedefini hatırlattı. Avrupa Birliği dışındaki ülkelerin de emisyonları azaltmak için çabalarını artırması gerektiğini söyledi.
Atina Makedonya Haber Ajansı'na konuşan Papastavrou, Türkiye'nin tanımadığı Kıbrıs Cumhuriyeti'nin zirveye katılımını da memnuniyetle karşıladığını belirtti. Ankara, başlangıçta Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis'i zirveye davet etmemişti. Lefkoşa'nın diplomatik çabaları ve AB'nin desteğinin ardından davet gönderildi. Hristodulidis resmi karşılama törenine geldiğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan orada değildi; onu BM Genel Sekreteri António Guterres tek başına karşıladı.
Papastavrou, Avrupa Komisyonu'nun Kıbrıs'a verdiği desteği olumlu karşıladı ve iklim değişikliğiyle mücadelede ortak hareket edilmesi gerektiğini vurguladı. “İklim değişikliği sınır tanımıyor ve onunla mücadele herkesten ortak bir çaba ve anlamlı bir katkı gerektiriyor” dedi. Bakan, öncelikli alanlar olarak elektrifikasyonu ve yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılmasını sıraladı. Bununla birlikte geçiş sürecinin ekonomik rekabet gücünü ve toplumsal uyumu da gözetmesi gerektiğini kaydetti.
Papastavrou'nun daha hızlı emisyon kesintisi çağrısı, Başbakan Kiryakos Miçotakis hükümetinin açık deniz hidrokarbon aramalarını sürdürdüğü bir dönemde geliyor. Yunanistan, onlarca yılın ardından ilk arama sondajına 2027'nin başında başlamayı hedefliyor. Bakan, hükümetin yaklaşımını yenilenebilir enerjiye yatırımı yerli petrol ve doğal gaz kaynaklarının geliştirilmesiyle birleştiren bir yaklaşım olarak savundu. Temiz enerjiye geçişin ekonomik rekabet gücünü ve toplumsal uyumu da koruması gerektiğini ileri sürdü.
Yunanistan Yenilenebilir Enerjide İlerlemeyi Gösteriyor
Yunan hükümeti, COP31'i kömürden uzaklaşmayı ve güneş ile rüzgâr enerjisinin genişlemesini vurgulamak için kullanıyor. Çevre ve Enerji Bakanlığı'nın aktardığı rakamlara göre linyit kullanımı, 2005 yılına kıyasla yüzde 90 azaldı. Linyit, çevreyi çok fazla kirleten bir kömür türü. Güneş ve rüzgâr enerjisi ise artık yurt içi elektrik üretiminin yarısından fazlasını karşılıyor.
Kurulu yenilenebilir enerji kapasitesi 2019'dan bu yana neredeyse üç katına çıktı ve 6,3 gigavattan 18 gigavata yükseldi. Bakanlık, Yunanistan'ın güneşten üretilen elektriğin payında dünyada üçüncü, rüzgârdan üretilen elektriğin payında ise dokuzuncu sırada yer aldığını iddia ediyor. Hükümet verilerine göre ülke, 2024'ten bu yana net elektrik ihracatçısı konumunda.
Yunanistan'ın enerji stratejisinin bir başka ayağı, daha fazla adayı anakara elektrik şebekesine bağlamak. Projelerin amacı, kirletici yakıtlar kullanan yerel santrallere olan bağımlılığı azaltmak ve bu santrallerin elektrik tüketicilerine yansıyan ek üretim maliyetlerini düşürmek.
Hükümet ayrıca Ege ve İyon denizlerinde iki deniz parkı kurma planlarını ilerletiyor. Ancak her ikisi de henüz son onayını almış değil. Güney Kiklad'daki önerilen park, Yunanistan'ın en yüksek idari mahkemesinin incelemesini bekliyor. İyon Adaları için yapılan çevresel etki değerlendirmesinin onaylanması ise sürecin bir sonraki aşamasının önünü açtı.
Hükümet ayrıca Natura 2000 ağının yüzde 77,5'ini kapsayan çevresel etki değerlendirmelerini onayladı. Natura 2000, önemli yaban hayatı habitatlarını ve türlerini korumayı amaçlayan bir Avrupa Birliği girişimi.
Hükümet, Amorgos ve Gyaros için yeni çevresel koruma tedbirleri getirdi ve ulusal su stratejisini tamamladı. Ayrıca yenilenebilir enerji, turizm ve sanayi için arazi kullanım planlarını yayımladı. Bu planlar, kalkınmanın çevresel etkisini sınırlamayı hedefliyor.
Fosil Yakıtlar COP31'de Hâlâ Tartışma Konusu
Ancak Antalya'da müzakereciler, küresel iklim politikasının en tartışmalı konularında hâlâ görüş ayrılığı içinde. Bunlar arasında nihai anlaşmanın kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşmak için net bir takvim koyup koymayacağı da yer alıyor.
Suudi Arabistan ve Rusya başta olmak üzere büyük petrol üreticileri, uzun süredir fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütlerine karşı çıkıyor. Hindistan ve diğer büyük gelişmekte olan ekonomiler ise bağlayıcı hedeflerin ekonomik kalkınmalarını ve enerji tercihlerini kısıtlayabileceğini savunuyor. AB de son iki yılda bağlayıcı bir takvim konusundaki önceki desteğini yumuşattı; bu tür bir son tarihin nihai anlaşmada yer alması beklenmiyor.
Müzakereciler ayrıca elektrifikasyonun emisyonları azaltmadaki rolü konusunda da ayrışıyor; bu konu Yunan hükümetinin enerji önceliklerine yakından bağlı. Görüşülen önerilere göre elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı artacak, ancak ek elektrik üretiminin mutlaka yenilenebilir kaynaklardan gelmesi gerekmeyecek. Anlaşmazlık, daha fazla elektrik kullanımının kendi başına bir iklim hedefi olarak mı ele alınacağı, yoksa açıkça daha temiz elektrik üretimine ve fosil yakıt bağımlılığının azaltılmasına mı bağlanacağı üzerine yoğunlaşıyor.
Avrupalı müzakereciler ayrıca 1,5 derecelik hedefi korumak, 2030'a kadar ormansızlaşmayı durdurup tersine çevirmek ve temiz enerjiye geçiş konusunda uluslararası iş birliğini güçlendirmek için baskı yapıyor.
İklim Finansmanı Zengin ve Gelişmekte Olan Ülkeleri Ayırıyor
Bir diğer büyük ihtilaf, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelesi için 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar kaynak seferber etme hedefiyle ilgili. AB, katkı sağlayan ülke grubunu geleneksel bağışçı ülkelerin ötesine, zengin petrol üreten devletleri ve yükselen ekonomileri de kapsayacak şekilde genişletmek istiyor. Ayrıca fonların nasıl dağıtılıp kullanıldığında daha fazla şeffaflık talep ediyor ve önceliğin en az gelişmiş ülkelere ile küçük ada devletlerine verilmesini istiyor. Avrupalı müzakereciler, artan mali desteğin daha iddialı emisyon azaltım taahhütleriyle birlikte gelmesi için de bastırıyor.
Gelişmekte olan ülkeler ise mevcut finansman sözlerinin yerine getirilmesini talep ediyor ve finansal yardıma erişim üzerinde daha katı koşullara direniyor. Bu ülkeler, daha talepkâr iklim hedeflerinin ekonomik kalkınmalarını kısıtlayabileceği endişesini de dile getirdi. Anlaşmazlıklar, iklim uyumu finansmanına ve iklim kaynaklı afetlerin sonuçlarıyla başa çıkmasına yardımcı olmayı amaçlayan Kayıp ve Zarar Fonu'na kadar uzanıyor.
Önerilen uyum finansmanının üç katına çıkarılmasının nasıl uygulanacağı ve ölçüleceği, paranın nereden geleceği ve afetten etkilenen ülkelerin yardımı ne kadar hızlı alacağı konusunda hâlâ sorular var.
Ülkeler Gelecekteki Emisyon Hedefleri Konusunda Çekişiyor
Müzakerelerde ayrıca ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltma yönündeki ulusal taahhütlerinin Paris Anlaşması'nın hedeflerine ulaşmak için yeterli olup olmadığı da inceleniyor.
AB, küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler daha derin emisyon kesintileri istiyor. Diğer gelişmekte olan ülkeler ise hedeflerin ulusal olarak belirlenmesi gerektiğinde ısrar ediyor ve belirli ekonomik sektörler için ek yükümlülüklerin getirilmesine karşı çıkıyor. AB, gelecekteki ulusal planların tüm sera gazlarını ve bütün ekonomiyi kapsamasını, ilerlemeyi ölçmek için de şeffaf ve güvenilir yöntemler kullanılmasını istiyor.
Bir başka anlaşmazlık ise iklim araştırmalarını değerlendirmekle görevli BM kuruluşu Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) gelecekteki bilimsel değerlendirmelerinin zamanlamasıyla ilgili. Avrupalı müzakereciler ve iklim değişikliğine karşı özellikle savunmasız ülkeler, raporların Paris Anlaşması kapsamındaki ilerlemenin bir sonraki küresel değerlendirmesini besleyecek kadar erken yayımlanmasını istiyor. Diğer ülkeler ise daha sonraki bir takvimi tercih ediyor.
