Çin'in bir yıl önce otomotivden rüzgâr türbini üretimine kadar Avrupa sanayi zincirlerini tehdit eden nadir toprak ihracat kısıtlamaları getirmesinin ardından Avrupa Birliği, Beijing'le geçici yumuşayan gerginliği kalıcı bir tedarik güvenliğine dönüştürmeye hazırlanıyor.
Kathimerini'nin haberine göre Avrupa Komisyonu, Çin'in ve diğer baskın tedarikçilerin kritik ham maddelerdeki payına bağımlılığı azaltma çabalarını hızlandırırken 16 üye ülkede 46 stratejik proje seçti. Bunların üçü Yunanistan'da bulunuyor.
Komisyon Başkan Yardımcısı Stéphane Séjourné konunun önemini vurgulayarak, "Sanayi egemenliği ve rekabetçilik mücadelesi, kritik ham maddelerdeki dayanıklılığımıza bağlıdır" dedi. Çin'in 9 Ekim 2025'te nadir toprak ihracatına kısıtlama getirdiğini anımsatan Séjourné, bazı önlemlerin askıya alındığını ve Çin'le diyaloğun sürdüğünü belirtti, ancak "bu geçici nefes kalıcı güvenliğe dönüştürülmeli" uyarısında bulundu.
102 başvuru arasından seçilen 46 projenin 21,1 milyar euro sermaye gerektirmesi bekleniyor. Projeler sekiz madencilik, 11 işleme, 19 geri dönüşüm ve değer zincirinin aşamalarını birleştiren sekiz entegre projeden oluşuyor. Toplamda AB'nin belirlediği 17 stratejik ham maddenin 15'ini kapsıyorlar; özellikle bataryalar için lityum, nikel, kobalt ve grafit ile savunma ve havacılık sanayileri için vazgeçilmez olan magnezyum, tungsten ve nadir topraklara ağırlık veriliyor.
Kathimerini bu son seçimle birlikte Birlik içindeki stratejik proje sayısının 93'e çıktığını, ayrıca üçüncü ülkelerde ve denizaşırı topraklarda 13 projenin daha belirlendiğini kaydediyor.
Komisyona göre toplam yatırım seti, AB'nin 2030 hedeflerinden lityum, nikel, nadir topraklar, magnezyum ve tungstende çıkarma kapasitesi, lityum ve nadir topraklarda ise işleme kapasitesi hedeflerini tam olarak karşılayabilir.
Bu hedefler Kritik Ham Maddeler Yasası'ndan kaynaklanıyor. Yasa, on yılın sonuna kadar AB'nin yıllık tüketiminin en az yüzde 10'unu çıkarmasını, yüzde 40'ını işlemesini ve yüzde 25'ini geri dönüştürmesini; her stratejik maddede işleme ihtiyacının en fazla yüzde 65'ini tek bir üçüncü ülkeye bağımlı bırakmasını öngörüyor.
Yunanistan'daki üç yeni proje
Yeni listeye üç Yunan yatırımı girdi; ikisi geri dönüşüm, biri madencilik alanında. ElvalHalcor'un ETEOCLES projesi düşük kaliteli bakır hurdasının geri dönüştürülmesi için bir merkez geliştirirken, şirketin Yunanistan'daki Yeni Alüminyum Geri Dönüşüm Merkezi alüminyum geri dönüşümüne odaklanıyor.
Üçüncü proje ise Hellenic Gold'un (Hellas Gold) stratejik bakır madenciliği işletmesi olarak listelenen Skouries maden projesi. Séjourné ayrıca madenini ziyaret ettiği Yunan şirketi Metlen'i özellikle andı ve şirketin "Avrupa'da ilk kez" galyum üretmeye başladığını belirtti.
Metalin üretimi, ileri teknolojilerde kullanılması ve Birliğin ithalata ağır ölçüde bağımlı olması göz önüne alındığında Avrupa'nın tedarik çeşitlendirme çabaları için büyük önem taşıyor. Séjourné, "Egemenlik politikamızın pratikte anlamı budur" diye konuştu.
Avrupa Merkezi ve finansman araçları
Proje seçiminin ötesinde Komisyon, stratejinin operasyonel kolu olarak hizmet verecek bir Avrupa Kritik Ham Maddeler Merkezi hazırlıyor. Merkez uluslararası piyasaları izleyecek, yatırımlara yön verecek, stratejik projeleri destekleyecek ve üreticileri alıcılarla buluşturacak.
Planlanan görevler arasında kritik maddelerin ortak Avrupa alımlarını düzenlemek ve tedarik aksaklıklarına daha etkili yanıt verebilmek için stratejik stoklar oluşturmak da yer alıyor.
Paralel olarak Ursula von der Leyen tarafından daha önce duyurulan Avrupa Kritik Ham Maddeler Şirketi'nin, Avrupa Yatırım Bankası ve üye ülkelerle birlikte çalışarak hibe, kredi, teminat ve ortaklık paylarıyla kamu ve özel sermayeyi harekete geçirmesi planlanıyor.
RESourceEU girişimi kapsamında 2 milyar euroyu aşan kamu mali desteği şimdiden sağlandı. 2025'te seçilen projelerden 25'i çevresel etki değerlendirmesini tamamladı, 17'si inşaat izni aldı.
Sıradaki meydan okuma
Séjourné'nin en sert uyarısı ekonomik sürdürülebilirlikle ilgiliydi. Avrupalı şirketler daha ucuz maddeleri üçüncü ülkelerden almaya devam ederse finansman ve izin almak yeterli olmuyor.
"Bir madeni finanse edebiliriz. Bir izni hızlandırabiliriz. Bir fabrika kurabiliriz. Ama kimse ürettiğini almazsa o fabrika kapanır" uyarısında bulundu.
Avrupa'daki birçok projenin haksız rekabetle karşı karşıya olduğunu belirten Séjourné, bazı piyasa oyuncularının yeni rakiplerin ortaya çıkmaması için fiyatları baskıladığını söyledi.
Avrupa sanayisini çeşitlendirmede sorumluluğu paylaşmaya çağırdı: "Avrupa alternatifi varken Avrupa'dan alın. Bu mümkün olmadığında alımlarınızı çeşitlendirin."
Komisyon şimdi Avrupa ürünlerinin tercih edilmesini teşvik etmek için Kritik Ham Maddeler Yasa'sında ve Sanayi Hızlandırıcı Yasa'sında değişiklikler için çağrı yapıyor. Yıl sonuna kadar yeni bir çeşitlendirme aracı hazırlayan Komisyon, AB dışındaki ek stratejik projeleri de kısa süre içinde açıklamayı bekliyor.
