Brüksel'e gitmeden önce Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Larisa'dan Avrupalı liderlerin masasına getireceği sorunu anlattı. Sorun şu: Bir hükümetin elinde ek para olabilir ama bu parayı vatandaşlarını daha fazla desteklemek için harcayamıyor. Avrupa'nın mali kuralları belirli harcama tavanları koyuyor. Enerji pahalılığı ise kuralların değişmesini beklemiyor.
Yunan enerji şirketi Metlen ile Karatzis Grubu'nun enerji depolama ünitesinin açılışında konuşma, gelecekte daha ucuz elektrik vaat eden yatırımlardan önümüzdeki zorlu kışa uzandı. Miçotakis, bu konuşmada 15 ve 16 Ekim'de yapılacak AB Zirvesi'ndeki müdahale çizgisini ortaya koydu. Hanehalklarının ve işletmelerin desteklenmesi daha fazla mali esneklik gerektiriyor.
Brüksel'e yönelik bir mesaj
Bu mesajın muhatabı açıktı. Miçotakis'e göre enerji tasarrufu çağrıları tek başına yetmiyor. Konjonktür değiştiğinde siyasi yaklaşımların da değişmesi gerekiyor. Miçotakis, ek müdahalelerin hedefli ve geçici olacağını vurguladı. Avrupa, vatandaşlarına ihtiyaç duyduklarında destek olabileceğini kanıtlamak zorunda. Aksi halde pahalılık siyasi baskıyı artırıyor ve popülist güçleri besliyor.
Yunanistan'ın talebi şimdiden Avrupa Komisyonu'na ulaştı. Miçotakis, bu talebini Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'e gönderdiği mektupla iletti. Atina, olağanüstü destek tedbirlerinin net harcamalar üzerindeki sınırlamadan geçici olarak muaf tutulmasını istiyor. Ayrıca fiyat artışlarının yarattığı ek vergi gelirlerinin hanehalklarını ve işletmeleri rahatlatmak için kullanılabilmesini talep ediyor. Böylece devletin pahalılık yüzünden elde ettiği gelirin bir kısmı, maliyetin bedelini ödeyenlere geri dönebilecek.
Roma ile ortak talep
Brüksel yolunda bu talep İtalya ile de kesişiyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni de Komisyon'a yazarak ek gelirlerin değerlendirilmesi için daha geniş bir alan ve daha yüksek enflasyonun hesaba katılmasını istedi. İtalya Ekonomi Bakanı Giancarlo Giorgetti, aile ve işletmelere yönelik geçici desteği mevcut esneklik üzerinden yeniden gündeme getirdi.
Atina ve Roma aynı hedefe yöneliyor, ancak teknik önerileri farklı. Bunun yanında Avrupa genelinde de ek enerji müdahalelerine ihtiyaç olduğu konusunda geniş bir mutabakat var.
İlk temkinli yanıt
Avrupa'nın ilk yanıtı çekinceli geldi. 8 Ekim'deki Eurogrup toplantısında Valdis Dombrovskis, enflasyon baskılarının ülkelerin değerlendirmesinde şimdiden dikkate alındığını savundu. Sürekli istisnaların ise kuralların güvenilirliğini zedeleyebileceği konusunda uyardı.
Dombrovskis, Yunan ve İtalyan önerilerinin daha ayrıntılı incelenmesini kabul etti ama bu önerileri onayladığını açıklamadı. Bu temkinliliğin arkasında, bugünkü rahatlamanın yarın daha büyük mali yükler bırakabileceği korkusu var. Harcama tavanı dışında tutulsa bile bir destek paketi yine bütçeye maliyet getiriyor.
Esneklik daha büyük müdahalelere izin veriyor ama bu müdahalelerin finansmanını garanti etmiyor. Ayrıca bu müdahalelerin bütçe açığı ve borç üzerindeki etkisini de ortadan kaldırmıyor. Kuralların güvenilirliğine dair kaygı, borçlanma maliyetiyle de bağlantılı.
Piyasalar yeni istisnaları mali disiplinden geri adım olarak yorumlarsa hükümetler borçlanma için daha yüksek faiz ödemek zorunda kalabilir. Dombrovskis'in mali ihtiyatta ısrar etmesinin ve tahvil piyasalarındaki gelişmelerin ardındaki ekonomik mantık da bu.
Atina'nın karşı argümanı
Atina'ya göre olağanüstü kriz geçici bir uyum gerektiriyor. Yunanistan, fiyat artışlarından elde edilen ek gelirin bir kısmını harcama tavanına takılmadan vatandaşlara geri vermek istiyor. Dolayısıyla müzakerede asıl konu, mali istikrar riske atılmadan desteğin ne kadar genişletilebileceği.
Şimdi tartışma liderlere geçiyor. Resmi gündemde, yüksek enerji fiyatlarına karşı vatandaşları ve işletmeleri korumaya yönelik geçici önlemler için Komisyon'a yönelik yönlendirmeler yer alıyor. Üstelik önceden verilmiş bir siyasi yetki de var. Avrupa Konseyi, Mart ayından beri yakıt fiyat artışlarına yönelik bir araç seti, elektrik maliyetlerine müdahaleler, emisyon ticaret sisteminin yeniden gözden geçirilmesi ve daha güçlü şebekeler talep ediyor.
Brüksel'de Miçotakis, Larisa'da anlattığı mali alanı güvence altına almaya çalışacak. Talep gerekli desteği bulursa hükümet ek müdahaleler için daha geniş bir alan elde edecek. Şimdilik ihtiyacın hafifletilmesi ortak bir Avrupa kabulü olsa da bunun nasıl finanse edileceği tartışma konusu olmayı sürdürüyor.
