ROMA (AP) — Atalarımızın bildiği Akdeniz artık yok.
Bilim insanlarına göre, başta petrol, kömür ve gaz yakılmasıyla ortaya çıkan iklim değişikliği, Akdeniz'i giderek ısıtıyor. Bu durum, bölgeye yüzlerce yeni ve istilacı balık türünün gelmesine neden olurken, bu türler yerli popülasyonları yok ediyor.
Biyoçeşitlilik azaldıkça, kıyı toplulukları nesillerdir bildikleri yöntemlerle geçinmekte zorlanacak.
İtalya Ulusal Araştırma Konseyi'ne bağlı Deniz Biyolojik Kaynakları ve Biyoteknoloji Enstitüsü'nde görevli deniz biyoloğu Ernesto Azzuro, "Büyükbabalarımızın, yaşlılarımızın, Yunanların ve antik Yunanistan'ın Akdeniz'i sonsuza dek kayboldu. Bu değişikliklerin birçoğu geri döndürülemez" dedi.
Aslan balıkları, Doğu Akdeniz'deki Kıbrıs'ın Larnaka kıyılarında bir balıkçı teknesinde yatıyor, 20 Aralık 2025 Cumartesi. (AP Fotoğraf/Petros Karadjias)
Akdeniz Havzasında Isı Dağılamıyor
Bilim insanları Akdeniz'i bir iklim değişikliği "sıcak noktası" olarak tanımlıyor. Bağımsız bir bilim insanı ağı olan Akdeniz İklim ve Çevre Değişikliği Uzmanları'na göre, deniz suyu sıcaklığının 2100 yılına kadar 2 ila 6 santigrat derece (3.6 ila 10.8 Fahrenheit) artması bekleniyor. Sıcak hava dalgalarının daha sık ve daha şiddetli hale gelmesi muhtemel.
Akdeniz İklim Değişikliği Merkezi'nden oşinograf Ronan McAdam, ısınmadaki kilit faktörün denizin kapalı bir havza olması ve ısının okyanuslardaki gibi dağılamaması olduğunu söyledi.
Isınan sular, Azzuro'nun "en kötü istilacı" olarak tanımladığı benekli balon balığı gibi istilacı türler için davetkar yeni bir yuva haline geldi. Bu türler, Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz'e girdikten sonra şimdi Fransa ve İspanya'ya doğru ilerliyor.
BM Gıda ve Tarım Örgütü'ne bağlı Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu, bu tür istilacı türlerin on yıllardır var olduğunu ancak yayılmalarının 2000'li yılların başından sonra, deniz suyu sıcaklıklarındaki artışla aynı döneme denk gelerek hızlandığını belirtti. Örneğin, aslan balığı ilk kez 2012'de Doğu Akdeniz'de kaydedildi ve hızla batıya doğru yayıldı.
Balıkçı Photis Gaitanos, Doğu Akdeniz'deki Kıbrıs'ın Larnaka kıyılarında teknesinden balık tutarken bir kurbağa balığı yakalıyor, 20 Aralık 2025 Cumartesi. (AP Fotoğraf/Petros Karadjias)
Azzuro, "Akdeniz daha da fakirleşecek, daha az türe sahip olacak, çünkü iklim değişikliği Akdeniz'in bu kısmını, özellikle doğu kısmını, yerli türler için gerçekten uygunsuz hale getiriyor" dedi.
Süveyş Kanalı'na yakınlığı nedeniyle bu istilacı balıkların etkisini ilk hisseden Kıbrıs oldu. Aslan balığı, barbun gibi yerli stokların yerini alırken, balıkçılar müşterilerin rağbet ettiği yerel çeşitlerin büyük ölçüde azaldığını gördü. Bir de deniz tabanındaki algleri yiyerek birçok yerli türün yaşam alanını yok eden tavşan balıkları var.
İtalya Çevre Koruma ve Araştırma Yüksek Enstitüsü'nden zoolog Piero Genovesi Papik, "Ne yapılması gerektiğini biliyoruz. Fosil yakıt kullanımını azaltmalıyız. Ancak bu kesinlikle insanlık için acil bir mesele ve hepimiz çözümleri biliyoruz, ancak bunlar elbette küresel ve ortak bir vizyon gerektiriyor" dedi.
Yaklaşık 1.000 İstilacı Tür Tespit Edildi
Azzuro, Akdeniz'de yaklaşık 1.000 istilacı türün tespit edildiğini ve bunlardan 800'ünün iyice yerleştiğini söyledi.
Bir aslan balığı, Doğu Akdeniz'deki Kıbrıs'ın Larnaka kıyılarında bir balıkçı teknesinde yatıyor, 20 Aralık 2025 Cumartesi. (AP Fotoğraf/Petros Karadjias)
Değişiklikler çarpıcı boyutlarda. Azzuro, Doğu Akdeniz'in sığ sularının yumuşakça popülasyonunun %93'ünü kaybettiğini söyledi. Bir zamanlar midyelerle dolu olan Adriyatik kıyılarında ise, zaman zaman 30 santigrat derecenin (86 Fahrenheit) üzerine çıkan deniz sıcaklıkları nedeniyle neredeyse tüm midyeler öldü.
Kuzeyde Venedik'ten güneyde Bari'ye kadar "ölümler olağanüstüydü" diyen Azzuro, "Bu farklı iklimlerde hayatta kalabilecek bir popülasyon bulamazsak, midyelerin geleceği en azından Adriyatik Denizi'nde parlak değil" ifadelerini kullandı.
Azzuro, enstitüsü ve ortağının birkaç yıl önce istilacı türlerin insan sağlığına oluşturduğu tehlikeler konusunda farkındalık yaratmak için "Şu Dörtlüye Dikkat Edin" adlı bir kampanya başlattığını belirtti. Örneğin, balon balığı zehirlidir ve insanlar tarafından tüketilmesi halinde potansiyel olarak ölümcüldür. Aslan balığının zehirli dikenleri ise sokan herkese ciddi zarar verebilir.
Uzmanlar İstilacı Türlerin Yayılmasının Geri Döndürülemeyeceğini Söylüyor
Bilim insanları, kıyı topluluklarının bu durumla nasıl başa çıkabileceğini tartışıyor. Bir yol, yenilebilir istilacı türleri ticarileştirmek. Bir diğeri ise balıkçılara, balon balığı gibi yenmeyen türleri yakalamaları için ödeme yaparak bunların yakılmasını sağlamak.
Balıkçı Photis Gaitanos, Doğu Akdeniz'deki Kıbrıs'ın Larnaka kıyılarında teknesinden balık tutarken bir kurbağa balığı yakalıyor, 20 Aralık 2025 Cumartesi. (AP Fotoğraf/Petros Karadjias)
Azzuro, aslan balığı gibi bazı türlerin "özellikle bazı ülkelerde çok yüksek fiyatlara satıldığı için net ekonomik faydaları olduğunu" söyledi. Ancak balıkçılar, İtalyan sularında popülasyonu önemli ölçüde artan istilacı kül rengi isparoz balığından faydalanmadı.
Zoolog Papik, Akdeniz'de istilacı türlerin yayılmasını tersine çevirmek için "çok geç" olmasına rağmen, etkiyi azaltmanın pratik yolları olduğunu söyledi. Bunlardan ilki, ulusal makamları bu türleri taşıyabilecek gemilerin içindeki balast sularını arıtmaya zorlayan uluslararası bir anlaşmayı uygulayarak daha fazla göçü önlemek.
Papik, "Bu teknik olarak yapılabilir bir şey ve yeni yabancı türlerin sayısını %95 ila %99 oranında azaltabilir" dedi. Diğer bir taktik ise, istenmeyen otostopçuların gemi gövdelerine yapışmasını engelleyen özel bir boya kullanmak.
Papik ayrıca, yerli türlerin sayılarını bir ölçüde geri kazanmasına izin verecek şekilde balıkçılık politikalarının değiştirildiğini, örneğin yabancı mavi yengece karşı daha az duyarlı olan yumuşakçaların yetiştirildiğini söyledi. Papik, "Önümüzdeki yıllarda zorluğun, çevreyi restore etmek için yeni yollar bulmak olacağını düşünüyorum" dedi.
