Aristoteles Onassis dünyanın en ünlü denizcilik magnatlarından biri olmadan önce, ailesi refah, yıkıcı kayıplar ve 1922 Smyrna Felaketi sırasında vatanlarının yok oluşuna tanıklık etti.
Ailesinin hikayesi, İzmir'in hareketli Rum cemaatine dayanıyordu. Bu hikaye, olağanüstü bir başarı, derin bir kişisel trajedi ve hayatta kalma mücadelesiyle örülüdür.
Aristoteles Onassis'in anne ve babası.Babası Sokratis Onassis (1874-1932), aslen Kapadokya bölgesindeki Moutalaski'den (günümüzde Talas) gelen varlıklı bir tüccar ailesine mensuptu. Aile, 1895 civarında İzmir'e taşındı ve şehrin etkili Rum ticaret topluluğuna katılarak "Onassis" soyadını benimsedi.
Sokratis, zengin bir tüccar ve mülk sahibi olan Haralambos Onassoglou ile Gethsemane Antonopoulou'nun yedi çocuğundan biriydi. Kardeşlerinin birçoğuyla birlikte pamuk, tahıl, tütün, kuru üzüm, şeker ve diğer emtialarda başarılı bir ticaret ve bankacılık işi kurdu. Kardeşlerinden biri aynı zamanda Standard Oil'in yerel temsilcisi olarak görev yapıyordu.
Trajediyle Gölgelenen Genç Bir Aile
Sokratis, 1901 yılında Penelope Dologlou ile evlendi ve çift, İzmir'in Melantia semtine yerleşti. İlk çocukları Artemis 1902'de, ardından Aristoteles 1906'da dünyaya geldi.
Ailenin mutluluğu uzun sürmedi. Penelope, 1911 yılında henüz 30 yaşındayken hayatını kaybetti. Sokratis, iki küçük çocuğuyla baş başa kaldı. Annesi Gethsemane torunlarına bakmak için eve taşındı. Bir yıl sonra Sokratis, Eleni Tzortzoglou ile evlendi ve bu evlilikten Meropi ile Calliroi adında iki kızı daha oldu.
Smyrna Felaketi Onassis Ailesini Yerle Bir Etti
1922 Eylül'ünde yaşananlar ailenin hayatını sonsuza dek değiştirdi. Büyük Smyrna Yangını sırasında Onassis ailesinin birçok üyesi hayatını kaybetti.
Sokratis'in kardeşi Alexandros, Kemalist güçler tarafından tutuklanarak alenen idam edildi. Kardeşleri Basil ve Ioannis ise bir toplama kampına gönderildi. Diğer bir akrabaları Chrysostomos Konialidis, bir çocuğu ve yüzlerce sivil, sığındıkları kilisenin ateşe verilmesiyle can verdi.
Bu felaketten Onassis ailesinin sadece 17 üyesi sağ kurtulabildi.
Kaçabilenlerin talihsizliği de burada bitmedi. Aristoteles'in büyükannesi Gethsemane, İzmir'in yıkımından sağ kurtulup Pire'ye ulaştı. Ancak görgü tanıklarının anlattığına göre, gemiden iner inmez bir soygun saldırısına uğrayarak hayatını kaybetti.
Aristoteles'in Liderlik Sınavı
Şehir kaosa sürüklenirken Sokratis, ailenin ticari çıkarlarını korumak için İzmir'de kalmaya karar verdi ve tutuklandı.
Genç Aristoteles de babasının ofisinden para almak için bir süre daha şehirde kaldı. Babasının ısrarıyla hapisteki babasına para göndermeyi başaran Aristoteles, ailenin geri kalanı güvenli bölgelere kaçarken o da Midilli'ye (Lesvos) kaçtı.
Sokratis, Türk iş ortaklarının yardımıyla nihayet hapisten kurtulmayı başardı.
Yıllar sonra trajediyi anlatan Sokratis şunları yazdı:
"1922 Eylül'ünde yaşananlar herkesçe bilinir. Bana inkar ettiğiniz etnik kimliğimin bedelini ailemin yarısı, 1,5 milyon diğer insanla birlikte kanıyla ödedi. Kimileri asıldı, kimileri diri diri yakıldı, kimileri de kurşuna dizildi."
Kayıp, yerinden edilme ve dirençle geçen bu deneyimler, Aristoteles Onassis'i derinden etkiledi. O, neredeyse sıfırdan yeniden başlayarak 20. yüzyılın en etkili denizcilik figürlerinden biri haline geldi.
Fotoğraf: Vasilis Maros
Kaynak: Gelina Harlaftis editörlüğünde Onassis Business History, 1924–1975 (Brill).
