Arnavutluk’ta, ABD eski Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı bir kıyı geliştirme projesine karşı yapılan protestolar, hem uluslararası ilgi çekiyor hem de sıra dışı maskotlarıyla dikkat topluyor. Lüks projenin iki ayağı var: ıssız Sazan Adası’nda küçük bir tatil köyü ve hemen yakınındaki Narta Lagünü bölgesinde yapılması planlanan büyük bir kıyı yatırımı. Lagün, flamingolar da dahil olmak üzere pek çok sulak alan türüne ev sahipliği yapan bir yaban hayatı koruma alanı.
Haftalardır her akşam binlerce kişi başkent Tiran’da yürüyüş yapıyor, ellerinde karton flamingo maketleri taşıyor. Bu da harekete ‘Flamingo Devrimi’ lakabını kazandırdı. İşte bu hareketin üç sıradan kahramanı:
Flamingoları Yapan Sanatçı
28 yaşındaki Fatma Paja, Tiran’da yaşıyor ve iki kız kardeşiyle bir yaratıcı stüdyo işletiyor. O ve arkadaşları, mitinglerin simgesi haline gelen karton flamingoları hazırlıyor. “Uzun zamandır sanatı, Arnavutluk’taki günlük yaşamın adaletsizliklerini ve hoşnutsuzluğunu ifade etmek için kullanıyorum” diyen Paja, bir yandan da o akşamki protesto için köpük flamingosunu pembeye boyuyordu. Grubu ayrıca protesto sırasında çocuklar için resim ve boyama etkinlikleri düzenliyor, böylece isteyen aileler de katılabiliyor. Gösterilerde megafonla slogan atıyor: “Arnavutluk satılık değil!” ve “Narta’ya dokunma!”
Çevrecilere göre proje, bölgenin el değmemiş doğasını ve eşsiz yaşam alanını geri dönülemez şekilde tahrip edecek. Vatandaşlar, şeffaflık eksikliğini gerekçe göstererek projenin durdurulmasını istiyor. Paja, “Seçkinci bir projeye karşıyım; tam koruma altındaki bir alanı bloke edip yok ediyor. Yasal dayanağı yok ve çevreye vereceği zararla ilgili hiçbir bilimsel çalışma yapılmadı” dedi. Yine de protestonun şimdiden sonuç verdiğini düşünüyor: “Bu protesto insanları seslerini yükseltmeye ve tepki göstermeye motive etti. Partilerden bağımsız olması güven ve dayanışma yarattı.”
Protestocular her ne kadar belirli bir partiye bağlı olmasa da neredeyse oybirliğiyle Başbakan Edi Rama’nın istifasını istiyor.
Tur Rehberinden Protesto Liderine
Arben Kola, ‘Flamingo Devrimi’nin ilk protestocularından. On yılı aşkın süredir tur rehberliği yapıyor ve ziyaretçileri Arnavutluk’un tarihi ve doğal alanlarına götürüyor - projenin yapılacağı bölge de buna dahil. Arnavutluk turizmi son yıllarda büyük bir artış gösterdi; insanlar ülkenin bakir kıyı şeridine hayran kalıyor. Bu hayranlardan biri de Jared Kushner ve Ivanka Trump’tı. Ivanka bir podcast’te, bir arkadaşlarının teknesindeyken yüzmek için durdukları yerde proje alanını keşfettiklerini anlattı.
46 yaşındaki Kola’ya göre bu, hükümetin gücünü kötüye kullanmasının bir başka örneği. “Arnavutluk yüksek düzeyde yolsuzlukla karşı karşıya; topraklar, sahiller, vadiler ve nehirler özelleştirilip peşkeş çekiliyor” diye konuştu. Arnavutluk’un yolsuzlukla mücadele kurumu projeyle ilgili soruşturma başlattı. Hükümet ise arazinin özel mülk olduğunu savunuyor. Başbakan Rama, çevre itirazlarını dezenformasyon olarak nitelendirdi ve projenin Arnavutluk’u yatırımcılar için cazip bir ülke haline getireceğini söyledi. Ancak Kola, iş makineleriyle doğal koruma alanı içinde arazinin temizlenmeye başlandığını görünce öfkeden deliye dönüyor. Bugün protestocuları megafonla yönlendirenlerden biri olan Kola, gösterilerin bu kadar büyüyeceğine inanmadığını söylüyor.
Protestonun Anası
Arnavutluk’un 30 yılı aşkın demokrasi tarihindeki protestoların çoğundan farklı olarak, bu kez sokaklarda gençlerin yanı sıra emekliler de var. 70 yaşındaki Bujare Ishmi de onlardan biri. Eski bir mühendis olan Ishmi, neredeyse her gece protestoya katılıyor ve üzerinde “Sizin suç gücünüz var, bizim gerçeğin gücümüz var” yazan bir pankart taşıyor. Protestocular onu “Nona!” diye bağırarak karşılıyor; bu Arnavutçada yaşlı kadın aile üyeleri için kullanılan sevgi dolu bir söz. Ishmi, Arnavutluk’un siyasi sistemini “yarım yamalak demokrasi” olarak tanımlıyor. Eşi Enver Hoca döneminde siyasi mahkum olmuş. Ishmi, yabancı yatırıma karşı olmadıklarını, asıl sorunun şeffaflık eksikliği olduğunu söylüyor: “Yatırım ilerleme getirir ama yer bilinmeli ve doğru parametreler korunmalı.”
