Hatırlanabildiği kadar uzun süredir yazarların, sanatçıların, şairlerin ve siyasetçilerin, doktorların ve avukatların, radikallerin ve devrimcilerin uğrak yeri olan Mouria kafesi, 44 yıldır herkesi kapısından içeri almış. Kafenin sahibi Christos Vanas bu süre boyunca hepsini karşılamış.
Her gün sabah 7'de, konuşmayı pek sevmeyen eski garson Vanas, Atina'nın solcu kalbi sayılan Exarchia'daki tarihi kafenin kapısını ilk açan kişi oluyor. İlk kahvesini içmeden önce ünlü buluşma yerini açmak, titizlikle sürdürdüğü bir ritüel.
Kızı Areti, Mouria gibi bir asırdan uzun süredir var olan aromalı Yunan sigarası Karelia'yı tüttürürken "Yalnızca cumartesiler farklı" diyor. "Saat 5'te burada oluyor ve dışarıdaki sokak pazarının esnafını ısıtmak için tsipouro ve diğer alkollü içkileri servis ediyor."
Ama bu hafta sonu Vanas'ın son hafta sonu olacak. Sabaha karşıya kadar sürmesi beklenen bir veda töreninin ardından, kafenin büyük, demir çerçeveli kapıları pazar günü, müşterilerin mozaik zeminli bu kurumdan çıkmasıyla sonsuza dek kapanacak. Bu, mekânın kira sözleşmesinin geçen yaz sona ermesiyle başlayan dramın son perdesi olacak.
Yaklaşık 20 yıldır kafeye devam eden emekli avukat Nontas Papayannis iç çekiyor: "Sanki bir arkadaşım ölmüş gibi olacak. Exarchia'da bir değişiklik daha, ama gözlerimizin önünde ölmekte olan bir Yunanistan'da bir kayıp daha."
Atina'nın karşıt kültür sahnesinin sinir merkezi olarak uzun süredir görülen mahallede doğup büyüyen, mavi gözlü yetmişlerindeki Vanas, düzenini de sürdürüyor. Öğlen saat 12'den itibaren bir saat içinde en sevdiği içki mekânına "haftada en az dört kez" geliyor.
83 yaşındaki Stelios Goutis, altmış yılı aşkın süre sahnede oyunculuk yapmış bir aktör. Ünü, Hara's Cafe adlı TV dizisinde, zaman zaman kadehini fazla kaçıran papaz Papa Triantafyllos'u canlandırmasıyla yayılmış. Yunanlar için hayatlarında bu kadar büyük yer tutmuş geleneksel lokantaların "sakinleştirici etkisi" hakkında coşkuyla konuşuyor.
Mouria'nın mermer masalarından birinde, oyunculara özgü bir coşkuyla Goutis şöyle diyor: "Buraya gelmek rahatlamanın yoludur. İşten sonra uğrarsın. Bir ya da iki tsipouro devirirsin, buluşmayı planlamış olabileceğin ya da olmayabileceğin arkadaşlarınla buluşursun ve günlük hayatın tüm baskıları çözülür gider. Bu bir tür psikoterapi. Bu kafe gittiğinde, bir kayıp olsa da onu iyi günlerin bir anısı olarak hatırlayacağız."
Binanın sahipleri, hızla soylulaşan bu bölgede kira sözleşmesini yenilemeyeceklerini açıklayınca, iki adam da kafenin korunan bir miras alanı ilan edilmesi için Yunan Kültür Bakanlığı'na çağrı yapan çevrim içi kampanyanın 7.500 imzacısı arasındaydı. Kültür Bakanlığı müdahale etmedi.
Atina'nın şehir merkezinde direniş, solcu dayanışma, radikalizm ve anarşist kışkırtmanın Exarchia kadar güçlü hissedildiği çok az semt var. Bu semtin otorite karşıtlığı ruhu, yakındaki Atina Politeknik Okulu'ndaki ayaklanmaya dayanıyor. Bu ayaklanma onlarca öğrencinin ölümüne yol açtı, ama 1974'te sağcı askeri yönetimin çöküşünde rol oynadığı kabul ediliyor. Bu, ülkenin acı iç savaşından yalnızca 35 yıl sonra gerçekleşmişti.
Ancak Yunanistan'ın başkentinde turist sayısı son on yılda iki katından fazla arttı. Bu nedenle dar, grafitilerle kaplı sokakları olan semt yatırımcıların da dikkatini çekti. Yabancı ziyaretçilerin zevk ve ihtiyaçlarına hitap eden işletmeler bölgeye yerleşiyor.
Siyah deri ceket ve Dr Martens botlar giyen Areti, "Burada son kale gibiydik" diyor. Semtin genç sakinlerinin tercih ettiği bu giysiler, onun tarzını da yansıtıyor. "Menümüzü değiştirmedik, fiyatlarımızı artırmadık, Aperol spritz ya da cafe latte servis etmedik. Bu bir nostalji meselesi ve başımız dik şekilde gideceğiz."
Exarchia'da büyümüş Yunanlar için artık tanıyamadıkları sokaklarda yürümek rahatsız edici bir deneyimdi, diye yakındı Areti. "Çok şey değişti. Nereye baksanız İngilizce tabelalı yeni dükkânlar, binaların süit odalara ve kısa süreli kiralık dairelere dönüştürüldüğünü görüyorsunuz. Burası dünyanın herhangi bir yeri de olabilir."
Birçokları için son damlayı, seyahat platformlarının sert solcuların rağbet ettiği Exarchia'daki mekânlara yönelik turlar reklamı yapmaya başlaması oluşturdu. Areti, gözlerini ayakkabılarına dikerek, "Kafenin önünde gruplar oldu" diyor. "Ne denebilir ki?"
Mouria yalnız değil. Kapanışı, Yunanistan genelinde geleneksel kahvehanelerin gerilemesinin simgesi. Son yıllarda üçüncü dalga ve İtalyan tarzı kafelerin çoğalması, ülkeye "kafe ekonomisi" şöhretini kazandırmış olsa da.
Dört bir yanda köylerde, bir zamanlar toplulukların hayatı ve ruhu sayılan kahvehaneler yok oluyor. Bu da nüfus kaybını hızlandırıyor.
Ancak Exarchia'da kurumsal kültüre güçlü biçimde karşı çıkan yerel halk için, Charilaou Trikoupi ve Kallidromiou sokaklarının köşesindeki bu simge kafenin kapanması, semtin geleneksel solcu kimliğini değiştirmeye yönelik ortak bir çabanın parçası. Exarchia'nın ana meydanındaki metro istasyonu inşaatına karşı da öfke büyüyor. Merkez sağ hükümet bu projeyi, birçok muhafazakârın kendi ideolojilerine aykırı saydığı bir semti 'temizleme' aracı olarak destekliyor. Artan polis denetimiyle sonuçlanan bu kamu işi, sakinlerden toplanabilecekleri tek açık alanı da aldı.
Ulusal Sosyal Araştırmalar Merkezi'nde sosyolog Nicos Souliotis, "Exarchia, Atina'da solcu 'rövanşist kent' kavramının geçerli olabileceği belki de tek semt" diye not düşüyor. "Devlet politikaları açıkça toplumsal disiplini ve denetimi dayatmayı amaçlıyor. Mouria etrafında gördüğümüz aktivizm, semtin kimliğini ve yerleşik yaşam tarzını savunmakla ilgili."
Kafenin uzun yıllardır müdavimi ve artık yayımlanmayan solcu gazete Eleftherotypia'nın eski çalışanı Maria Tsampra için sosyoloğun dediği tam olarak doğru.
Mouria'da yiyeceği son mezelerden birinin keyfini çıkaran Tsampra, kafenin kapanışının Atina'nın kalbindeki solcu bir kaleyi kapatmak kadar "hafızayı silmekle" de ilgili olduğunu söylüyor. Çünkü ona göre bu, semtin "her şey kâr için" dönüşümünün de bir parçası.
"Tarihi yeniden yazarak bizi kontrol etme, geçmişi revize etme girişimi var" diyen Tsampra gülümsüyor: "İşe yaramayacak. Mouria'da bir sığınak bulduk ve onu yakın zamanda unutmayacağız."
