Yunanistan'da Politeknik'in her yıl kutlanması, fiilen ulusal yıldönümlerinden biri hâline gelmiş olması, elbette ilginç bir Yunan çelişkisi. Ama mesele bundan ibaret değil. Bunca yıldır Politeknik anması sıradan bir tören ya da basit bir mevlit değil; Mayıs Günü ile birlikte, insanların, hareketlerin ve siyasi akımların her yıl buluştuğu büyük bir gösteri. Bu akımlar, işlerin değişmesi gerektiğini savunuyor; bu yöndeki önemi ne kadar büyük ya da küçük gördüklerine bakılmaksızın.
Bütün bunların nedeni yalnızca olayın taşıdığı duygusal yük değil. Öğrencilerin kahramanlığı ile o gün Atina sokaklarına dökülen diğer işçi ve gençlerin, iktidarın vahşetine karşı gösterdiği direniş arasındaki karşıtlık da bu nedenlerden biri. Bir de Politeknik'in toplumsal hafızada hâlâ tamamlanmamış bir mücadele olarak yaşaması var. Hükümetler bazen 'mücadele haklı çıktı' demiş olabilir. Ama aslında Koordinasyon Komitesi'nin açıklamasında 'ulusal bağımsızlık – halk egemenliği' sloganıyla özetlenen toplumsal dönüşüm talebi, izleyen on yıllarda hiç gerçekleşmedi.
Politeknik, kendi kuşağını da aşmayı başardı. Bu kuşağın tanınmış isimlerinin bir kısmı uzlaşmalara girdi, hatta kendini satma ve sonunda kendini küçük düşürme gibi davranışlara yöneldi. Yine de olay, kuşak olarak artık sahneden çekilmiş durumda. Bunun aksine, Politeknik sonraki kuşakların kendi taleplerini dile getirdiği bir referans noktası olmayı sürdürdü.
Politeknik, Yunanistan'ın iç savaş sonrası tarihinin sürekliliğinde bir çatlak olarak duruyor. Diktatörlük döneminde yaşanan bu öğrenci ve büyük ölçüde halk ayaklanması, dönemin iki ana komünist sol partisinin 'çizgilerinin' ötesine geçti. Bu partiler de bu durumdan duydukları rahatsızlığı gizlemedi. Ayaklanma yalnızca demokrasiye dönüşü istemedi; iç savaştan sonra oluşan toplumsal ve siyasi düzenin, ABD'ye bağlılık da dahil olmak üzere, bütünüyle alt üst edilmesini talep etti. Bu nedenle sonraki bütün radikal dalgalar için referans noktası olması doğaldı.
Bu yüzden Politeknik'in anılması her zaman tartışma konusu oldu ve ondan kurtulmak isteyen seslerin eksik olmadığı biliniyor. 1980'de, Ralli hükümetinin Meclis'ten sonra yürüyüşün devamına getirdiği yasağın tartışmalı hâle gelmesi üzerine iki kişi hayatını kaybetti: Stamatina Kanelopulu ve Iakovos Koumis. Bu ölümler, bir de 1985'te Mihalis Kaltezas'ın bir polis tarafından soğukkanlılıkla öldürülmesi gibi diğer polis keyfiliği ve baskısı örnekleri, bu gerçeği açıkça ortaya koyuyor. Bütün bunların ötesinde, biraz araştıran biri görecektir ki on yıllardır 'anmadan kurtulalım' talebi geri dönüyor. Bu talep en son pandemi bahanesiyle denendi. Ama o zaman da büyük ölçüde itiraz edildi ve yasak fiilen delindi.
Bu nedenle Atina Ulusal Teknik Üniversitesi'nin (EMP) rektörlük makamlarının, bu yılki anmanın kapalı binalarda yapılacağını açıklaması çok yönlü bir haksızlık. Buna göre tarihi kampüs alanında, Patisiyon Caddesi'ndeki Politeknik kompleksinde etkinlik düzenlenemeyecek. Gerekçe olarak gösterilen, geçen yıl yaşanan olaylar hiçbir şekilde kabul edilemez. Bu özellikle de yıllardır, anmanın karakterini kaybetmeden korunabileceği yolların bulunduğu gösterilmişken böyle. Bu karakterin bir parçası da her zaman Politeknik alanında etkinlik düzenlenmesiydi. Çünkü bu sayede anma, hafıza ile bugün, bugünkü mücadeleler ile bugünkü arayışların buluştuğu bir nokta oluyordu.
Görünen o ki Politeknik, hareketler, direnişler ve talepler olmayan bir üniversite ve genel olarak bir toplum isteyenlerde hâlâ korku uyandırıyor. Başbakanın, demokrasi olduğu sürece işgallerin olamayacağı yönündeki sözünden, üniversite asılının kaldırılmasına kadar; öğrencilere yönelik disiplin hukukunun sertleştirilmesinden, öğrencilerin sendikal faaliyetleri nedeniyle açılan çeşitli disiplin davalarına kadar örnekler oldukça fazla. Bunlara çeşitli polis baskısı gösterileri de eklendi. «Var olan neoliberalizm» toplumlarında demokrasi artık ürün seçme olanağıyla özdeşleşiyor. Siyasi karar büyük ölçüde, yurttaş kitlesinden peşinen daha 'rasyonel' sayılan 'piyasaların' eline geçiyor. Kitlesel seferberlik ise sonunda sınırlandırılması gereken bir suç olarak görülüyor.
Ama tarihin de gösterdiği gibi, Fransa ve İspanya'dan gelen görüntüler de ortada. Halk seferberliğinin önüne set çekmek kolay değil. Baskı, önleyici terör ve iftira da, modern toplumların derin oligarşik ve otoriter dönüşümüne duyulan öfkeyi bastıramaz. Bu yüzden 'sokak' yeniden sahneye çıkıyor.
Politeknik, 'olağan' olarak pazarlanan zırhlı 'metademokrasiye' kolay sığmıyor. Her türlü müzeleştirmeye de sığmıyor. Yalnızca tarihsel hafızayla ilgili değil, ne kadar gerekli olursa olsun. Politeknik, hareketlerin ve direnişlerin, toplu kaygının ve tarihsel ilerlemenin özünde hep var olan kitlesel cüretin canlı bir referans noktası olmaya devam ediyor. Eğer korku uyandırıyorsa, ne âlâ!
Politeknik'ten kim korkuyor?
