Atina Politeknik Okulu’nun kütüphanesinde ilginç bir kalıntı var. Kurşun, kitabın sırtını delip geçti ve 961. sayfada durdu. 53 yıldır o sayfada duruyor. Söz konusu kitap, Atina’daki Ulusal Teknik Üniversite’nin (NTUA) Merkez Kütüphanesi’nde bulunan Üçüncü Pasifik Bilim Kongresi Bildirileri’nin bir nüshası. Küçük ama etkileyici bu kalıntı, modern Yunan tarihinin belirleyici anlarından birini hatırlatıyor. Kitap, 1973 Kasım’ında Atina Politeknik Okulu’nda öğrencilere ateş açan güvenlik güçlerinin izlerini taşıyan birkaç kitaptan biri. Bu yaralı kitaplar dönemin dramatik olaylarının inkâr edilemez tanıkları. Buna rağmen geniş kamuoyu onlardan neredeyse hiç haberdar değil. Tarih, sayfalarına kazınmış durumda.
Kurşunlar oraya nasıl girdi? Ayaklanmaya katılanların sözlü anlatımlarına göre, ayaklanmanın çalkantılı günlerinde binlerce öğrenci kampüsü işgal etti ve “Ekmek – Eğitim – Özgürlük” sloganını attı. Kütüphanenin kitapları geçici siperlere dönüştü. Öğrenciler, polis ve ordunun ateşinden korunmak için kitapları sırtları cama bakacak şekilde pencerelere dizdi. Bazı kitaplar, yoksa insanlara isabet edecek kurşunları durdurmuş olabilir. Diğerleri ise doğrudan kütüphanenin içinde vuruldu.
İşgalin Koordinasyon Komitesi üyesi olan ve bugün NTUA’da emeritus profesör olarak görev yapan Tonia Moropoulou, o günlerin atmosferini anlattı: “Gerginlik vardı, ölenler vardı. Tüm bunların ortasında öğrencilerin şöyle dediğini duydum: ‘Tarihi Rektörlük binasına ateş ediyorlar. Kütüphanenin içine de ateş ediyorlar.’”
Bu günlerin izleri tek bir ciltle sınırlı değil. Richard Klimpert’in 1888’de yayımlanan Geschichte der Geometrie (Geometrinin Tarihi) adlı kitabı şimdi Merkez Kütüphane’de sergileniyor. Kitap 78. sayfasında açık duruyor ve arka kapağından geçen kurşunun açtığı delik görülüyor. Başka kitaplarda da benzer izler var. Bazıları, bilimsel bilgiyi ilerletmek amacıyla 140 yıl öncesine kadar uzanan dönemlerde basılmış. Bu kitaplar “yaraları” sayesinde ulusun tarihsel hafızasının bir parçası haline geldi. Yine de yıllarca unutulmuş bir köşede bekledi. Kütüphane kendi yaralarını sarmaya çalışırken bu kitaplar 1991’de bulundu.
1973 Ekim ayında, Politeknik çevresinde yaşanan şiddetli çatışmaların ardından binanın Patisia Caddesi’ndeki simge yapısında büyük bir yangın çıktı. Kütüphane personeli, Ta Nea gazetesine şunları anlattı: “Birçok kitap yalnızca alevlerde değil, itfaiyecilerin hortumlarından fışkıran suyla da yok oldu.” Personel, üniversitenin arşiv koleksiyonunu büyük bir özenle koruyor. “Kütüphanenin Zografu’daki Politeknik kampüsüne taşınmasına karar verildiğinde ciltler uzun süre üniversitenin başka binalarında tutuldu. Zamanla kataloglandı, düzenlendi ve yeniden raflara yerleştirildi.” Personel bu süreçte bazı ciltlerde alışılmadık izler fark etti. Bu izlerin nereden geldiğini belgelemek için bir çalışma başlatıldı.
Bugün kütüphanede 60.000’den fazla cilt bulunuyor. Koleksiyonu korumak ve daha fazla araştırmacı ile okurun erişimine açmak için dijitalleştirme çalışmaları sürüyor. Üniversite ayrıca alanlarını ve arşivlerini halka açarak geniş tarihini gün ışığına çıkarmak için çalışıyor.
NTUA Rektörü Ioannis Chatzigeorgiou, Ta Nea gazetesine “Bu kitapların sergilenmesini ben istedim, çünkü bunlar tarihi belgeler” dedi. Yönetimin amacı, Politeknik’in yalnızca kütüphane ve arşivle sınırlı kalmayan tarihini sergilemek. Chatzigeorgiou, “Bu, mezunlarının hikâyesi, binasının mimarisi, aile yadigârı eşyaları ve sanat koleksiyonunun hikâyesi. Bu alanları yeniden kazandırmak ve bu mirası öne çıkarmak da bu amaca hizmet ediyor” diye ekledi.
Girişimin eğitsel bir rolü de oldu. Rektörün belirttiğine göre, eski Rektörlük binasını ilk kez okul grupları ziyaret ediyor ve öğrenciler sergilere büyük ilgi gösteriyor.
Eski Rektörlük’te öne çıkarılan eşyalar arasında, fotoğraf muhabiri Aristotelis Sarrikostas’ın ayaklanmaya dair az bilinen fotoğrafları da var. Sarrikostas, fotoğrafların sergilenmesini bizzat kendisi hazırladı. Chatzigeorgiou, “Halk bu fotoğrafları bilmiyor. Çoğu insan yalnızca kapının önündeki tankın klasik görüntülerini görmüş. Ancak içinde, cuntanın düşmesinin ardından ayaklanmanın ilk anmalarından çekilenler de dahil yaklaşık 100 fotoğraf var. İnsanların bunları gördüğünde bu kadar etkilenmesinin nedeni de bu” diyor.
Rektörlük ayrıca, öğrencilerin ayaklanmanın mesajını yaymak için birkaç gün içinde mevcut sınırlı imkânlarla yaptığı geçici radyo vericisinin bazı parçalarını koruyor. Verici, “Mücadele Eden Öğrencilerin, Mücadele Eden Yunanlıların Özgür Radyosu” idi. Sesi Paris’e kadar ulaştı ve Yunan halkının bilincine sonsuza dek kazındı. Amplifikatör ise kayıp. Rektör, “Dramatik olaylar sırasında istasyona polis el koydu ve bir daha geri verilmedi” diye açıklıyor.
Yakında, öğrencilerin taleplerini anlatan bildiri ve broşürleri bastığı teksir makinesi duruyor. Yanında da öğrencilerin kullandığı erken dönem bir fotokopi makinesi bulunuyor.
Aradan 53 yıl geçti. Politeknik, hikâyesini kurşunlarla delinmiş kitaplar aracılığıyla anlatıyor.