Doktorlar Dünyası, Atina Belediyesi ve Sokakta Yaşayanlar TNH'ye Evsizlikle İlgili Konuştu
ATİNA – Ne yazık ki Atina sokaklarında alışılmış bir görüntü. Banklarda, çıkmalarda, bina girişlerinde ya da istasyonların önünde, bir battaniye, birkaç çanta – ya da tüm dünyalıklarını taşıyan bir arabayla insanlar.
Bunun arkasında ise tek bir ortak hikâye yok.
İşini kaybedip kira ödeyemeyenler var. Aile ya da başka bir destek ağı olmayan yaşlılar. Ruh sağlığı sorunları yaşayanlar. Reintegrasyon için gerçek bir fırsat olmadan hapisten çıkan eski hükümlüler. Birdenbire destekten yoksun kalan gençler. Bağımlılıkla mücadele edenler var, aynı zamanda geliri istikrarlı bir konutu güvence altına almaya yetmeyen çalışanlar da var.
Ve son veriler sorunun ne kadar derin ve birçok durumda uzun süreli olduğunu gösteriyor.
Atina Belediyesi'nin Panteion Üniversitesi iş birliğiyle yaptığı yeni sayıma göre, her üç kişiden biri beş yıldan uzun süredir bağımsız konutsuz. Evsizliğe sürüklenmenin yüzde 72,2'si ekonomik nedenlerden kaynaklanıyor.
Bu rakamlar evsizlikle ilgili en kalıcı algılardan birini de alt üst ediyor: Sokakta yaşayan kişinin orada kendi seçimiyle ya da yardımı reddettiği için olduğu.
Anastasios Yfantis, Doktorlar Dünyası Yunanistan Genel Müdür Yardımcısı.
Doktorlar Dünyası Yunanistan Genel Müdür Yardımcısı Anastasios Yfantis ve Atina Belediyesi Sosyal Dayanışma ve Kent Faunası ile Hayvan Refahından Sorumlu Başkan Yardımcısı Mina Fountzoula, evsizliğin gerçekliği hakkında The National Herald'a konuştu.
TNH, evsizlik tartışmasının istatistik ve kamu hizmetleriyle sınırlı kalmaması, bu gerçeği her gün yaşayan insanlara ulaşması için başkent sokaklarında yaşayanlarla da konuştu.
Bir yılda 30 binden fazla kişi
Yalnızca 2025'te Doktorlar Dünyası, Yunanistan'da artan sosyal kırılganlık içinde olan 30 binden fazla kişiye hizmet verdi.
Kuruluşun faaliyetleri Açık Poliklinikler, Evsizler Sığınağı, Kırılgan Kadınlar ve Çocukları için Açık Konaklama Merkezi, Mobil Sağlık ve Psikososyal Destek Birimleri ile uzak bölgelerdeki maddi yardım ve destek programları aracılığıyla yürütülüyor.
Evsiz olan ya da konut güvensizliği yaşayan kişiler için hizmetler bir öğün yemek ya da geçici güvenli barınak sağlamayla sınırlı değil.
Ücretsiz birinci basamak sağlık hizmeti, uzman sağlık hizmetleriyle bağlantı, acil konut ve psikososyal destek içeriyor. Aynı zamanda Doktorlar Dünyası'nın uzman psikososyal hizmetleri aracılığıyla istihdam arayışı ya da mümkün olduğunda aile ve diğer destek ağlarıyla yeniden bağlanma yoluyla sosyal reintegrasyon deneniyor.
Yfantis'e göre önemli bir faktör toplumun daha geniş katılımının sağlanması.
Doktorlar Dünyası insani çalışmalarını sürdürebilmek için büyük ölçüde bağışlara ve gönüllülüğe dayanıyor ve vatandaşların mali destek ya da gönüllülük yoluyla katılımını genişletmeye çalışıyor.
"Kimse sokakta kalmak isterse kalır" mı?
Evsizlik hakkındaki kamu tartışmasına eşlik eden en sık tekrarlanan ifadelerden biri "Kimse istemediği sürece sokakta kalmaz." Yfantis bunu reddediyor.
"Bu özel ifade, evsizlik olgusunun tanınmasıyla ilişkili sorumluluk ve sonuçları görmezden gelmek için çok sık duyulan bir genellemedir," diye belirtiyor. Yaklaşık son 15 yılda Yunanistan, özellikle büyük kent merkezlerinde sokakta yaşayanlara yönelik acil rahatlama hizmetleri ağı oluşturdu. Ancak sivil toplum kuruluşları ve diğer kamu yararına girişimlerin katılımı olmadan ihtiyaçlarının karşılanmasının sınırlı kalacağını vurguluyor.
"Her evsiz kişinin bir hikâyesi ve onu sokağa iten farklı nedenleri var," diye ekliyor.
Kostas, TNH'nin Atina'daki Ermou Caddesi'nde karşılaştığı evsiz bir adam.
Ekonomik nedenler ilk sırada yer alıyor ve bu durum Atina Belediyesi'nin yeni sayımıyla da teyit ediliyor; kayıt edilenlerin yediden fazlası mali sorunlar nedeniyle evsizliğe sürüklenmiş.
Ancak sokağın sosyal koruma sisteminin başarısızlıklarının son aşamasını temsil ettiği durumlar da var. Yfantis, destekleyici bir çevresi olmayan yaşlıları, ciddi ruhsal hastalık belirtileri gösterenleri, reintegrasyon fırsatı olmadan salıverilen eski hükümlüleri ve yetişkinliğe ulaştıktan sonra koruyucu aile ya da çocuk koruma kurumlarından ayrılan gençleri anlatıyor. Atina ve Selanik sokaklarında kuruluşların karşılaştığı kişilerin önemli bir bölümü ciddi madde bağımlılığıyla da karşı karşıya; bu durum reintegrasyon çabasını daha da zorlaştırıyor.
Evsizlik yıllarca sürebilir
Yeni sayımın en endişe verici bulgularından biri evsizliğin süresiyle ilgili.
Her üç kişiden birinin beş yıldan uzun süredir bağımsız konutsuz olması, geçici bir krizin kalıcı bir duruma nasıl kolayca dönüşebileceğini gösteriyor.
Bir kişi sokakta kaldıkça normal yaşama dönüşü o kadar zorlaşıyor.
Örnek bir vaka, Yunanistan Merkez Bankası binasının arka tarafının önündeki Stadiou Caddesi'nde karşılaştığımız ve dört yıldan uzun süredir evsiz olan Valantis.
"Kolay değil," diyor, "normal dediğimiz yaşama dönmek. Önce geçici olduğunu söylüyorsun, sonra farkına varmadan yavaş yavaş kalıcı hale geliyor."
Valantis, Mart 2022'den bu yana Atina sokaklarını evi yapmış durumda; yani dört yıldan uzun süredir evsiz ve tünelin sonunda bir ışık görmüyor.
Akadimias Caddesi'nin Ippokratous Caddesi ile kesiştiği yerin hemen önündeki kaldırımda evini kuran Giorgos da aynı şeyi söylüyor. "Sokakta tutan birçok sorun var. Çeşitli insanların söylediği gibi sadece iş bulmak meselesi değil. Ben buradan kaldırım taşlarının üzerinden nasıl gidip iş arayayım? Bu adım adım olmalı. Önce güvenli olabileceğin, uyuyabileceğin ve banyo yapabileceğin bir yer bulmalısın, sonra iş ararsın," diyor Giorgos; kendi ifadesine göre Pire Üniversitesi mezunu.
Ermou Caddesi'ni evi yapan Kostas ise orada iki yıldan uzun süredir. Her iki bacağı da ampute edilmiş durumda ve aldığı emekli maaşı olmasına rağmen kendisi için işlevsel bir ev, örneğin zemin katta bir ev bulup kiralaması zor.
Böylece istikrarlı konuta erişim istihdamı zorlaştırıyor ve istihdamın olmaması konut güvencesini zorlaştırıyor. Aynı zamanda sağlık sorunları, psikolojik baskı, bekleyen bürokratik işler ve aile ve sosyal ağlardan kademeli uzaklaşma kısır döngüler yaratabiliyor. Yfantis, mevcut sistemdeki en büyük boşluklardan birini tam da burada görüyor: yerel yönetim düzeyinde evrensel ve kapsamlı sosyal entegrasyon planlarının yokluğu.
Konut ve istihdam
Evsizler için Konut ve İstihdam programı olumlu bir örnek olarak gösteriliyor; iki temel soruna eş zamanlı olarak konut ve istihdama odaklanıyor.
Yfantis, programın sınırlı sayıda kişiyi kapsadığını ve katı kriterlerinin karmaşık sorunlarla karşı karşıya olan birçok evsizi dışladığını belirtiyor.
Atina Belediyesi'nin çabalarını temsil eden Fountzoula, reintegrasyonun "doğrusal bir süreç" olmadığını ve bir günde başarılamayacağını vurguluyor.
Mina Fountzoula, Atina Belediyesi Sosyal Dayanışma ve Kent Faunası ile Hayvan Refahından Sorumlu Başkan Yardımcısı.
Ancak somut sonuçlar var.
Konut ve İstihdam programı aracılığıyla Atina Belediyesi 154 yararlanıcıyı destekledi; 82 kişi istihdam buldu ve 32 çocuğa konut sağlandı.
Atina Belediyesi Sokak Çalışması'nın rolü
Sokak Çalışması ekiplerinin rolü de kritik. Fountzoula, sokaktaki varlıklarının en önemli unsurunun sadece gıda, giysi ya da başka yardımların dağıtımı olmadığını, güven ilişkisi kurmanın olduğunu belirtiyor.
Sokakta yaşayan birçok kişi için Sokak Çalışması ekiplerinin çalışanları, korkusuzca, reddetmeden ve onları sadece kamusal alandan kaldırılması gereken bir "sorun" olarak görmeden sürekli yaklaşan çok az kişiden biri.
Bu ilişki aracılığıyla konut, sağlık hizmeti, psikososyal destek, gerekli belgelerin düzenlenmesi, bağımlılık tedavisi hizmetleri ve reintegrasyon programlarına erişim kademeli olarak açılabiliyor.
Atina Belediyesi, acil destek ve uzun vadeli sosyal reintegrasyon sağlamayı amaçlayarak Sokak Çalışması programı, Çok Amaçlı Evsizler Merkezi ve Evsizler için Konut ve İstihdam programı aracılığıyla günlük olarak faaliyet gösteriyor.
Evsizliğin yüzü değişiyor
Fountzoula, evsizliğin bugün onu çevreleyen klişelerden çok daha karmaşık olduğunu vurguluyor.
Yıllardır sokakta yaşayan ya da bağımlılık sorunu olan kişilerle sınırlı değil.
Hizmetler ara sıra çalışan ama kira ödeyemeyen, aile ya da mali kriz sonrası konutunu kaybeden gençler, şiddete maruz kalan kadınlar, ruh sağlığı sorunları olanlar, göçmenler ve yaşlılarla karşılaşıyor.
Bazı kişilerde birden fazla kırılganlık birikiyor: konutsuzluk, fiziksel ya da ruhsal sağlık sorunları, bağımlılık ve sosyal izolasyon.
Sorunun daha az görünür yanı da var: Her gece kaldırımda olmayabilen, başkaları tarafından geçici olarak barındırılan, sürekli ikamet yerini değiştiren ya da terk edilmiş ve uygun olmayan binalarda yaşayan kişiler.
Bu nedenle Belediye, yeni sayımı basit bir istatistiksel işlem olarak değil, şehrin olguya ilişkin daha gerçekçi bir tablo elde etmesini sağlayacak bir araç olarak görüyor.
Sayım, Fountzoula'ya göre bilimsel metodoloji ve Avrupa standartlarına dayalı olarak Panteion Üniversitesi, Atina Belediyesi Sokak Çalışması programı ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle gerçekleştirildi.
Giorgos, bir süre evsiz kaldıktan sonra Akadimias Caddesi'nde sığınak bulan Pire Üniversitesi mezunu.
Yine de hiçbir sayı mutlak olarak görülemez. Sürekli hareket edenler, sosyal hizmetlerden kaçınanlar ve resmi olarak evsiz olarak kaydedilmeyen son derece kırılgan koşullarda yaşayanlar var.
Sokağa düşmeyi önlemek için üç önlem
Başbakan'dan derhal ne uygulamamasını isteyeceği sorulduğunda Yfantis üç öncelik sıralıyor:
İlki, kişinin sokağa ulaşmadan önce evsizliğin önlenmesiyle ilgili.
Birincil konutun daha güçlü korunmasını, kırılgan haneler için gerçekçi mali yardımı ve konut güvensizliği yaşayanların güvenli konuta hızla erişebilmesi için her belediyede bir konut stoğu oluşturulmasını öneriyor.
Ayrıca kısa süreli kiralamaların düzenlenmesi için önlemler ve geliri konut politikalarına ve kırılgan vatandaşların desteklenmesine yönlendirilecek karşılıklı nitelikte bir belediye ücreti öneriyor.
İkinci öncelik yaşlılarla ilgili.
Yfantis, sosyal bakım sistemindeki eksiklikler nedeniyle 85 ya da 90 yaşında bile sokağa düşenlerin vakalarını anlatıyor.
Aile ya da başka bir destek ağı olmayan yaşlı kanser hastalarının durumu da özellikle zor; ilgili hizmetlerin yetersizliği nedeniyle gerekli bakımdan yoksun kalabiliyorlar.
Üçüncü öneri ise politika planlamasında sivil toplumun güçlü katılımı.
Yfantis'e göre konut politikaları, her gün sokakta çalışan kuruluşların sesleri ve evsizliği bizzat yaşamış kişilerin sesleri olmadan formüle edilemez.
Soğuk, açlık, şiddet ve kayıtsızlık
Sokakta yaşayan bir kişi en çok neyden korkar?
Soğuktan mı? Açlıktan mı? Şiddetten mi? Kayıtsızlıktan mı?
Yfantis bunların hepsinin bir arada var olduğunu söylüyor. Barınağı olmayan bir kişi her gün soğuk, sıcak dalgaları, diğer aşırı hava koşulları ve hayatta kalması için yiyecek ve temel ihtiyaçları güvence altına alma sorunuyla yüzleşiyor.
Özellikle en kırılgan ve yaşlı kişiler şiddet saldırılarına ve hırsızlığa maruz kalıyor. "Sokakta hayat, güvensizliğin asla bitmediği anlamına gelir," diyor.
Ve sonra kayıtsızlık var. "Doktorlar Dünyası için görünmez insanlar yok," diye vurguluyor Yfantis, ancak sokakta yaşayan bir kişi her gün yüzlerce kişi tarafından geçilebilir ve sonunda kimsenin onu görmediğini hissedebilir.
