Avrupa ve Yunan bankaları, kredilerin geri ödenmeme riskini kredileri satmak yerine özel fonlara devrediyor. Avrupa Merkez Bankası (AMB) verileri bu yöntemin giderek yaygınlaştığını gösteriyor. Kredi riskinin fonlara aktarılmasında kullanılan yöntem ise sentetik risk transferi (SRT) olarak biliniyor.
SRT'lerde kredi paketleri menkul kıymetleştirme sürecinden geçiyor. Fark şurada: Krediler satılmıyor ve bankaların bilançolarında kalmaya devam ediyor. Amaç, bankaların tutmak zorunda olduğu denetim sermayesini azaltmak. Çünkü geri ödenmeme riski bankacılık dışı kuruluşlara aktarılıyor. Serbest kalan sermaye ise bankalar tarafından yeni kredi vermek için kullanılıyor ve böylece kârlılıkları artıyor.
SRT'ler Avrupa'da baskın yöntem haline geldi. Bunun nedeni, maliyetinin, yani fonların riski üstlenmek için aldığı ücretin, bankaların bilanço büyümesinden elde ettiği kazançtan düşük olması. Süreç genellikle kredi notları (credit notes) ihracıyla işliyor. Geleneksel menkul kıymetleştirmede olduğu gibi, bu notlar paketteki kredilerin kredi riskine göre düşük, orta ve yüksek olmak üzere kategorilere ayrılıyor. Bankalar genellikle en yüksek kredi derecesine sahip kredilerin bir kısmını portföyünde tutuyor, geri kalanını ise fonlara ve fon yöneticilerine devrediyor. Sonuçta menkul kıymetleştirilen portföyün riski yüzde 70-80 oranında düşüyor. AMB verilerine göre bankaların denetim sermayesi yükümlülükleri de buna paralel olarak azalıyor.
Nasıl işliyor
Kredi fonları (credit funds) ve varlık yöneticileri, işlemin başından itibaren büyük ve orta ölçekli işletmelere verilen kredilerdeki risk için genellikle sermaye ayırıyor. Bu kategorideki krediler SRT'lerin büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Son dönemde ise bireysel kredilerin menkul kıymetleştirilmesi de artıyor. Ayrıca Avrupa Yatırım Bankası gibi kamu kuruluşları, SRT piyasasının yaklaşık yüzde 10'una garanti veriyor. Bu sayede bankalar için maliyet düşüyor.
Toplamda 630 milyar euroluk kredi, Avrupa Bölgesi bankalarından SRT'lerle güvence altına alındı. Yatırımcılar ise takipteki alacaklar için yaklaşık 120 milyar euro ayırdı. Bankalar açısından tahmini sermaye rahatlaması son beş yılda iki katından fazla arttı. Bu oran, Avrupa Bölgesi bankacılık sistemi için 40 baz puana (yüzde 0,4 puan) ulaştı. SRT ihraç eden bankalarda ise 49 baz puana çıktı.
Yunan bankalarında durum
Kredi derecelendirme kuruluşu S&P'nin tahminlerine göre, Yunan bankaları da son dönemde önemli SRT ihraçları gerçekleştirdi. Haziran 2026 tarihli bilançolara göre temel özkaynak oranı (CET1), Piraeus Bankası'nda yaklaşık 1 yüzde puan, Eurobank'ta 0,7 yüzde puan ve Alpha Bank'ta 0,6 yüzde puan arttı.
S&P'nin incelediği Avrupalı bankalar arasında Piraeus, işletme kredilerinde temerrüt anında maruz kalınan risk oranının (exposure at default) en yüksek olduğu bankalardan biri. Bu oran yüzde 25'in üzerinde. Eurobank ve Alpha Bank'ta aynı oranlar daha düşük, ama yine de çift haneli.
Piraeus Bankası Eylülde, bireysel kredi portföyü için yaklaşık 550 milyon euroluk bir SRT işlemini tamamladı. Bankanın 2026 dokuz aylık finansal sonuçlarında belirttiğine göre, bu işlemin 40 milyon euroluk sermaye rahatlaması sağlaması bekleniyor.
Finansal istikrar riski
AMB'nin belirlediği kriterlere göre tüm SRT işlemleri merkez bankası tarafından onaylanıyor. Hem AMB hem de S&P, bu aracın kullanımından doğan finansal istikrar risklerinin bugün düşük olduğunu düşünüyor.
AMB, SRT'lerin vadesinde yeniden finansman riskine dikkat çekiyor. Ancak bu riskin, tahvillerin vadesinin devredilen kredilerin vadesiyle eşleştirilmesiyle hafifletildiğini not ediyor. Merkez bankası ayrıca, bankaların kredi riskini üstlenen nihai kuruluşların gerçek kimliklerinin net olmamasının, fonların kredi zararlarını karşılayıp karşılayamayacağını ya da vadesi gelen SRT'ler için yeniden finansman talebine yanıt verip veremeyeceğini değerlendirmeyi zorlaştırdığını belirtiyor.
Merkez bankası bu konudaki değerlendirmesini şöyle özetliyor: «SRT'lerle bağlantılı finansal istikrar riskleri bugün sınırlı. Ancak bankalar kredi korumasına aşırı bağımlı hale gelirse bu riskler artabilir ve bu da kredi arzının döngüsel hale gelmesine yol açabilir.»
AMB bir uyarı daha yapıyor: «Bankacılık dışı finansal aracılık alanında ortaya çıkan riskler, koruma sağlayıcılarının bankalardan kredi riskini üstlenme kapasitesini sınırlayabilir. Bu da toplam kredi arzını potansiyel olarak bozabilir. SRT yatırımcıları kredi piyasasının diğer alanlarında aktifse, bu alanlardaki olası zararlar SRT risklerini karşılama kapasitelerini azaltabilir. Sonuçta kredi piyasalarından banka kredilerine bir bulaşma yaşanabilir.»