Yunanistan'ın 2009 yılında borç krizine girdiği dönemde, Atina yakınlarında bir kuyumcu dükkanı işleten George, işleri düşerken 100 bin euroluk yeni bir kredi yükü altına girmişti.
Yunan finans sektörü çökerken, bu kredi bir bankadan diğerine devredildi ve sonunda bir kredi hizmet şirketine ulaştı. Şirket, George'un borcunu daha uygun taksitlerle ödeme talebini reddedince anlaşmazlık mahkemeye taşındı. Dava, yüz binlerce benzer dosyayla boğuşan adalet sisteminde bugün hala sürüyor.
George beklerken, ödenmemiş faizler nedeniyle borcu ikiye katlandı.
"16 yıldır boynumda bir ip var. Tuzağa düştüm," diyen George, durumunun daha da karmaşıklaşmasından endişe ettiği için tam adının kullanılmamasını istedi. "Eski borcumu ödemek için yeni bir kredi çekemiyorum, işime yatırım yapamıyorum, hatta kredi kartı bile çıkaramıyorum."
BİRÇOK KÜÇÜK İŞLETME KREDİYE ULAŞAMAZ HALDE
Yunanistan son yıllarda krizden güçlü bir şekilde toparlandı ve büyüme hızı AB ortalamasını geride bıraktı. Ancak George'unkine benzer ödenmemiş devasa krediler, tam bir toparlanmayı sessizce engelliyor. Çünkü eski kredileri ödenmeyen ev sahibi veya işletme sahipleri, borçları kapanana kadar yeniden kredi çekemiyor ve bu süreç yıllar alabiliyor. Reuters'a konuşan sekiz borçlu, altı hükümet yetkilisi ve uzman bu duruma dikkat çekti.
Sonuç olarak, hükümet ve hizmet şirketlerinin verilerine göre, yetişkin nüfusun yaklaşık dörtte biri olan 1,5 milyon vatandaş bankacılık sisteminin dışında kalmış durumda. Bunların neredeyse yarısı küçük işletme sahibi.
Yasal anlaşmazlıklar veya hizmet şirketlerindeki gecikmeler nedeniyle, ülkenin GSYİH'sının neredeyse üçte biri olan yaklaşık 75 milyar euro bloke olmuş durumda.
"Toplumun bu kadar büyük bir kısmının finansmana, yatırım araçlarına, iş kredilerine veya kredi kartlarına erişimi yoksa bir ekonomi sürdürülebilir şekilde büyüyemez," diyor düzinelerce küçük işletme sahibini temsil eden avukat Nana Papadogeorgaki.
Adalet Bakanlığı Reuters'a yaptığı açıklamada, medeni kanunda yapılan reform ve 1000 yeni hakim alımı sayesinde dava sürelerinin önemli ölçüde kısaldığını belirtti. Davaların ortalama çözüm süresinin iki yıl önce 1200 gün iken şimdi 315 güne düştüğünü ve bu tür ödenmemiş kredilerin 2028 yılına kadar çözülmesinin beklendiğini ifade etti.
Ancak yetkililer ve uzmanlar, hizmet şirketlerinin kredileri çözmesinin en az beş yıl daha alacağını söylüyor.
"Hala büyük gecikmeler var – 700 gün değil, çok daha fazla, bazı durumlarda 1000 güne kadar çıkabiliyor," diyen Papadogeorgaki, mahkemelerde 2035 yılında görülecek davalar olduğunu da sözlerine ekledi.
KREDİLER MAHKEMELERDE NASIL TAKILDI?
2015 yılında Yunanistan, uluslararası kreditörlerin baskısıyla, bankaların batık kredilerinin %90'ından fazlasını (110 milyar euro) özel kredi hizmet şirketlerine devretmesine olanak tanıyan yasal bir çerçeve oluşturdu.
Ancak batık kredi piyasası, kısmen idari gecikmeler nedeniyle beş yıl boyunca işlemedi. Kredileri yeniden yapılandıran ve gayrimenkul teminatlarını nakde çeviren hizmet şirketleri, kemer sıkma döneminde halkın öfkesinin hedefi haline geldi.
Borçluların büyük çoğunluğu, çoğunlukla yasal olarak korunan birincil konutlar olmak üzere gayrimenkul teminat göstermişti. Evlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalan birçok kişi mahkemelere başvurdu.
"Bu, batık kredilerin hızlı çözümü için en büyük sorunlardan biri," diyor Maliye Bakanlığı Özel Borçlar Genel Sekreteri Theoni Alambasi.
Kriz sırasında Yunanistan'a kurtarma paketi sağlayan IMF ve AB gibi uluslararası kurumlar, gecikmeler nedeniyle ülkeyi defalarca eleştirdi. Mart ayında bir IMF yetkilisi, reform yapılması gerektiğini söylemişti.
Hizmet şirketleri ise sistemin hatalı olduğunu savunuyor.
"Hizmet şirketlerinin faaliyetleri büyük ölçüde yasal süreçlere ve çoğu zaman tutarsız ve çelişkili mahkeme kararlarına bağlı olduğunda, sonuç önemli ölçüde etkileniyor," dedi Do Value ve Intrum gibi şirketleri bünyesinde barındıran Helen Kredi Hizmet Şirketleri Derneği Reuters'a.
Bu arada işletme sahipleri zor durumda.
"Borçlarımızı asla ödeyemeden öleceğiz," diyor Girit adasında küçük bir otel sahibi. 2000'li yılların başında yaklaşık 1,2 milyon euro kredi çekmiş olan otelci, "Hizmet şirketi bizden önümüzdeki iki yıl içinde 2 milyon euro ödememizi istiyor. Eski bir klimayı bile değiştiremiyoruz," diye ekledi.
