Yunanistan, Doğu Libya Meclisi'nin 2019 tarihli tartışmalı Türkiye ile deniz anlaşmasını onaylamasının ardından yeni diplomatik ve siyasi adımlar hazırlığında. Atina, anlaşmanın uygulamaya geçmesini engellemek ve Doğu Akdeniz'deki deniz iddialarını korumak istiyor.
Gelişme, rakip deniz sınırları üzerindeki gerilimi yeniden alevlendirdi ve Yunan-Libya görüşmelerinin geleceğine ilişkin soruları gündeme getirdi. Atina, anlaşmanın uluslararası hukukun ve üçüncü ülkelerin haklarının önüne geçemeyeceği uyarısını yineledi.
Yunan hükümetine göre Türkiye-Libya mutabakatı hukuken geçersiz. Hükümet, mutabakatın uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) aykırı olduğunu savunuyor.
Buna karşılık Atina, Ankara ve Libyalı ortaklarının Yunanistan'ın itirazlarına rağmen Meclis onayını sahadaki konumlarını güçlendirmek için kullanabileceğinden endişe ediyor.
Atina diplomatik ve siyasi karşı önlemlere hazırlanıyor
Yunanistan, oylamanın ardından diplomatik çabalarını yoğunlaştırdı. Atina, deniz anlaşmasına karşı Avrupa kurumlarından ve uluslararası kuruluşlardan destek arıyor.
Avrupa Birliği de mutabakatı eleştirdi. AB'ye göre anlaşma üçüncü ülkelerin egemen haklarını ihlal ediyor ve deniz hukukuna uygun değil.
Atina, tepkisinin yalnızca diplomatik açıklamalarla sınırlı kalmayacağının sinyalini de veriyor.
Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, Yunanistan'ın anlaşmanın pratikte uygulanmasını engelleyecek araçlara sahip olduğunu söyledi.
Gerapetritis, Yunanistan'ın bölgesel diplomatik süreçlerdeki ve Avrupa karar alma mekanizmalarındaki rolüne dikkat çekti. Bu bağlamda Libya'nın mali düzenlemelerine, barış gücü operasyonlarına ve Türkiye'nin AB ile ilişkilerini derinleştirme hedefine de değindi.
Bu açıklamalar, Atina'nın Avrupa kurumlarındaki diplomatik konumunu ve etkisini, Ankara'nın bölgesel stratejisine karşı kullanma niyetini ortaya koyuyor.
Türkiye'nin AB hedefleri bir baskı aracına dönüşebilir
Avrupa Birliği'nin Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) savunma programı, bir başka olası baskı noktası olarak öne çıktı.
Türkiye, AB'nin savunma iş birliği çerçevesine erişim talep ediyor. Yunanistan ise Ankara'nın bu programa katılımının, Yunanistan'a yönelik uzun süredir yürürlükte olan casus belli (savaş nedeni) beyanında değişiklik yapılmasına bağlı olması gerektiğini savunuyor.
Bu beyan, Türk parlamentosunun 1995'te aldığı bir karara dayanıyor. Karara göre Yunanistan'ın Ege Denizi'ndeki karasularını 12 deniz miline çıkarması, potansiyel bir savaş nedeni sayılıyor.
Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis, Başbakan Kiryakos Miçotakis'in casus belli meselesinin SAFE'e üçüncü ülke katılımına ilişkin görüşmelerde mutlaka ele alınması gerektiğini daha önce açıkça belirttiğini söyledi.
Marinakis, Atina'nın Türkiye'ye yönelik tutumunu belirlerken son gelişmeleri dikkate alacağını belirtti.
Bu yaklaşım Yunanistan'ın daha geniş bir stratejisini yansıtıyor. Atina, Ankara'nın Avrupa savunma iş birliğine daha yakın bağlar kurma hedefini, iki NATO üyesi arasındaki çözülmemiş uyuşmazlıklara bağlamaya çalışıyor.
Libya'nın deniz iddiaları Yunanistan için kaygı yaratıyor
2019 tarihli Türkiye-Libya deniz mutabakatı, Atina ile Ankara arasındaki en büyük gerilim kaynaklarından biri olmaya devam ediyor.
Anlaşma, Türkiye ile Libya arasında iddia edilen bir deniz sınırı belirledi. Bu sınır, Girit dahil Yunan adalarına dayanan deniz haklarını Yunanistan'ın ileri sürdüğü bir alandan geçiyor.
Yunanistan, düzenlemenin Yunan adalarının deniz haklarını yok saydığını ve bu hakları uluslararası hukuk kapsamında yasal olarak elinden alamayacağını savunuyor.
Türkiye ise anlaşmanın geçerli olduğunu düşünüyor ve Doğu Akdeniz'deki iddialarını bu anlaşmayla destekliyor.
Doğu Libya merkezli Meclis şimdi mutabakatı onayladı. Ancak mutabakatın hukuki statüsü ve uygulanması hâlâ tartışmalı.
Atina, anlaşmanın deniz bölgelerinin sınırlandırılmasına ilişkin Libya ile yürüttüğü görüşmeleri karmaşıklaştırabileceğinden özellikle endişe ediyor. Yunanistan ile Libya'nın kendi deniz iddialarının sınırları konusunda birbiriyle çelişen pozisyonları var. Bu nedenle gelecekteki herhangi bir uzlaşma diplomatik açıdan hassas olacak.
Meclisin attığı adım, Ankara'nın anlaşmanın iki tarafın da desteğine sahip olduğu yönündeki siyasi savını güçlendirebilir. Yunanistan ise anlaşmanın geçerliliğini reddetmeyi sürdürüyor.
Mısır'ın tepkisi bölgesel bir boyut daha ekliyor
Yunanistan, gelişmenin Doğu Akdeniz'deki diğer güçlerin ilişkilerini, özellikle de Mısır'ın ilişkilerini nasıl etkileyebileceğini de izliyor.
Doğu Libya yetkilileriyle yakın ilişkiler sürdüren Kahire, Türkiye-Libya mutabakatının onaylanmasına güçlü biçimde karşı çıktı.
Mısır'ın bölgede kendi deniz çıkarları bulunuyor. Kahire, daha önce rekabet eden iddialar ve bölgesel nüfuz konusunda Türkiye ile görüş ayrılığına düştü.
Öte yandan Ankara ve Kahire, son yıllarda bir yakınlaşma süreci yürütüyor. Bu durum, gelişen ilişkilerin daha geniş uyuşmazlığı nasıl etkileyeceği konusunda belirsizlik yaratıyor.
Atina, Mısır'ın mutabakata karşı tutumunun daha fazla diplomatik koordinasyona dönüşüp dönüşmeyeceğini yakından izleyecek. Ayrıca Mısır'ın Türkiye ile daha geniş ilişkilerinin ortak hareket alanını sınırlayıp sınırlamayacağına bakacak.
Doğu Akdeniz'de nüfuz için daha geniş bir mücadele
Uyuşmazlık, deniz anlaşmasının ötesine geçiyor. Enerji arama faaliyetleri, bölgesel güvenlik, Avrupa savunma iş birliği ve Doğu Akdeniz'deki güç dengesi de bu tartışmanın içinde yer alıyor.
Yunanistan için acil hedef, Türkiye-Libya mutabakatının Atina'nın uluslararası hukukla bağdaşmadığını düşündüğü deniz iddialarını kurmak için kullanılmasını önlemek.
Hükümet, diplomatik destek ararken Türkiye'nin AB ile ilişkilerinin kendi tepkisinin bir parçası haline gelebileceğine de işaret ediyor.
Bundan sonrası büyük ölçüde Libya yetkililerinin nasıl ilerleyeceğine, anlaşmanın pratikte uygulanıp uygulanmayacağına ve diğer bölgesel güçlerin nasıl tepki vereceğine bağlı olacak.
Şimdilik Atina, Meclis onayının sonuçlarını sınırlamaya ve Türkiye, Yunanistan ile Libya arasındaki ilişkileri şekillendirmeye devam eden bu uyuşmazlıkta konumunu korumaya çalışıyor.
