Amiral Sir George Zambellas, «Τα ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» gazetesine verdiği demeçte, Avrupa büyük bir savaşa yeterince hazır değil. Avrupa'nın büyük bir savaşı önlemeye ya da gerekirse bu savaşa girmeye yeterince hazır olmadığını söyleyen Zambellas, İngiltere Kraliyet Donanması'nın başkomutanlığını yapmış isim.
Yunan kökenli eski NATO komutanı, Avrupa hükümetlerinin on yıllar süren savunma harcaması kesintilerinin bedelini bugün ödediğini düşünüyor. Donald Trump'ın attığı adımların hükümetleri «uyanmaya» ve sorumluluklarını üstlenmeye zorladığını savunuyor.
«Hayır, Avrupa ülkeleri geniş çaplı bir savaşa hazırlıklı değil. Amerikan «şemsiyesi» on yıllarca bize güvenlik sağladı. Soğuk Savaş'ın bitmesinin ardından bütün Avrupa devletleri savunma harcamalarını önemli ölçüde azalttı ve sözde «barış temettüsünden» yararlandı. Şimdi ise bedelini ödüyoruz» diye vurguluyor 68 yaşındaki Zambellas. 2013-2016 yılları arasında, başkomutanın resmi unvanı olan Birinci Deniz Lordu sıfatıyla Kraliyet Donanması'nı yöneten Zambellas, «Bu, askeri değil siyasi bir tercih» diye devam ediyor.
«Siyasetçiler, savunma harcamaları çekini bozdurmaya ve onu başka amaçlar için kullanmaya karar verdi. Şimdi kaybedilen zemini telafi etmek için para harcamamız son derece önemli. Ancak bunu akıllıca harcamalıyız». Peki Avrupa nasıl tepki vermeli diye soruyorum kendisine.
«Amerikalıların sağladığı destek altyapı, bağlantı, füzeler, mühimmat ve iletişim konularında şaşırtıcıydı. Onlar NATO'nun büyük bölümünü bir arada tutan yapıştırıcı. Bu yüzden Avrupa ülkeleri bu yetenekleri şimdi geliştirmeli. Elbette bunların birçoğu, sorun da burada, daha az görünür ve daha az çekici. Bu nedenle Avrupa liderlerinden, Amerikalıların uzun süredir yatırım yaptığı alanlarda para harcamak için gerçek bir cesaret isteniyor» diye ekliyor.
Zambellas'a göre ABD büyük yükü taşıdı. Trump'ın da haklı olduğunu belirten Zambellas, «Kapağı açtı, sorunu gün ışığına çıkardı ve hükümetleri uyanmaya, durumun farkına varmaya ve sorumluluklarını üstlenmeye zorladı» diyor.
Sir George, kendi deyimiyle «gri» olarak nitelendirdiği, halen süren hibrit tehdit savaşından bahsediyor. Bu savaş siber saldırılar, sabotajlar ve kritik altyapılara yönelik tehditlerden oluşuyor.
«Gri, çünkü siyah-beyaz çizginin dışında. Ortada bir yerde. Ve şu anda süren bu savaştan bizi korumak hükümetlerin sorumluluğu» vurguluyor. Avrupa'da, bugünü sadece kaygıyla karşılamak yerine geleceğe hazırlanmak için mevcut teknolojiyi anlayacak ve öngörülü olacak donanıma sahip liderlere ihtiyaç olduğunun altını çiziyor.
Türkiye-Yunanistan ilişkilerinde tırmanma olacağını sanmıyorum
Türkiye-Yunanistan ilişkileri hakkında sorulan soruya iyimser olduğunu belirtiyor. Ancak bir olayın istikrarsızlığa yol açabileceğini de kabul ediyor.
«Göçle ilgili, büyük gerginlik yaratan sorunlar elbette var. Bu iki devlet onlarca yıldır karşı karşıya. En büyük tehlike, bir olay ya da diğerinin yarattığı istikrarsızlık. Ancak diplomasi, askeri çatışma riskini her zaman azaltır. Bu nedenle her iki ülkenin de durumun genel çerçevesini ve daha geniş Avrupa ile NATO ailesine nasıl dahil olduklarını çok olgun bir biçimde kavradığına inanıyorum.
»Bu bakımdan geleceğe dair 15, 20 ya da 30 yıl önce olduğumdan çok daha iyimserim. Önemli bir tırmanma olacağını sanmıyorum». Kuzey Atlantik İttifakı'nın rolüne değinen Zambellas, «NATO, Yunanistan-Türkiye anlaşmazlıklarına çok uzun yıllardır katlanıyor. Bu konuda büyük bir tecrübesi var. Ve her iki taraftan kaynaklanabilecek gerilimleri hemen yatıştırmaya çalışacak» diyor.
«Yunan Donanması çok yetenekli»
Hürmüz Boğazı'nda oluşan duruma yorum yapan eski Kraliyet Donanması komutanı, bunun ne kadar zor olduğuna bakılmaksızın müzakere ve diplomatik araçlarla bir çözüm bulunması gerektiğini düşünüyor. «Gemilerin geçişini zorlamak için yalnızca askeri araçlara başvurursan, koşullardaki herhangi bir değişikliğe karşı her zaman savunmasız kalırsın» diyor.
NATO'nun Birleşik Deniz Komutanlığı'nda (MARCOM) komutanlık yapmış olan Zambellas, Yunanistan'ın bölgede kurulacak uluslararası bir koalisyona katılabileceğini savunuyor. «Yunan Donanması çok yetenekli. Yardım sunmak için her zaman bir ittifaka katılabilir. Yunanistan'ın gemilerin geçişiyle ilgili çok büyük ticari çıkarları var. Bu faaliyetin maliyetinin ve bedelinin ne olacağına bireysel gemi sahipleri karar vermek zorunda. Piyasa kendisi karar verecek» diyor.
Yapay zekâ hayatımızı dramatik biçimde etkileyecek
Bugün teknoloji şirketlerinde üst düzey görevler üstlenen Amiral Zambellas, yapay zekânın yol açtığı kökten değişimlere de karşı uyarıyor. «Üzerimize çöken devasa yapay zekâ dalgası, neredeyse Darwinci bir biçimde gelişiyor. Bu, insanların yarattığı teknolojinin doğal bir evrimi. Şimdi kendi yaratıcılığımızın sonuçlarıyla yüzleşiyoruz» diye vurguluyor.
Yapay zekânın «hayatımızı dramatik ve geri dönüşü olmayan bir biçimde etkileyeceğini» öngören Zambellas, «Demokrasiyi, istihdamı ve insanların hayatın zorluklarına karşı tutumunu büyük ölçüde etkileyecek» diyor.
Bir İngiliz amiralin Yunan kökleri
Zambellas, Galler'in Swansea kentinde doğdu. Ancak babasının bölgesel bir tıp biriminin direktörü olarak çalıştığı Güney Rodezya'da, bugünkü Zimbabve'de büyüdü. «İç savaş patlak verdiğinde ülkede yaşamanın çok tehlikeli olduğu ortaya çıktı. Böylece babam kardeşimi ve beni Londra'ya gönderdi» diye hatırlıyor.
Tıp öğrencisiyken babası Mihalis Zambellas, 1941'deki Alman işgali sırasında Atina'dan ayrıldı ve Kuzey Afrika'da İngiliz Ordusu'nun Sağlık Birliği'ne katıldı. Savaştan sonra eğitimini tamamlamak için Yunanistan'a döndü. Daha sonra İngiltere'ye göç etti. Fransız-İskoç asıllı eşi ve çocuklarıyla birlikte Galler'de, Afrika'da ve ardından İngiltere'de Buckinghamshire'da yaşadılar.
Kendisine büyürken Yunan unsurunun ne kadar yoğun olduğunu soruyorum. «Bugün evimde Yunan müziği çalıyor mu diye soruyorsan, cevap evet» diye gülerek yanıtlıyor. «Tabii ki eski Yunan filmlerinde duyulan şarkılara takılı kaldığımdan korkuyorum!» diye ekliyor. Yunan geleneğinden unsurlar içeren «mutlu bir hayat yaşadığını» da hatırlıyor.
Hâlâ Yunan adalarını, denizi, renkleri ve Yunanistan'ın ışığını hatırlıyor. «Bir amcam Evia'da küçük bir bungalov yaptırmıştı. Yaklaşık 30 yıl boyunca oraya giderdik. Bizim ikinci evimiz olmuştu» diyor. Yunanca konuşup konuşmadığı sorusuna ise gülerek şöyle yanıt veriyor: «Biraz konuşuyorum, çok az!»
Kraliyet Donanması'nda 36 yıllık kariyer
Zambellas, Southampton Üniversitesi'nde Havacılık ve Uzay Mühendisliği okudu. Kraliyet Donanması'ndaki 1980'de başlayan parlak 36 yıllık kariyerini ise beklenmedik bir tanışmaya borçlu.
«Orduya katılmak gibi hiçbir arzum yoktu. Hedefim havacılık mühendisi olarak kariyer yapmaktı. Ama bir gün, Donanma'dan birkaç pilot çalıştığım fabrikayı ziyaret etti. Onlarla konuştum ve hayatlarının benimkinden çok daha iyi ve heyecan verici olduğunu düşündüm. Çok geçmeden istifamı verdim. Beş yıldır beni çalıştıran şirketin bu karardan hiç hoşlanmadığını söyleyebilirim. Bana başarısız olacağımı ve asla pilot olamayacağımı söylediler. Neyse ki bu hiç olmadı!»
Zambellas, 2012'de Bath Nişanı Şövalyesi unvanını aldı. Kraliçe II. Elizabeth'in deniz konularındaki danışmanlığını yaptı. 2023'ten beri ise Kral III. Charles'ın Fahri Ahır Şefi unvanını taşıyor.
2024'te Beş Limanın Lord Muhafızı ve Dover Kalesi Komutanı olarak atandı. Bu, İngiliz hükümdarın bir vatandaşa verebileceği en yüksek onurlardan biri. Kökeni, kraliyet ailesiyle ilişkisine de ayrı bir boyut kattı. «Bir şekilde Kraliyet Donanması içinde alışılmadık bir yaratık olduğumu biliyorlardı: Yunan olan bir amiral!»
Kraliyet ailesiyle şahsen tanıştığını anlatan Zambellas, Elizabeth'in «etkileyici bilgeliğini» hatırlıyor. Charles'ı ise «insanların nasıl düşündüğünü anlayan, nasıl dinleyeceğini bilen ve çok fazla empati sahibi» biri olarak tarif ediyor. «Ve elbette Yunanistan'la canlı bağları var» diyor. Zambellas da kendi bağına değiniyor: «Her zaman, bu ülkeye göç etmiş bir Yunan doktorun oğlu olduğumu hatırlayacağım. Yunan kökenimden çok gururluyum. Böyle bir kariyeri yapma ayrıcalığına ve şansına sahip olmam beni çok etkiliyor».
