Girit–Kıbrıs elektrik bağlantı hattının döşenmesi öncesinde yapılacak etüt çalışmalarının yeniden başlaması için geri sayım, Fransız kablo şirketi Nexans'ın Yunanistan Dışişleri Bakanlığına resmi bir talepte bulunmasıyla başladı. Etütler, Paris'in son haftalarda Türkiye ile sağlamaya çalıştığı mutabakatın işin engelsiz ilerlemesine izin verip vermeyeceğini sahada gösterecek.
Talebi, proje Yunanistan'ın ilgi alanında olduğu için Fransız büyükelçilik değil Nexans iletti. Bu adım, etütlere izin verecek NAVTEX bildirisinin yayımlanması sürecini başlattı. Başvuru, Dışişleri Bakanlığı D1 Dairesine yapıldı. Deniz Araştırma İzinleri Verilmesine İlişkin Bakanlararası Komite (EXAETH) başvuruyu inceleyip Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis'e öneride bulunacak; nihai kararı Gerapetritis verecek. Talep daha sonra, araştırma gemisinin rotasının koordinatlarını da içerecek şekilde ilgili bildirimin yayımlanması için Yunan Deniz Kuvvetleri Hidrografi Hizmetine iletilecek.
Bilgilere göre süreç en az iki hafta sürecek. Bu da işe ekim ayının sonundan sonra başlanmasını bekletiyor.
Paralel olarak, Yunan bayrağı taşıyan eşdeğer bir gemi bulunmadığı için Fransız bayraklı ABEILLE MARENGO gemisinin projede çalışabilmesi amacıyla Yunan Sahil Güvenlik Komutanlığına muafiyet başvurusu yapıldı.
Muafiyet başvurusu, Sahil Güvenlik Komutanlığının yetki alanındaki ulusal karasuları içindeki alanlardaki etütlere ilişkin. Başvuruda ayrıca “kablonun döşenmesi ve hizalanmasına yönelik önerilen güzergâhla ilgili olarak genel prosedürde şu an başka bir değişiklik yoktur” ifadesi yer alıyor. Bu ifade, önceki izinlerin dayandığı ilgili belgelere atıfta bulunuyor. Başvuruya göre çalışmalar, yetkili süre olan 31 Aralık 2026'ya kadar yapılacak; ayrıca ek süre uzatma ihtimali de bulunuyor.
Muafiyet başvurusunu, işi Nexans SA'dan devralan Next Geosolution Europe SA yaptı. Başvuru, “Girit'in Heraklion bölge biriminde yer alan Korakia'nın deniz alanı ile Kıbrıs'ın deniz alanı arasında” yapılacak “gerekli ön denizaltı etüdünü, okyanografik ve batimetrik çalışmaları” kapsıyor.
Perde arkası görüşmeler ve bildirim sorunu
Bilgilere göre Büyük Deniz Bağlantısı (GSI) projesinin operasyon ekibi başvuruyu yapmaya hazırdı ve NAVTEX yayımlanabilmesi için onay bekliyordu. Amaç, Fransız tarafının yürüttüğü perde arkası diplomatik istişarelerin tamamlanmasına izin vermek ve Türkiye'nin etütlere yeni engeller çıkarmamasını sağlamaktı.
Atina ise gayriresmi olarak, Fransızların Türk muhatapları ile tam olarak neyi konuştuğunu bilmediğini söylüyor. Atina ayrıca, Yunanistan'ın pozisyonlarını koruyan ve aynı zamanda Türkiye'nin de kabul edebileceği bir formül bulunup bulunmadığını bilmediğini belirtiyor. Değerlendirmeye göre Fransız tarafı, güvenilir sayılabildiği ölçüde, uygun bir formül bulunduğuna inanıyor. Süreci başlatmak için yeşil ışığın bu yüzden yakıldığı düşünülüyor.
Son haftalarda birkaç fikir ortaya atıldı. Bunlardan birine göre Yunanistan'a resmi talep sunulurken Türkiye'ye yalnızca araştırma gemisinin tüm güzergâhı boyunca etüt takvimi bildirilecek. Türkiye bu hamleyi, yetkili makamlarına yapılmış bir “talep” olarak yorumlayabilir. Bu da bir Türk NAVTEX'inin yayımlanmasına ve etütlerin, Türkiye'nin kıta sahanlığı saydığı bir alanda Türkiye'nin izniyle yapıldığı iddiasına yol açabilir.
Böyle bir durumda Atina, etütlerin Heraklion'daki yetkili istasyonun yayımladığı NAVTEX kapsamında yapıldığını belirten bir iptal NAVTEX'i yayımlayacak. Bu düzenleme, Yunanistan'ın münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığındaki etütler içindir.
En olumlu senaryoya göre, bu NAVTEX bildirimleri alışverişiyle etütler sorunsuz sürebilir.
Ancak bu, bildirimin Türkiye'ye “kıyı devleti” olarak yapılan bir “talep” biçimine dönüşmemesine bağlı olacak. Bir başka olası sorun da var. Türkiye, işi izlemek üzere bir Türk savaş gemisinin bulunduğu bir ortamda, hukuka aykırı bir NAVTEX'i fiili bir duruma dönüştürmeye çalışabilir.
Türkiye'nin mesajları
Ankara'dan gelen sinyaller olumsuz. Üst düzey hükümet yetkililerinin açıklamalarının yanı sıra, iki gün önce Ankara Üniversitesi Ulusal Deniz Hukuku Araştırma Merkezi (DEHUKAM) Müdürü Mustafa Başkara'nın yaptığı açıklamalar özel bir önem taşıyor. Başkara, son yıllarda Türkiye'nin deniz parklarının yönetiminden ve deniz alanı planlamasından sorumlu olduğunu belirtti.
Başkara, “Bu alanlardaki işin yeri ve yapılış biçimine ilişkin kararlar Türkiye ile birlikte alınmalı, bildirim yapılarak Türkiye'den izin alınmalıdır” dedi. Sözlerine ekleyerek, “Türkiye'nin kıta sahanlığında çalışma yapmayı planlayan herkes, bu çalışma için izin almak zorundadır” dedi.
Atina ise tüm taraflara açıkça, etütler için talebin Yunanistan'a yapılması gerektiğini ve NAVTEX'i de Yunanistan'ın yayımlayacağını ortaya koydu. Üst düzey bir kaynak ayrıca, üçüncü bir tarafa da sunulan bir talebi Yunanistan'ın kabul etmeyeceğini söyledi.
