İngiltere'nin uluslararası üniversite sıralamalarındaki üst sıralarda yer alması, akademik eğitimle iş piyasası arasındaki yakın bağlar ve her şeyden önce lisans ya da lisansüstü düzeyde İngiliz öğrencilerle aynı harçları ödeyerek okuyabilme imkânı, beş yıl öncesine kadar ülkeyi özellikle cazip bir hedef haline getiriyordu.
Ancak İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılması, 2021–22 akademik yılından itibaren erişim koşullarını temelden değiştirdi. AB üye ülkelerinden gelen yeni öğrencilerin çoğu artık uluslararası öğrenci olarak sınıflandırılıyor. Bu durum, eğitim maliyetlerini, finansmana erişimi ve ülkeye giriş ile kalış prosedürlerini ciddi biçimde etkiliyor. 2024–25 yılına gelindiğinde yeni Avrupalı öğrencilerin sayısı %57 azaldı.
AB-İngiltere zirvesi öncesinde, 20 Kasım'da Brüksel'de yapılacak zirvede, Avrupalı öğrenciler için üniversite harçlarında daha uygun koşulların mümkün olup olmadığı yeniden gündeme geliyor.
Zirvenin ana gündem maddelerinin ticaret, enerji ve güvenlik olması bekleniyor. Ancak Avrupalı öğrencilerin harç meselesinin de öne çıkması muhtemel.
The Guardian'ın haberine göre İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın hükümeti, AB'li öğrencilerden alınan üniversite harçlarını İngiliz vatandaşlarının ödediği seviyeye getirme planını ciddi biçimde değerlendiriyor. Bu, eğitim maliyetlerinde çarpıcı bir düşüş anlamına gelir. Avrupalı öğrenciler için harçlar, uluslararası öğrenciler için geçerli olan yılda 38.000 sterlinden 9.535 sterline kadar inebilir. 9.535 sterlin, İngiltere'deki yerli öğrenciler için belirlenen tavan.
Avrupa Komisyonu da harçları ve Erasmus+ değişim programını birlikte kapsayan kapsamlı bir anlaşmayı, önümüzdeki altı ay içinde, yani mayıs ayına kadar sonuçlandırmayı amaçlayan bir taslak anlaşmayı masaya koymayı önerdi.
Bildirildiğine göre en az altı AB üye ülkesi, 20 Kasım zirvesinde Londra'nın harçlar konusunda net ve kesin bir taahhütte bulunması için ciddi baskı yapıyor. The Telegraph'a göre bu ülkeler, sonucu İngiltere'nin talep ettiği diğer ticari tavizlere bağlıyor.
İngiltere'nin, harçların düşürülmesine destek olmak için yılda yaklaşık 450 milyon sterlin ayırmaya hazır olduğu bildiriliyor. Karşılığında AB'ye yapılan gıda ve içecek ihracatına yönelik bürokratik yükün azaltılmasını ve Avrupa'nın endüstriyel programlarına katılımı istiyor.
Her halükârda İngiltere ile AB bir anlaşmaya varana kadar, İngiliz üniversiteleri olası öğrencilere alternatif yollar sunmaya devam ediyor.
Her şeyi değiştiren maliyet
İngiltere AB'den ayrılmadan önce, belirli koşulları karşılayan Avrupalı öğrenciler İngiltere'de İngiliz öğrencilerle aynı harçları ödüyordu. Lisans programları için yıllık harç tavanı 9.250 sterlindi.
Yeni düzenlemeyle Avrupalı öğrenciler uluslararası öğrenci kategorisine alındı. Bunun sonucunda lisans harçları, üniversiteye ve bölüme göre yıllık yaklaşık 11.400 ile 32.000 sterlin arasına yükseldi. Bazı özellikle yoğun programların maliyeti bu rakamın da üzerine çıkıyor. Avrupalı öğrenciler ayrıca genel olarak İngiltere öğrenci kredilerinden ve önceki sistemle ilişkili uygun finansman düzenlemelerinden yararlanma hakkını kaybetti.
Mali yük, altı aydan uzun süren kurslar için Öğrenci vizesi alma zorunluluğu, bu başvurunun harcı ve Göç Sağlık Ücreti (Immigration Health Surcharge) ile daha da artıyor. Bu ücret, şu anda öğrencilere yılda 776 sterline mal oluyor.
Elbette bazı AB vatandaşı kategorileri için istisnalar var. Özellikle geçiş döneminin sonundan önce İngiltere'de yasal olarak ikamet eden ve ilgili oturma programının şartlarını karşılayanlar bu kapsamda.
Gündemdeki harç indirimi: 20 Kasım'da ne bekleniyor?
Bu tablo içinde, son günlerde İngiltere ile AB arasında 20 Kasım'da Brüksel'de yapılacak zirve öncesinde yürütülen görüşmelere ilişkin haberler özellikle dikkat çekiyor.
Reuters, Financial Times, Bloomberg ve The Guardian gibi uluslararası basında yer alan haberlere göre öğrenci hareketliliği ve üniversite eğitiminin maliyeti, iki tarafı birbirine yaklaştırmaya yönelik daha geniş çabanın parçası. Görüşmelerin merkezinde, öğrenciler için harçlarda karşılıklı işlem öngören bir anlaşma ihtimali var. Böyle bir anlaşma, Avrupalı öğrenciler için İngiltere'de eğitim maliyetini önemli ölçüde düşürebilir. Aynı zamanda AB'deki üniversitelerde okumayı tercih eden İngiliz öğrencilere de fayda sağlayabilir.
Ancak haberler henüz kesinleşmiş değil. Reuters'a göre üzerinde görüşülen ortak bildiri taslağı, her iki tarafın harçlarda eşit muamele konusunda bir anlaşma peşinde olma taahhüdünü içeriyor. Görüşmelerin altı ay içinde tamamlanması bekleniyor. Pratikte bu, 20 Kasım'da siyasi bir anlaşmaya varılsa bile Avrupalı öğrencilerin kendiliğinden İngiliz öğrencilerle aynı harcı ödeme hakkı kazanmayacağı anlamına geliyor.
Haberler ayrıca müzakerelerdeki zorlukların da altını çiziyor. Harçların düşürülmesi, birçoğu uluslararası öğrencilerden elde ettiği gelire ağır biçimde bağımlı olan İngiliz üniversiteleri için mali sonuçlar doğurur. Konunun karmaşıklığı, The Guardian'ın haberinde de görülüyor. Habere göre İngiltere hükümeti, AB ile daha geniş bir anlaşmanın parçası olarak düşük harçlı bir sistemi desteklemek için önemli bir mali katkı yapmayı değerlendiriyor.
Avrupalı öğrenci sayısındaki sert düşüş
Oxford Üniversitesi'nin Göç Gözlemevi'nin (Migration Observatory) araştırması, Brexit'in AB'den İngiltere'ye öğrenci hareketi üzerindeki etkisini özellikle çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Araştırmanın bulgularına göre, İngiliz üniversitelerinde yeni bir programa başlayan AB'li öğrenci sayısı 2020–21 ile 2023–24 akademik yılları arasında %57 azaldı.
Mutlak rakamlarla bakıldığında, yeni kayıtlar yeni kuralların yürürlüğe girdiği öncesindeki son akademik yılda yaklaşık 67.000 iken 28.400'e geriledi.
2024–25 akademik yılına ait mevcut toplu verilere göre, İngiliz üniversitelerindeki öğrencilerin yaklaşık dörtte biri uluslararası öğrenci. Bu öğrencilerin onda birinden azı AB üye ülkelerinin vatandaşı. AB dışından gelen öğrenci sayısı ise İngiltere yükseköğretim kurumlarına kayıtlı toplam 2.863.180 öğrenci içinde 621.970 olarak yer alıyor.
AB'den gelen kayıtlar azalmış olsa da İngiltere dünyanın diğer bölgelerinden yüz binlerce öğrenci çekmeye devam ediyor. En çok öğrenci gönderen ülkeler yaklaşık 95.000 öğrenciyle Hindistan ve yaklaşık 93.600 öğrenciyle Çin. Bu iki ülke birlikte AB dışından gelen öğrencilerin %47'sini oluşturuyor.
Hâlâ İngiltere'yi tercih eden Avrupalı öğrenciler hangileri?
Hangi Avrupa ülkelerinin hâlâ İngiltere'ye öğrenci gönderdiğine gelince, AB üye ülkeleri arasında ilk sırada İrlanda yer alıyor. Ancak bu özel bir durum. Çünkü İrlandalı vatandaşlar Brexit sonrasında da Ortak Seyahat Alanı düzenlemeleri kapsamında tercihli statülerini koruyor. Bu nedenle diğer Avrupalılara uygulanan mali ve göçmenlik koşullarına tabi değiller.
Onları Batı ve Orta Avrupa'nın büyük ülkeleri izliyor. Yükseköğretim İstatistik Ajansı (HESA), ilk on öğrenci kaynak ülkesinin büyük ölçüde aynı kaldığını, ancak sıralamadaki yerlerinin değiştiğini doğruluyor.
İlk on ülke, İrlanda'nın yanı sıra Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Polonya, Romanya, Yunanistan, Kıbrıs ve 2024–25'te Portekiz'in yerini alan Hollanda'dan oluşuyor.
Brexit'ten en çok etkilenen ülkelere gelince, Göç Gözlemevi'nin araştırması çarpıcı farklar ortaya koyuyor. 2020–21 ile 2023–24 arasında Romanya ve Polonya'dan yeni kayıtlar yaklaşık %80 azalırken, Fransa ve Almanya'dan gelenlerde düşüş %50'nin altında kaldı.
Araştırmacılara göre maliyet artışı, düşük gelirli ülkelerden gelen öğrencileri orantısız biçimde etkiledi. Yani Brexit yalnızca Avrupalı öğrenci sayısını azaltmakla kalmadı; İngiliz üniversite eğitimini karşılayabilecek öğrencilerin sosyo-ekonomik profilini de değiştirdi.
Brexit'in Yunan öğrenciler üzerindeki etkisi
Yunan öğrencilerin deneyimi, Brexit'in sonuçlarını özellikle açık biçimde gösteriyor.
Oxford Üniversitesi'nin yakın tarihli bir araştırma notunda yer alan İngiliz Yükseköğretim İstatistik Ajansı (HESA) verilerine göre, İngiliz üniversitelerinde bir programa başlayan Yunan öğrencilerin sayısı 2020–21 akademik yılındaki 4.240'tan 2023–24'te yalnızca 1.515'e geriledi. Bu, %64'lük bir düşüş anlamına geliyor.
Bu, Yunanlar için İngiltere'nin bir eğitim destinasyonu olarak cazibesini yitirdiği anlamına gelmiyor. 2024'te yayımlanan Kubi Kalloo araştırmasına göre, yurt dışında eğitim almayı düşünen genç Yunanların %42'si hâlâ İngiltere'yi ilk tercihi olarak görüyor.
Aynı zamanda Yunanistan, İngiliz sınır ötesi eğitimi için dünyanın en önemli pazarlarından biri olarak öne çıkıyor. 2024–25'te 34.200 öğrenci, İngiliz üniversitelerinin Yunanistan içinde sunduğu programlara kayıtlıydı.
Bu nedenle tablo, talebin basit bir düşüşünden daha karmaşık. İngiliz eğitimine olan ilgi güçlü kalmaya devam ediyor, ama mali yük, olası öğrencilerin giderek artan sayıda alternatif yol aramasına yol açıyor.
Yunanistan'ın İngiliz üniversiteleri için sınır ötesi eğitim (TNE) açısından en önemli pazarlardan biri olduğu durumu, British Council'in araştırmalarına da yansıyor. Pratikte bu, öğrencilerin İngiltere'ye taşınmak zorunda kalmadan, Yunan eğitim kurumları, kolejler ya da diğer eğitim sağlayıcılarıyla yapılan ortaklıklar sayesinde İngiliz üniversitelerinin sunduğu kursları alabilmesi demek.
Bu, beş yılda yaklaşık %49'luk bir artışa karşılık geliyor. 2022–23'te Yunanistan, dünya genelinde İngiliz sınır ötesi eğitimi için altıncı, AB içinde ise en büyük pazardı.
Bursları Britanya'ya açık kapı
Artan maliyetlere rağmen İngiliz yükseköğretimi, Yunan öğrenciler için hem tam zamanlı lisansüstü dereceler hem de daha kısa süreli akademik araştırma dönemleri için finansman imkânları sunmaya devam ediyor.
İngiliz kültürel ilişkiler ve eğitim fırsatları için uluslararası kuruluş British Council, bu alanda iki ülkenin eğitim sistemleri arasında köprü görevi görerek aktif rol oynuyor.
En önemli girişimlerinden biri, İngiliz üniversiteleriyle ve İngiltere hükümetinin GREAT Britain kampanyasıyla ortaklaşa yürüttüğü GREAT Bursları programı.
2026–27 akademik yılı için Yunan başvuru sahiplerine çeşitli akademik disiplinlerde lisansüstü eğitim için altı burs sunuluyor. Her burs, bir yıllık lisansüstü programın harçlarına en az 10.000 sterlin katkı sağlıyor.
Programa katılan kurumlar şunlar: Cardiff Üniversitesi, King's Business School, Bath Üniversitesi, Glasgow Üniversitesi, St Andrews Üniversitesi ve Warwick Üniversitesi.
Bu burslar önemli mali destek sağlıyor, ancak harçların ya da yaşam giderlerinin tamamını karşılamak zorunda değil.
British Council'in, programın 2027–28 akademik yılına yönelik bir sonraki turunda yer alacak üniversiteleri daha sonraki bir tarihte açıklaması bekleniyor.
İkinci ve aynı derecede ilgi çekici bir fırsat ise Atina'daki İngiltere Büyükelçiliği ve Devlet Burslar Vakfı (IKY) ile ortaklaşa yürütülen kısa süreli burs programı.
Program, Yunanistan'daki üniversitelerde lisansüstü ve doktora öğrencilerini hedefliyor. Öğrencilere, seçecekleri bir İngiliz üniversitesinde yapılandırılmış bir çalışma ve araştırma dönemi geçirme imkânı sunuyor. Programın amacı; akademik kaynaklara erişim, araştırmacılarla çalışma fırsatları ve yüksek lisans ya da doktora tezlerinde kullanılabilecek materyali toplama ve deneyim kazanma imkânı sağlamak.
Program 2026'da beşinci kez yürütülüyor ve şimdiden genç araştırmacılardan oluşan önemli bir ağ oluşturdu. Ortak kurumların verdiği bilgilere göre 2021'den bu yana toplam 148 burs sahibi programdan yararlandı. Son turda 24 kişi seçildi: 18'i doktora adayı, altısı lisansüstü öğrenci.
Bir sonraki başvuru turunun, programdan sorumlu kurumlar tarafından duyurulması bekleniyor.
Brexit yeni eğitim yolları da açtı
Brexit tartışması, yalnızca İngiltere'ye eğitim için gitmek isteyenlerin karşılaştığı zorluklarla sınırlı değil. Eğitim ve kurumsal çerçevedeki değişikliklerin, İngiliz ve Yunan üniversiteleri arasında alternatif işbirliği biçimlerinin gelişmesine de yardımcı olduğunu not etmek gerekiyor.
İngiliz üniversitelerinin diğer ülkelerde derece programları ve eğitim hizmetleri sunduğu sınır ötesi eğitim (TNE) giderek daha önemli hale geliyor. Bu da lisans ve lisansüstü ortaklıklarının, ortak programların ve kalıcı olarak İngiltere'ye taşınmadan İngiliz nitelikleri alma imkânlarının gelişmesine yol açtı.
İngiliz üniversitelerinin Yunanistan'da şube kampüsü kurma ihtimali de özel bir ilgi çekiyor. Bu, uluslararası bir derece programını takip etmek isteyen ama ülkesinde kalmayı tercih edenler için yeni seçenekler yaratıyor.
Erasmus+'a dönüş ve British Council'in rolü
İki taraf arasındaki eğitim iş birliğinde önemli bir gelişme zaten yolda: İngiltere, 1 Ocak 2027'den itibaren Erasmus+ programına geri dönüyor.
Anlaşma Nisan 2026'da resmileşti. Bu anlaşmanın, İngiliz ve Avrupalı eğitim kurumları arasında hareketlilik, değişim ve akademik iş birliği için önemli fırsatları yeniden sağlaması bekleniyor.