Kazakistan'da gece yarısını epey geçmişken, 10.392 kilometre ötede bir SpaceX roketi Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden yoğun sabah sisinin arasından yükselerek uydu yükünü uzaya taşıdı.
Saatin geç olmasına rağmen Kazakistan'ın başkenti Astana'daki bazı çocuklar heyecandan gözlerini bile kırpmadan bekliyordu. Ertesi gün roket, onlar adına yörüngeye yerleştirilecek bir sistemle minik bir Yunan yapımı uyduyu uzaya bırakacaktı.
Yalnızca 5 x 5 x 5 santimetre boyutlarında, yani yaklaşık bir Rubik küpü büyüklüğündeki uydu, Atina'da kâr amacı gütmeyen Libre Space Foundation'ın (LSF) programcıları ve mühendisleri tarafından geliştirildi.
2015'te dokuz kişi tarafından kurulan LSF, açık kaynaklı uzay teknolojileri ve tasarımları geliştiriyor. Kuruluşta bugün yaklaşık 25 kişi çalışıyor; bunların yaklaşık dörtte birini kadınlar oluşturuyor, ayrıca staj yapan gençler de görev alıyor. LSF bugüne kadar 10'dan fazla mikro uydu, nano uydu ve piko uyduyu uzaya gönderdi.
LSF'nin piko uydularından biri, 1 Ekim'de Kazakistan'ın başkenti ve ikinci büyük şehri Astana'daki bir okul için fırlatıldı.
Kazakistan Uzay Ajansı, uluslararası konferanslarda LSF'nin çalışmalarını öğrenince doğrudan kuruluşla temasa geçti; bu beklenmedik başvuru LSF'yi şaşırttı.
LSF başkan yardımcısı Eleftherios Kosmas, Atina-Makedonya Haber Ajansı'na (AMNA) yaptığı açıklamada, "Bir okulda kullanılmak üzere 'cep sınıfı' bir uydunun Kazakistan için ne kadara mal olacağını gösteren bir tahmin istediler" dedi.
Kosmas, Kazakistan'ın kademeli olarak bağımsız bir uzay programı geliştirmeye hevesli göründüğünü, ancak bütçesinin sınırlı olduğunu, bu yüzden yetkililerin bir okulla başlamaya karar verdiğini söyledi.
LSF ilk aşamada yalnızca laboratuvar testleri için tasarlanmış bir mühendislik modeli hazırladı ve bu modeli öğrencileri eğitmek için kullandı. Ardından nihayet yörüngeye fırlatılacak uydunun kendisini üretti.
"Küçük bir kızın babası olarak, kendilerine ait bir şeyin uzayda yol almasının bu çocuklara neler hissettirdiğini anlıyorum" diyen Kosmas, öğrencilerin uyduyla iletişim kurabileceklerini ve bir yer istasyonunun sinyali farklı sinyal yapılandırmaları altında nasıl aldığını gözlemleyebileceğini de belirtti.
Sekiz uydunun ortak imzası: LSF
1-2 Ekim gecesinin ilk saatlerinde fırlatılan SpaceX roketi yalnızca minik okul uydusunu taşımıyordu. Roket toplam sekiz uyduyu uzaya götürdü ve bu uyduların tamamı bir şekilde LSF imzasını taşıyordu.
Uyduların ve diğer uzay nesnelerinin tanımlanması ile yerlerinin belirlenmesine yönelik bir sistemin parçası olan dört ek SIDLOC piko uydusu, Yunan uydusu olarak kaydedildi.
Diğer üç uydu ise Alman Amatör Telsiz Uydu Derneği AMSAT Deutschland'a aitti. Dernek, kendi cep uydularını yapmak için LSF'nin açık kaynaklı yazılımını ve tasarımlarını kullandı.
Sekiz uydu da şu anda yörüngede faaliyette.
Hedy Lamarr ve Paul Dirac uzayda
Her biri 30 x 10 x 10 santimetre boyutundaki iki büyük mikro uydu, Kasım 2025'te yörüngeye yerleştirilmelerinden bu yana neredeyse bir yıldır uzayda bulunuyor.
Phasma Lamar adını, icatlarının iletişim teknolojilerine katkıda bulunmasıyla tanınan Avusturyalı Yahudi aktris ve mucit Hedy Lamarr'dan alıyor.
Phasma Dirac ise İngiliz teorik fizikçi Paul Dirac'ı onurlandırıyor.
Kosmas, her iki uydunun da Yunan devleti tarafından Greece 2.0 programı kapsamında finanse edildiğini ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) başlattığı bir projenin parçası olduğunu ifade etti.
Uydular, elektromanyetik spektrumla ilgili deneyler yapıyor. Amaç, insanların bu spektrumu nasıl kullandığını daha iyi anlamak ve nihayetinde GPS gibi sistemler dahil kablosuz telekomünikasyondaki ilerlemelere katkı sağlamak.
Uydular ayrıca yörüngedeki diğer nesnelerden, SIDLOC uyduları da dahil, elektromanyetik sinyaller tespit ediyor.
LSF daha önce de üç mikro uydu geliştirip fırlattı: Patras Üniversitesi ile iş birliği içinde UPSat ile Qubik 3 ve Qubik 4.
Kuruluş ayrıca dünyanın en büyük uydu veri alma ağı olarak tanımlanan SatNOGS'u geliştirdi. Ağda 50'den fazla ülkeden 400'den fazla istasyon yer alıyor.
SatNOGS, çok daha büyük bütçeli kapalı ve tescilli muadillerinden çok daha düşük bir maliyetle geliştirilirken, anten sistemi tasarımlarını ve uydu yer istasyonu kurma yönergelerini amatör meraklılardan üniversitelere kadar herkesin erişimine açtı.
Kimliği olan uydular üretmek
LSF'nin bir sonraki hedefi, daha fazla uydunun yörüngeye gönderilmesi ve uçakları ya da gemileri takip eden sistemlere benzer bir uydu takip sistemi geliştirilmesi.
Bu ihtiyaç, çok sayıda uydu ve küçük uzay aracının sık sık aynı anda yörüngeye bırakılmasından kaynaklanıyor. Fırlatmadan sonraki ilk saatlerde veya günlerde tek tek nesneleri tanımlamak ve kimlerin olduğunu belirlemek zorlaşabiliyor.
"Böyle bir sistem, uyduların ve uzaydaki diğer özerk nesnelerin hızla tanımlanmasını sağlar" diyen Kosmas, Avrupa'nın bu tanımlama işi için şu anda büyük ölçüde ABD altyapısına bağımlı olduğunu da diye ekledi.
LSF, SIDLOC gibi uyduların — bunlardan bazıları Avrupa'nın Ariane 6 roketinin ilk uçuşunda üst kademeyle uzaya gönderildi — Phasma Lamar ve Phasma Dirac ile birlikte, sonunda işlevsel bir protokol oluşturulmasına yardımcı olabileceğini umuyor.
Bu sistem, yörüngedeki nesneleri tanımlama konusunda giderek büyüyen zorluğa çözüm üretebilecek bir uydu radyo işaret vericisi ve takip sisteminin temelini oluşturabilir.
Atina matbaalarından uzay donanımına
LSF, birkaç yıl öncesine kadar Atina'daki Abatiellou Caddesi'nde, bir zamanlar harita basan eski bir matbaada faaliyet gösteriyordu.
Kuruluş o zamandan beri, Platon Akademisi yakınındaki Lenorman Caddesi'ne taşındı ve burada yine eski bir matbaa tesisini devraldı.
"Bir bakıma matbaacılık geleneğini yaşatıyoruz" dedi Kosmas.
Yeni mekanda kuruluşun ofislerinin yanı sıra, sıcaklık, basınç, nem ve temizlik koşullarının kontrollü tutulduğu bir temiz oda bulunuyor.
Bu tesis, LSF'nin uzaya gidecek devre kartlarını, çalışmalarını bozabilecek mikroskobik toz parçacıklarına karşı koruyarak monte etmesini sağlıyor.
