Kenelerin Lyme hastalığı gibi ciddi enfeksiyonlara yol açabildiği herkesçe bilinen bir gerçek. Ancak sağlık yetkilileri artık daha az bilinen bir tehlikeye karşı kamuoyunu bilinçlendirmeye çalışıyor: Kene ısırıklarının tetiklediği ve hayati risk taşıyan et alerjisi.
Alfa-Gal sendromu olarak bilinen bu durum, ilk kez yaklaşık 15 yıl önce belirli bir kene türüyle ilişkilendirilmişti. Ancak son zamanlarda vakalar hızla artıyor. İnsanlar bir lokma et ve hatta bazı durumlarda süt ürünü yedikten sonra kurdeşen, ishal ve kaşıntı gibi belirtiler gösteriyor. Bu alerji deniz ürünlerini veya kümes hayvanlarını etkilemiyor; tavuk, hindi ve yumurta tüketmek serbest.
Yıllardır standart tedavi, inek, domuz ve kuzu etinden gelen gıdalardan kaçınmayı ve acil durumlar için yanınızda epinefrin (adrenalin) enjektörü taşımayı içeriyordu. Ancak düzenleyici kurumlar yakın zamanda bu durum için ilk ilacı onayladı ve yeni tedavi yöntemleri de yolda.
Alfa-Gal sendromuna ne sebep olur?
Rocky Dağları lekeli humması gibi diğer kene kaynaklı hastalıkların aksine, bu sendroma bir bakteri veya virüs neden olmaz. Bunun yerine, insan bağışıklık sisteminin alfa-gal adı verilen bir şeker türüne karşı alerjik bir tepki vermesiyle ortaya çıkar.
Alfa-gal, çoğu memelinin etinde bulunur ancak insanlarda veya diğer primatlarda yoktur. Ayrıca belirli kene türlerinin tükürüğünde de mevcuttur.
Bu şeker yenildiğinde normalde zararsızdır. Ancak keneler deriyi delip ısırdığında, şekeri doğrudan kan dolaşımına sokabilirler. Bu durum, yabancı istilacılara karşı savaşan bağışıklık sistemi proteinleri olan antikorların gelişimini tetikler ve bu antikorlar hızla alfa-gal şeker moleküllerini tanıyıp onlara saldırmayı öğrenir.
Kuzey Carolina Üniversitesi'nden alfa-gal sendromu araştırmacısı Dr. Scott Commins, "Derinin alerjik bir yanıt oluşturmak için harika bir yol olduğu ortaya çıktı" diyor ve ekliyor: "Eğer tüm bunlar ağız yoluyla olsaydı ve biftek veya barbekü yer gibi alfa-gal'i ağızdan alsaydık, alerjik hale gelmezdik."
Antikor geliştiren kişiler, genellikle et veya süt tükettikten birkaç saat sonra güçlü bir alerjik reaksiyon yaşar. Ancak sorunun ortaya çıkması haftalar veya aylar alabilir ve belirtilerin şiddeti zamanla artma eğilimi gösterir.
Neden daha fazla kişiye alfa-gal sendromu teşhisi konuluyor?
Uzmanlar, bunun nedenini sağlık profesyonelleri ve halk arasındaki farkındalığın artmasına bağlıyor.
Kene kaynaklı hastalıkları inceleyen Columbia Üniversitesi araştırmacısı Maria Diuk-Wasser, "Bence bunun bir kısmı, daha fazla insanın bu sendromu öğrenmesi ve bu duruma karşı tetikte olmasıyla ilgili" diye konuşuyor.
Ancak artan vakalar, aynı zamanda ABD'deki birincil kaynağı olan "yalnız yıldız kenesi"nin (lone star tick) yayılan yaşam alanını da yansıtıyor. Sırtındaki beyaz bir nokta ile kolayca tanınabilen bu kene türü, en çok ABD'nin doğu ve güney kesimlerinde görülüyor. Ancak son yıllarda Büyük Göller bölgesi ve Massachusetts'teki Martha's Vineyard kadar kuzeyde, ülkenin yeni bölgelerinde de rapor ediliyor.
Araştırmacılar, geyik kenesi (blacklegged tick) gibi diğer kene türlerinin de durumu giderek daha fazla yayabileceğinden endişe ediyor.
Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri'nin (CDC) 2023 yılındaki bir çalışmasına göre, yaklaşık 450.000 Amerikalının bu alerjiyi geliştirdiği tahmin ediliyor.
Ne zaman test yaptırmalı?
İnsanlar genellikle kurdeşen, baş dönmesi, nefes almada güçlük ve dudak, boğaz, dil veya göz kapaklarında şişlik gibi endişe verici belirtiler gösterdikten sonra tıbbi yardım arıyor. Bazı insanlar sadece ishal, mide ağrısı, kusma ve bulantı gibi sindirim sorunları yaşayabiliyor.
Doktorlar, alerjiyi bir kan testi sonucu, belirtiler ve hastanın bildirdiği yakın tarihli böcek ısırığı gibi diğer detaylara göre teşhis ediyor.
Kan testi, alfa-gal antikorlarının varlığını tespit eder ancak pozitif sonuç veren her hasta bu durumu geliştirmez. Bazen test yanlış pozitif sonuç da verebilir.
Commins, "Kan testi tek başına harika bir araç, ancak teşhis için sadece buna güvenemezsiniz. Gerçek belirtilere de ihtiyacınız var" diyor. "Alerji dünyasında kan testlerinde yanlış pozitif sonuçlarla ilgili büyük sorunlar yaşıyoruz."
Hangi gıdalar yasak listesinde?
Doktorlar genellikle hastalara sığır, domuz, kuzu ve diğer memeli etlerinden kaçınmalarını tavsiye ediyor. Bazı insanlar bu hayvanlardan elde edilen süt, peynir ve tereyağı gibi süt ürünlerini tüketmeye devam edebilir. Özellikle şiddetli reaksiyon gösterenlerin, marshmallow ve jelibonlarda bulunan jelatin gibi diğer hayvansal yan ürünlerle yapılan gıdalardan kaçınması gerekebilir.
Nadir bir istisna var: Alfa-gal üretmeyecek şekilde genetiği değiştirilmiş az sayıda domuzun eti. 2020 yılında Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından tüketimi onaylanan bu domuzlar, insanlara nakledilmek üzere hayvan organları hasadı için deneysel bir çabanın parçası olarak yetiştiriliyor. Alfa-gal genini devre dışı bırakmak, insan bağışıklık sisteminin yabancı organları anında reddetmemesini sağlamak için atılan kritik bir ilk adımdı. "GalSafe" olarak adlandırılan bu domuzların eti, Amaroo Hills adlı bir şirketten temin edilebiliyor.
Sendromu olan kişilerin bazı tıbbi ürünlerden ve implantlardan da kaçınması gerekebilir. Örneğin, birçok kalp kapağı inek veya domuz parçalarından yapılıyor.
Ne kadar sürer?
Alerji, bazı insanlarda birkaç yıl sonra kendiliğinden geçebilir. Commins, hastalarının yaklaşık yüzde 15 ila 20'sinde bu durumun gerçekleştiğini gözlemlemiş. Ancak yeni kene ısırıklarından kaçınmak kesinlikle kritik önem taşıyor.
Hangi tedaviler mevcut?
2024 yılında FDA, alfa-gal sendromu da dahil olmak üzere çeşitli gıda alerjileri için Xolair adlı enjekte edilebilir bir ilacı onayladı. İlaç durumu tersine çevirmiyor ancak ete kazara maruz kalındıktan sonra şiddetli alerjik reaksiyonları azaltmaya yardımcı oluyor.
İlaç, ilk olarak 20 yıldan fazla bir süre önce kontrol edilmesi zor astımı olan hastalar için onaylanmıştı. Enflamasyona ve diğer alerjik reaksiyonlara neden olan biyolojik kimyasalların salınımını azaltarak çalışıyor.
Commins ve diğer araştırmacılar, hastalar için yeni seçenekler olarak daha önce onaylanmış diğer ilaçları da incelemeyi umuyor.
Commins, "Günümüzde alerjik sinyalleşmeyi engelleyen belirli biyolojik ilaçlar var" diyor. "Eğer bunlardan birini kullanırsanız veya kene ısırığından sonra yeterince hızlı bir şekilde alırsanız, belki de tüm alerjik yanıt sürecini engelleyebilir."
Bu haber AP Sağlık Yazarı Matthew Perrone tarafından kaleme alındı. Associated Press video gazetecisi Mary Conlon da habere katkı sağladı. AP Sağlık ve Bilim Departmanı, Howard Hughes Tıp Enstitüsü'nün Bilim ve Eğitim Medya Grubu ile Robert Wood Johnson Vakfı'ndan destek alıyor. AP, tüm içerikten yalnızca kendisi sorumludur.
