Libya'nın doğusundaki tepelerde, küçük bir arkeolog ve yerel halk grubu, Kuzey Afrika'nın en önemli antik Yunan yerleşimlerinden biri olan Kyrene ve limanı Apollonia'yı ihmal, yağma ve iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerinden korumak için mücadele ediyor.
UNESCO listesindeki bu alanlar, MÖ 631'de Thera (günümüz Santorini) adasından gelen Yunan kolonistler tarafından kurulmuştu ve bir zamanlar Kuzey Afrika'da Yunan uygarlığı, kültürü ve felsefesinin geliştiği merkezlerdi.
Kyrene'deki devasa Zeus Tapınağı'nın önünde duran yerel tur rehberi Hamdi El-Kailani, "Nefes kesici" diyor ve tapınağın Atina'daki Parthenon'dan bile daha büyük olduğunu belirtiyor.
Muammer Kaddafi'nin 2011'de devrilmesinin ardından bu alanlar, başta IŞİD (DAEŞ) olmak üzere militan grupların yağma tehdidiyle karşı karşıya kaldı. Devlet kurumlarının büyük ölçüde çökmesi üzerine yerel arkeologlar ve bölge sakinleri işi kendileri üstlendi. Paha biçilmez eserleri evlerinde sakladılar ve hırsızlıkları önlemek için kalıntıların başında nöbet tuttular.
Ardından 2023'te Daniel Kasırgası geldi. Bölgede yıkıcı sellere yol açan kasırga binlerce kişinin ölümüne ve antik alanlarda ciddi hasara neden oldu.
Yukarı Kyrene'yi Apollon Tapınağı'na bağlayan kutsal yol boyunca restorasyon çalışmalarını yürüten Enis Hamid Yunus, "Şok olmuştuk" dedi. Ekibi aylar boyunca molozları temizlemek, eserleri kurtarmak ve antik duvarların bölümlerini eski ekipmanlar ve sınırlı kaynaklarla yeniden inşa etmek için çalıştı.
Kyrene'nin sadece 20 km uzağındaki antik limanı Apollonia'da durum daha da endişe verici. Alanın yaklaşık üçte biri yükselen deniz seviyeleri nedeniyle çoktan kaybedildi ve uzmanlar, deniz erozyonu nedeniyle %80 oranında geri dönüşü olmayan bir hasar riski olduğunu tahmin ediyor.
Libya Antik Eserler Dairesi'nden yerel yetkililer, 2016'dan bu yana UNESCO ve diğer uluslararası kuruluşlardan defalarca yardım talep etti ancak yardım yavaş geliyor.
Üst düzey yetkili Ahmed Essa Abdülkerim, destek eksikliğinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirerek Libyalı yetkililerin tutumunda köklü bir değişiklik çağrısında bulundu. "Artık başka öncelikler olduğunu düşünmeyi bırakmalılar" dedi. "Petrol bir gün tükenecek ama bu alanlar sonsuza kadar var olacak."
Essa, Sirenayka'da Louvre'la yarışabilecek dünya standartlarında bir müze kurmayı ve Paris ile Londra dahil yurtdışındaki müzelerde bulunan yüzlerce yağmalanmış Libya antik eserini geri almayı hayal ediyor.
Tüm bu büyük zorluklara rağmen yerel arkeologlar, alanların korunabileceği ve sonunda ziyarete açılabileceği, Kuzey Afrika'daki Yunan tarihinin yeri doldurulamaz bir bölümünün yaşatılabileceği konusunda umutlu.
