Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Yunanistan ile Kıbrıs arasında planlanan elektrik bağlantısının, geçen hafta yeniden başlayan deniz tabanı etütlerinin ardından daha önceki engellere rağmen ilerlediğini çarşamba günü açıkladı. Miçotakis, Lefkoşa'da düzenlenen dördüncü Yunanistan-Kıbrıs Hükümetlerarası Zirvesi'nin ardından Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile birlikte yaptığı açıklamada, Büyük Deniz Ara Bağlantısı (Great Sea Interconnector) projesinin ilk planlarına uygun şekilde sürdüğünü söyledi. Miçotakis, “Yolda karşılaştığımız her türlü engeli aşarak bu çok önemli stratejik projeyi hayata geçirmek konusunda ısrar ettik ve etmeye devam ediyoruz” dedi.
Açıklamalar, Türkiye'nin daha önce Yunanistan'a ait Kaşot (Kasos) adasının yakınlarındaki sularda yürütülen faaliyetlere itiraz etmesinin ardından, Fransız gemisi Abeille Marengo'nun etütlere yeniden başlamasıyla geldi.
Hristodulidis, elektrik bağlantısının Kıbrıs ve bölge için stratejik öneme sahip olduğunu belirtti. Projeyle ilgili olarak Miçotakis, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Avrupa Birliği yetkilileriyle yakın temas halinde olduğunu kaydetti.
Kıbrıs Barış Görüşmeleri Öncelikli Konu Olmaya Devam Ediyor
İki lider, Kıbrıs sorununda müzakerelerin yeniden başlatılması çabalarına destek verdiklerini de yineledi. Hristodulidis, BM Genel Sekreteri ile yapacağı görüşmeyi dört gözle beklediğini söyledi. İki hükümet, müzakerelerin İsviçre'nin Crans-Montana kentinde 2017'de çöktüğü noktadan, BM Güvenlik Konseyi kararlarının belirlediği çerçevede yeniden başlamasını istiyor.
Miçotakis, Atina'nın iki bölgeli, iki toplumlu federasyon modelini desteklediğini yineledi. Miçotakis'e göre bu federasyon, güncelliğini yitirmiş güvenlik garantileri ve işgal güçleri olmadan kurulmalı.
Kıbrıs'ın Schengen Üyeliği ve AB Bütçesi
Miçotakis ayrıca Kıbrıs'ın 1 Temmuz 2027'de Avrupa'nın Schengen alanına katılma ihtimalini gündeme getirdi. Bu tarihte başlayacak Yunanistan'ın Avrupa Birliği Konseyi dönem başkanlığının ilk büyük kararının Kıbrıs'ın katılımı olabileceğini umduğunu dedi. Schengen alanı, katılımcı Avrupa ülkeleri arasında rutin iç sınır kontrolü yapılmadan seyahate izin veriyor.
İki hükümet, 2028-2034 dönemini kapsayan AB'nin bir sonraki uzun vadeli bütçesine ilişkin müzakerelerde pozisyonlarını koordine etmeyi de kabul etti. Atina ve Lefkoşa, çiftçileri destekleyen Ortak Tarım Politikası'nı ve blok içindeki ekonomik ve bölgesel farklılıkları azaltmaya yardımcı olan uyum fonlarını korumak istiyor. Yunanistan ayrıca, Kıbrıs'ın 2026'nın ilk yarısında AB Konseyi'nin dönüşümlü dönem başkanlığını yürütmesindeki deneyiminden yararlanacak. İki ülkenin yetkilileri, Atina'nın sırası geldiğinde de yakın iş birliğini sürdürmek konusunda anlaştı.
Yapay Zekâ, Orman Yangınlarını Önleme ve Kamu Hizmetleri
Yapay zekâ ve sivil koruma, çarşamba günkü zirvenin başlıca konuları arasında yer aldı. Zirveye iki hükümetin bakanları ve bakan yardımcıları katıldı.
Zirvenin ardından yayımlanan ortak bildiriye göre Yunanistan ve Kıbrıs, sağlık, eğitim, adalet, istihdam ve turizm dahil kamu hizmetlerinde yapay zekâ kullanan olası pilot projeleri inceledi. Öneriler arasında dijital sağlık asistanları, çalışanların yeni beceriler geliştirmesine yardımcı araçlar, okullarda yapay zekâ uygulamaları ve yargı hizmetlerine destek olacak teknolojiler yer aldı. Bildiri, bunları hâlihazırda uygulanmak üzere onaylanmış projeler değil, olası iş birliği alanları olarak niteledi.
İki hükümet ayrıca Yunanistan'ın yapay zekâ altyapısı dahil uzmanlık ve teknolojik kaynakları paylaşmayı görüştü. Ayrıca ilgili dijital politika bakanlıklarının gelecekteki girişimleri koordine etmesi konusunda anlaştı.
Sivil koruma konusundaki görüşmeler, orman yangınlarına ve diğer doğal afetlere karşı hazırlığın iyileştirilmesine odaklandı. Taraflar, yangınları daha erken tespit etmek ve acil müdahaleyi desteklemek için ortak tatbikatları, dron teknolojisini ve yapay zekâ araçlarını ele aldı. Ayrıca AB Sivil Koruma Mekanizması kapsamında 21 Yunan itfaiyecinin Kıbrıs'a konuşlandırıldığı 2026 yangın sezonundaki iş birliğini de gözden geçirdi.
Miçotakis, Yunanistan'ın ilk yeni Canadair 515 yangın söndürme uçağını 2028'de teslim almayı beklediğini söyledi. İki hükümet ayrıca Kıbrıs'ta planlanan bölgesel hava yangın söndürme merkezine Yunanistan'ın katılma olasılığını da görüştü.
Diğer Anlaşmalar ve Konut İş Birliği
Yunanistan ve Kıbrıs, zirve sırasında acil sağlık hizmetleri ile Kıbrıslı güvenlik personelinin eğitimini kapsayan üç iş birliği belgesi imzaladı. İlk anlaşma, acil sağlık bakımını iyileştirmek için ambulans ekiplerinin eğitimiyle ilgili. Ayrıca iki niyet beyanı, Kıbrıslı öğrencilerin Helen Polis Memurları Okulu'na devam etmesini ve Kıbrıs Sahil Güvenlik personelinin Yunan deniz akademilerinde eğitim almasını öngörüyor.
Zirvede konut erişilebilirliği de ele alındı. İki hükümet, yükselen konut fiyatlarına karşı izledikleri yaklaşımları ve uygun fiyatlı konuta erişimi iyileştirmenin yollarını inceledi. Miçotakis, ev almak ya da kiralamak isteyenlerin karşılaştığı zorluklara değinerek konut politikasında yeni yaklaşımlara ihtiyaç olduğunu kabul etti. Taraflar uzmanlık ve deneyim paylaşımını görüşmekle birlikte belirli bir ortak önlem açıklamadı.
Görüşmeler ayrıca organize suçla mücadeleyi de kapsadı. Bu kapsamda soruşturmalara destek olmak için yapay zekâ kullanımı ve makamlar arasında bilgi alışverişi gündeme geldi.
Turizm alanında iki hükümet ortak bir eylem planı geliştirmeyi kabul etti. Denizcilik konularındaki görüşmelerde ise Yunanistan'ın, Kıbrıs'ın daha fazla gemiyi ulusal gemi siciline çekmedeki deneyiminden nasıl yararlanabileceği ele alındı.
Bir sonraki Yunanistan-Kıbrıs Hükümetlerarası Zirvesi 2027'de Atina'da yapılacak. Ancak zirvenin tarihi henüz belirlenmedi.