ABD’de her yıl yaklaşık yarım milyon kişi maraton koşuyor. Bu deneyimi bir filohelene, Michel Bréal’e borçlular. Modern Olimpiyat Oyunları’nın ilkine dahil olarak Marathon savaş alanından Atina’ya kadar bir yarış fikrini ortaya atan oydu. Bréal, Antik Olimpiyatların yeniden canlandırılmasını duyuran 1894’te Sorbonne’da düzenlenen konferansa katıldıktan sonra bu yarış fikrini arkadaşı baron de Coubertin’e önerdi. O sırada orada bulunan Yunan yazar Dimitrios Vikelas, ilk modern Oyunların Atina’da yapılmasını önerdi. Birkaç hafta sonra Bréal Coubertin’e şöyle yazdı: “Atina’ya gidersen, Marathon’dan Pnyx’e bir yarış düzenlenip düzenlenemeyeceğini görmeye çalışabilirsin. Bu antik bir hava katardı… Benim adıma ise Maraton Kupası’nı bağışlama onurunu talep ediyorum.” Fikrini, Perslere karşı Yunanların zaferini duyurmak için Marathon’dan Atina’ya koşan haberci Pheidippides’in hikâyesine ve ölümünden önce söylediği tek söz “Nenikikamen!”e dayandırdı.
Yarım milyonluk Amerikalı maraton koşucusunun çok azı Bréal’i duymuştur. Yarışın antik köklerine ne kadar önem verdiklerini de merak edebiliriz. ABD genelinde her yıl 1.100 maraton düzenlendiği için Yunan bağlantısını vurgulamak iyi bir fikir olabilir. Geçen yıla kadar bu durum yalnızca Boston Maratonu’nda yaşanıyordu. Marathon’un tarihi ovalarından doğrudan kesilen altın kaplama zeytin dalı çelenkleri, Yunanistan’dan gönderilerek Boston Maratonu’nun dört birincisini taçlandırmak için kullanılıyor. Yunanistan’dan gönderilen taze zeytin dalı çelenkleri 1984’ten itibaren düzenli bir gelenek haline geldi. 24 ayar altın ile ilk kez 2010’da kaplandılar; bu, Marathon Muharebesi’nin 2.500. yıl dönümünü işaret ediyordu ve uygulama o zamandan beri sürdü. Geçen yıl benzer çelenkler Philadelphia Maratonu için de gönderildi.
Bréal’i ABD’de daha iyi tanıtmak, maraton yarışının Yunan bağlantısını göstermenin bir başka yolu olur. Gerçek şu ki, Stavros Niarchos Vakfı Bréal Kupası’nı satın alıp sergiye koymadan önce Yunanistan’da pek tanınmıyordu. Bu kupa, Bréal’in yeni ve zorlu yarışa koşucuları teşvik etmek amacıyla tasarladığı, 1896’da Atina’daki ilk Olimpiyat Maratonu birincisine verilen gümüş kupaydı. Bréal kupayı bir Paris kuyumcusundan bizzat sipariş edip finanse etti. Kupayı, birincinin altın madalyasıyla birlikte Yunan koşucu Spyros Louis kazandı. Ailesi kupayı on yıllarca elinde tuttu; Yunan ekonomik krizi sırasında satmaya karar verdi. Kupa 2012’de Londra’daki Christie’s’te açık artırmaya çıkarıldı ve 861.129 dolar karşılığında satılarak o dönemde Olimpiyat memorabilia için dünya rekorunu kırdı. Alıcı Stavros Niarchos Vakfı oldu; vakıf kupanın Yunanistan’da kalmasını ve halka açık sergilenmesini istedi. Kupa önce Yeni Akropolis Müzesi’nde sergilendi, ardından kalıcı olarak Vakıf’ın Kallithea’daki Kültür Merkezi arazisine taşındı.
Bréal sadece maratonun yaratıcısı olarak değil, aynı zamanda dilbilimsel anlamın incelenmesi olan semantik biliminin kurucusu olarak da biliniyor. Bu bilime Yunan kökenli bir ad verdi; bu da Klasik Yunanistan’a olan bağlılığının bir başka göstergesi. 1915’te hayatını kaybeden Bréal yeniden gündemde ve bu, onun hakkında daha fazla insanın öğrenmesi için iyi bir fırsat. Geçen hafta Paris’teki Montparnasse mezarlığındaki mezarının restore edilmesini takiben bir tören düzenlendi. Mezarlık, siyasetçiler, filozoflar, sanatçılar, oyuncular ve yazarlar dahil çeşitli kişilerin dinlenme yeri. Onların arasında erken 1800’lerde tanık olduğu Yunanlıların baskısını eleştiren Fransız gezgin François Pouqueville gibi bir başka filohelene de var. Bréal’in mezarı bakıma muhtaç hale gelmişti; mirasını korumak için kurulan Michel Bréal Derneği, onarım için destek aradı. Birkaç ay sürdü, sonunda Uluslararası Maratonlar ve Mesafe Koşuları Derneği AIMS devreye girerek mezarın tamamen restore edilmesini, özel tasarlanmış bir anıt taş dahil olmak üzere finanse etti. ARTMARATHON da Bréal Derneği ile birlikte iş birliği yaptı. Açılış töreninde maraton yarışının Yunanistan için önemine dair konuşmalar yapıldı ve Yunanistan’dan getirilen küçük bir zeytin fidanı dikildi.
Bréal’in mektubunun yıl dönümüne denk getirilmek üzere düzenlenen Montmartre mezarlığındaki bu törenler, maraton yarışının sadece bir yarış olmadığını hatırlatmak için kullanışlı bir uyarı. Antik Yunan’ın kalıcı mirasının ve Pheidippides’in hikâyesinin tekil bir hatırlatıcısı. Bu hikâye, maratonu yaratarak dünya çapında atletizm takviminde önemli bir yer edinmesini sağlayan bir Fransız bilim insanına ilham verdi. Michel Bréal’i hatırlamak için yeterli bir neden.
