ANKARA (AP) — NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, müttefik ülkelerin Ankara'da düzenlenecek yıllık zirvede savunma harcamaları hedeflerine ulaşmak için 'net, somut ve güvenilir planlar' ortaya koymalarını talep etti.
Rutte, Salı günü başlayacak iki günlük zirve öncesinde Türkiye'nin başkentinde konuştu. Zirve, ABD'nin Avrupa'daki güvenlik rolünü küçülttüğü bir dönemde ittifak için kritik bir öneme sahip. Washington, müttefiklerini harcama yükünün daha fazlasını üstlenmeye zorluyor.
32 ülke geçen yıl gayri safi yurt içi hasılalarının %5'ini savunmaya ayırma konusunda anlaşmıştı. Bu oranın %3,5'i savunma bütçelerine, %1,5'i ise çatışma zamanlarında asker ve teçhizatın daha hızlı hareket edebilmesi için yollara, köprülere ve limanlara harcanacak.
İspanya bu hedefi onayladı ancak bu kadar yüksek bir harcama yapmadan da NATO'nun güvenlik gereksinimlerini karşılayabileceğini söyledi. Bazı ülkeler hâlâ ittifakın eski hedefi olan GSYİH'nın %2'sini tutturmakta zorlanıyor.
Net bir planı olmayan üyelere ne olacağı sorulduğunda Rutte, 'Bir ya da ikisini hâlâ ikna etmemiz gerekirse, bunu yapmanın yollarımız var' dedi ancak ayrıntıya girmedi.
Trump'tan NATO müttefiklerine 'sadakat' çağrısı
ABD'nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker geçen hafta, yeterli çaba göstermeyenler için ABD'nin bir planı olduğunu ima etti ancak daha fazla bilgi vermedi.
Whitaker, 'Başkan Donald Trump, tüm müttefiklerin derhal harekete geçmesini ve %5 hedefine aciliyetle ulaşmasını bekliyor' dedi.
Avrupalı müttefikler ve Kanada'nın harcamalarına ilişkin Rutte, 'Şu ana kadar gördüğümüz kanıtlar etkileyici' ifadelerini kullandı. NATO tahminlerine göre, bu ülkeler 2025 ve bu yıl savunmaya önceki yıllara kıyasla toplam 258 milyar dolar daha fazla yatırım yapacak.
Ancak bu rakamlar Trump yönetimini tatmin etmeye yetmeyebilir. Trump, ABD'nin müttefiklerini savunma harcamaları konusunda defalarca eleştirdi ve geçmişte yeterli katkı yapmayan herhangi bir üyenin savunmasına gelmeyeceği tehdidinde bulunarak NATO'nun varoluş nedenini sorgulamıştı.
Trump ayrıca, bazı müttefiklerin ABD-İsrail'in İran savaşında askeri üslerinin kullanılmasına izin vermemesinin ardından NATO müttefiklerinden 'sadakat' talep etti. ABD'nin diğer ülkelere kıyasla savunmaya ne kadar harcadığı konusundaki şikayetlerinin yanı sıra Trump, müttefiklerle savaş, Grönland'ı ilhak etme yorumları ve diğer anlaşmazlıklar nedeniyle de tartışıyor.
Trump yönetimi, Avrupa'nın kendi savunması için daha fazla sorumluluk üstlendiği ve ABD'nin diğer önceliklere odaklanmasını sağlayan 'NATO 3.0' olarak adlandırdığı bir vizyonu teşvik ediyor. Bu yaklaşım, yılın başlarında ABD Savunma Bakan Yardımcısı Elbridge Colby tarafından NATO savunma bakanları toplantısında ortaya konmuştu.
Whitaker geçen hafta yaptığı açıklamada, 'NATO'daki müttefiklerimizin öne çıkmasına ve liderlik rolleri üstlenmesine ihtiyacımız var. Bunu sadece yüksek sesli tezahürat olarak değil, aynı zamanda ittifakın ahlaki otoritesi ve pusulası olarak kastediyorum' dedi.
Avrupalı müttefikler olası Rusya saldırısı konusunda uyarıyor
Bazı Avrupa hükümetleri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'da kesin bir zafer kazanmakta zorlanması nedeniyle Rusya'nın kıtada bir yerde hibrit bir saldırıya hazırlanıyor olabileceği uyarısında bulundu.
NATO'nun Salı günü, savunma ve güvenliğe harcanan milyarlarca dolarla satın alınan askeri teçhizatı sergileyecek duyurular yapması bekleniyor. Etkinlik 'büyük açıklama' olarak adlandırıldı.
Birçoğu zirveden çok önce hazırlanan ve imzalanan projeler arasında, NATO'nun yaşlanan gözetleme uçağı filosunun yenilenmesi de yer alıyor.
Bir örgüt olarak NATO herhangi bir silaha sahip değil — bunlar üye ülkelerin mülkiyetinde — ancak yaklaşık 50 yıllık AWACS uçakları ve bazı gözetleme dronlarından oluşan bir filoya sahip.
Pazartesi günü yayınlanan bir raporda, Avrupa İstikrar Mekanizması — euro para birimini kullanan ülkelere ciddi mali sıkıntı durumunda yardım etmek için kurulmuş bir finans kuruluşu — NATO'nun savunma harcaması hedefinin ulaşılabilir olduğunu ancak dikkatli bir şekilde yönetilmesi gerektiğini söyledi.
Raporda, kısa vadede büyük ölçüde borç finansmanı kullanacak olan Avrupa'nın savunma yapılanmasının 'bu on yılın merkezi maliye politikası sorunlarından biri' haline geldiği uyarısı yapıldı.
NATO hükümetleri, vergileri artırmayı veya diğer önceliklerden kaynak aktarmayı gerektiren savunma harcamalarını artırmakta zorlanıyor.
İngiltere Savunma Bakanı John Healey, hükümetin artan tehditler karşısında harcama yapmaya istekli olmadığını söyleyerek geçen ay beklenmedik bir şekilde istifa etti.
