NEW YORK (AP) — Başkan Donald Trump, salı günü Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda konuşma yapmaya hazırlanıyor. Bu, dünya için olduğu kadar kendi başkanlığı için de çalkantılı bir an.
Küresel ekonomi, İran'a karşı savaş başlatma kararıyla sarsıldı. Yapay zekanın toplumsal etkisine ilişkin kaygı artıyor. Trump'ın Birleşmiş Milletler'e yönelik ABD mali desteğini kısmasıyla Birleşmiş Milletler'in geleceğiyle ilgili sorular da sürüyor.
Konuşmasının ardından Beyaz Saray'a göre Trump'ın yeni İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile görüşmesi ve Venezuela'nın vekil başkanı Delcy Rodríguez ile daha gayriresmi bir toplantı yapması bekleniyor.
Ayrıca Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden — Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri — liderler ve üst düzey yetkililerle İran'daki savaşın bundan sonrası ve Suudi Arabistan'a yönelik son İran destekli isyancı saldırıları konusundaki artan endişeyi görüşmek üzere bir araya gelecek.
BM ziyareti, Trump'ın dış politika yaklaşımının — özellikle İran'la savaş başlatma kararının — Cumhuriyetçilerin önümüzdeki ara seçimlerde Kongre'nin her iki kanadını da elinde tutma umutlarını olumsuz etkileyen bir dönemde gerçekleşiyor. Yine de yönetim yetkilileri, Trump'ın konuşmasında dünyanın onun liderliği sayesinde daha iyi durumda olduğu tezini savunacağının sinyalini verdi.
Trump'ın uluslararası kurumdaki baş temsilcisi Büyükelçi Mike Waltz gazetecilere, "Başkanın, kendisinin ve yönetiminin dünyanın dört bir yanında karmaşık sorunlarla doğrudan nasıl yüzleştiğini vurgulayacağını bekliyoruz" dedi.
Waltz ayrıca Trump'ın Birleşmiş Milletler'e yönelik uzun süredir dile getirdiği eleştirilerin bazılarını yeniden gündeme getirebileceğini ima etti. Başkan daha önce örgütü savaş ve barış konularında etkisiz olmakla eleştirmiş, küresel ısınmanın ele alınması gerektiğini vurgulayarak örgütün bir "dolandırıcılık" sürdürdüğünü iddia etmiş ve BM'nin Avrupa'ya göçmen "istilasını" teşvik ettiğini öne sürmüştü.
İran savaşı büyük rol oynayacak
Geçen yıl BM'deki konuşmasında Trump, Haziran 2025'te üç kilit tesise bombardıman emri vermesinin ardından ABD'nin İran'ın nükleer kapasitesini "yok ettiğini" iddia etmişti.
Genel Kurul'a, İran'dan gelen nükleer tehdidi gidermek için gerekli olduğunu savunduğu İran'a karşı yeni savaşın yedi aylık dönemine yaklaşırken dönüyor.
Savaş, ABD ve İsrail'in saldırıları İran'ın üst düzey liderliğinin büyük bölümünü öldürmüş, hava kuvvetlerini ve donanmasını yok etmiş ve ABD'nin İran petrolüne uyguladığı ambargo Tahran'ı ekonomik olarak perişan etmiş olsa da daha da karmaşık hale geldi.
ABD Donanması'nın ticari gemilere dar su yolunda rehberlik etmesiyle son haftalarda diğer Körfez ülkelerinden gelen petrolün Hürmüz Boğazı'ndan geçişi iyileşti. Yine de petrol akışı savaş öncesi seviyelerin önemli ölçüde altında. Ve Brent petrolü varil başına 100 dolar civarında seyretmeye devam ediyor; bu, savaşın başlamasından önceki haftalarda yaklaşık 70 dolar aralığından artış anlamına geliyor.
Ama enerji piyasası hâlâ tedirgin. Suudi Arabistan bu ay başında Körfez'de tıkanan petrol için emniyet supabı görevi gören kilit bir boru hattını kapattı. Krallık, boru hattının Irak'taki İran destekli militanlar tarafından saldırıya uğramasının ardından bu adımı attı.
Aynı zamanda, bir diğer İran destekli grup olan Yemen merkezli Husiler'in Bab el-Mendeb Boğazı yakınlarındaki toprak gaspları, petrol taşıyıcılarının bu Kızıldeniz nakliye hattını kullanmasını tehlikeli hâle getirdi.
Katar Dışişleri Bakanlığı baş sözcüsü Majed el-Ensari pazartesi günü Katar ve diğer arabulucuların ABD ile İran arasındaki "derin güven açığını" aşmaya ve tarafları yeniden müzakereye döndürmeye çalıştığını söyledi.
BM'nin üst düzey haftası sırasında düzenlenen küresel ilişkiler forumu Concordia Yıllık Zirvesi'nde konuşan el-Ensari, "Söylemeye çalıştığımız şey şu: Dinleyin, bu müzakere masasında bitecek" dedi. "Ya şimdi bir anlaşma imzalarız ya da 10 ay sonra imzalarız. Tek fark gördüğümüz ölü sayısı ve yıkım miktarı."
Yönetim Grönland anlaşmasını imzalayacak
Geçen yılki Genel Kurul'da Trump, barış yapıcı olarak sicilini övdü ve yönetiminin dünyanın dört bir yanındaki çeşitli çatışmalarda arabuluculuk çabaları için "herkesin Nobel Barış Ödülü'nü almam gerektiğini söylediğini" iddia etti.
Bu yıl yönetimi, Grönland'da ABD askerî varlığının genişlemesinin yolunu açmayı amaçlayan bir anlaşmayı Genel Kurul'un kenarında Danimarka ve Grönland liderleriyle imzalamaya hazırlanıyor.
Geçen hafta duyurulan anlaşma, Trump'ın NATO müttefiki Danimarka'nın toprakları olan Grönland'ı gerekirse askerî güçle "ele geçirmek" tehdidini defalarca yinelemesinin ardından şekillendi.
Anlaşma kapsamında Grönland Danimarka'nın toprağı olarak kalıyor. Başbakan Mette Frederiksen Danimarka yayıncısı TV2 Denmark'a, "Yarınki toplantıyı sabırsızlıkla bekliyorum. İyi bir anlaşmaya vardığımızı düşünüyorum" dedi.
Trump'ın Rusya-Ukrayna savaşı konusundaki hayal kırıklığı artıyor
Başkan konuşmada Rusya'nın Ukrayna'ya karşı süren savaşına da değinebilir; bu çatışmayı 2024 kampanyası sırasında ikinci döneminin birinci gününde çözüleceğini öngörmüştü.
Başkan çatışma konusunda rutin olarak hayal kırıklığı dile getirdi. Sabrının Ukrayna'nın Rusya'nın dizel rafinerilerini hedef almasıyla test edildiğini gizlemedi; bu durum petrol piyasalarının oynaklığına eklenmişti. Rusya'nın Ukrayna'nın enerji şebekesini hedef alması da buna eklendi.
Trump geçen hafta iki tarafı birbirlerinin enerji altyapısını hedeflememeye ikna ettiğini ileri sürdü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rusya uyması halinde Trump'ın planına katılmaya istekli olduğunu söyledi. Rusya ise Trump'ın enerji ateşkes önerisine ancak Batı'nın Moskova'ya yönelik enerji yaptırımları önce kaldırılırsa uyabileceğini belirtti.
İki taraf rafinerilere ve diğer enerji altyapısına yönelik saldırıları sürdürüyor. Trump pazartesi günü New York'a hareket etmeden önce enerji altyapısına yönelik hedeflemeyle ilgili hayal kırıklığını dile getirdi.
Trump pazartesi günü sosyal medyada "Rusya, Ukrayna ile savaşından dolayı maalesef dizel petrol endüstrisinin kontrolünü kaybetti" diye yazdı. Ekledi: "Bu saçma ve bitmek bilmeyen Ukrayna Savaşı sona ermeli."
Trump İngiltere, Japonya ve Venezuela liderleriyle kritik görüşmeler yapacak
Başkan, Temmuz ayında başbakan olan merkez sol İşçi Partisi lideri Burnham ile ilk yüz yüze görüşmesini yapmaya hazırlanıyor.
Yükselen petrol fiyatlarının İngiliz ekonomisini geriye çekmesiyle Hürmüz Boğazı'nı tamamen yeniden açmanın yollarını görüşmek isteyebilir. Pazartesi günü Husilerden gelen saldırılara karşı Suudi Arabistan'a yardım etmek için Orta Doğu'ya bir Kraliyet Hava Kuvvetleri uçağı göndereceğini duyurdu. Uçak "savunma" görevleri sırasında Suudi uçaklarına yakıt ikmali yapacak.
Trump'ın Japonya'nın Takaichi ile görüşmesi, bu hafta sonlarında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i Washington'da resmî ziyaret için ağırlamaya hazırlanırken gerçekleşiyor.
Tarihsel olarak karmaşık olan Japonya-Çin ilişkisi, Takaichi geçen yıl Çin Tayvan'a karşı harekete geçerse Japonya ordusunun müdahale edebileceğini söyledikten sonra daha da gerginleşti; Tayvan Pekin'in kendi toprağı olarak gördüğü yarı özerk bir ada demokrasisi. Gerilimler Çin-Japonya ekonomik ilişkisine de sıçradı.
Trump'ın Venezuela'nın vekil başkanı Rodríguez ile görüşmesi de gündemde olacak.
