Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Polonya ve İtalya, Ukrayna'daki savaşı sona erdirmeyi amaçlayan bir sonraki müzakere turunda yer alacak Avrupa heyetinde, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Konseyi temsilcilerine katılacak.
Avrupa Konseyi Başkanı António Costa'nın, cuma günü Dublin'de yapılan gayriresmi AB zirvesinin ardından açıkladığı karar, Avrupa'ya koordineli bir temsil imkânı tanımayı amaçlıyor. Diplomatik süreç şimdiye kadar esas olarak Washington, Moskova ve Kiev tarafından yürütülüyordu. Karar, kıtanın nasıl temsil edileceği ve adına kimin konuşacağı konusunda Avrupalı liderler arasında haftalardır süren anlaşmazlıkların ardından geldi.
Açıklama, ABD Başkanı Donald Trump'ın özel elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in perşembe günü Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmesinin ardından yapıldı. Witkoff daha sonra Putin'in Avrupa'nın müzakerelere katılımını denemeye hazır olduğunu belirtti. Ancak Kremlin henüz önerilen formatı resmen onaylamadı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de Avrupa'nın katılım ihtimalini memnuniyetle karşıladı. Zelenskiy, kıtanın Ukrayna'nın geleceği ve kendi güvenliğiyle ilgili görüşmelerde söz sahibi olması gerektiğini vurguladı.
Beş ülke ve Avrupa kurumları aynı ekipte
Costa'ya göre Avrupa heyeti, AB kurumlarının temsilcilerinden ve Ukrayna'yı destekleyen İstekliler Koalisyonu'na üye beş ülkenin temsilcilerinden oluşacak. Bu ülkeler Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Polonya ve İtalya.
Heyetin bileşimi özel bir siyasi anlam taşıyor. Brexit'ten sonra Avrupa Birliği dışında kalan Birleşik Krallık, Avrupa güvenlik politikasında ve Kiev'e verilen destekte merkezi bir rol oynamayı sürdürüyor. Polonya ve İtalya'nın katılımı ise temsili, E3 olarak bilinen geleneksel Fransa-Almanya-Birleşik Krallık üçlüsünün ötesine taşıyor.
Karar, son haftalarda Avrupa başkentlerinde ortaya çıkan rakip yaklaşımlar arasında bir uzlaşmayı yansıtıyor. Zorluk, Avrupa'nın müzakere masasında yer almasını sağlarken temsilin yalnızca en büyük üye ülkelere ya da Brüksel'deki kurumlara ait olduğu izlenimini yaratmamaktı.
Tartışma, Avrupa'nın tek bir temsilci mi atayacağı yoksa daha geniş bir ekiple mi temsil edileceği konusunda AB liderleri arasındaki farkları ortaya koymuştu. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni tek bir elçi için savunmuş ve birden fazla diplomatik kanal ile rakip formatların Avrupa'nın güvenilirliğini zayıflatabileceği konusunda uyarmıştı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ise Avrupa birliğinin ve koordineli bir tutumun gerekliliğini vurguladı. AB'nin dış politika şefi Kaja Kallas ise kendi dış ve güvenlik politikası sorumluluğuna, Costa'nın da Avrupa Konseyi Başkanı olarak sorumluluğuna işaret ederek AB'nin kurumsal liderliğinin de katılması gerektiğini savundu.
Kesin kurumsal bileşim ile müzakerelere katılacak kişiler henüz tam olarak netleşmiş değil.
Yunanistan, kurumsal temsili büyük ülkelerle birlikte destekliyor
Başbakan Kyriakos Miçotakis, Avrupa kurumlarının temsilini kıtanın önde gelen bazı ülkelerinin katılımıyla birleştiren bir formatı savunuyordu. Bu görüşünü, perşembe günü Dublin'de düzenlenen dokuzuncu Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesine varışında dile getirdi.
Miçotakis, “Ukrayna'da uzun süreli bir barış anlaşması üzerine ve kesinlikle geleceğin Avrupa güvenlik mimarisi üzerine, Avrupa'nın müzakere masasında yer almadığı bir tartışma olamaz” dedi. Avrupa katılımının formatının cuma günü tartışılacağını da ekledi.
Yunan tutumu, Atina'nın savaşı bitirecek herhangi bir anlaşmanın Avrupa'nın güvenlik çıkarlarını gözetmesi gerektiği ve kıtanın kendi geleceğinin güvenlik mimarisine ilişkin kararların dışında bırakılamayacağı yönündeki ısrarını yansıtıyor.
Miçotakis ayrıca diplomatik süreçte ateşkesi ilk öncelik olarak gördüğünü belirtti ve Karadeniz'de ticari deniz trafiğinin korunması gerektiğinin altını çizdi. Deniz ülkesinin lideri olarak Yunanistan'ın ticari gemilere yönelik saldırılardan özellikle endişe duyduğunu söyleyen Miçotakis, bu tür saldırıları kapsayan küresel bir ateşkes çağrısını yineledi.
Yunanistan, Costa'nın adını andığı beş ülke arasında yer almasa da AB kurumsal temsilini önde gelen üye devletlerin katılımıyla birleştirme yönündeki tercihi, üzerinde uzlaşılan formatta yansıtılıyor.
Avrupa'nın güvenlik kaygıları merkezde kalıyor
Karar, bu hafta başında Abu Dabi'de Rus ve Ukraynalı temsilcilerin katıldığı, ABD'nin aracılık ettiği görüşmelerin ardından yenilenen diplomatik hareketliliğin ortasında geldi. Avrupa ülkeleri paralel temaslarda yer aldı, ancak başlangıçta ana müzakere formatının parçası değildi.
Avrupalı liderler, Washington ile Moskova arasında varılacak ikili bir mutabakatın Avrupa'nın katılımı olmadan kıtanın güvenliğinin geleceğini belirleyebileceği kaygısını dile getirdi. Liderler ayrıca kalıcı bir uzlaşmanın Ukrayna'nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü koruması gerektiğinde ısrar etti.
Avrupa Konseyi; ateşkesi, Karadeniz'de seyrüseferin yeniden sağlanmasını ve kalıcı bir barış anlaşması için koşulların yaratılmasını öncelikler arasında sıraladı. Costa, Rusya'nın savaşı bitirmek için gerçek bir istek göstermesi gerektiğini vurgularken Rusya'nın Ukraynalı sivillere yönelik saldırılarını sürdürdüğüne dikkat çekti.
Önerilen Avrupa ekibi, ortak bir diplomatik varlık oluşturma girişimini temsil ediyor. Ancak bu ekibin etkinliği, Moskova'nın katılımını kabul edip etmeyeceğine ve ilgili Avrupa ülkelerinin koordineli bir tutumu sürdürüp sürdüremeyeceğine de bağlı olacak.
Ortadaki asıl zorluk, olası her türlü uzlaşmanın Kiev için kabul edilebilir olmasını, Avrupa'nın güvenlik çıkarlarını korumasını ve Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşına kalıcı bir son vermek için temel oluşturmasını sağlamak olmaya devam ediyor.
