MONTPELIER, Vermont — Vermont, en yaygın kullanılan herbisitlerden biri olan paraquatı yasaklayan ilk ABD eyaleti oldu. Yasama organı, yabani ot ilacı ile Parkinson hastalığı arasındaki olası bağlantıyı gerekçe gösterdi.
Yasak, Parkinson savunucuları tarafından büyük bir zafer olarak karşılandı. Savunucular, Vermont'un bu adımının diğer eyaletleri de harekete geçireceğini umuyor. Parkinson; insanların hareketleri üzerindeki denetimini yavaş yavaş ortadan kaldıran nörolojik bir hastalık olup ABD'de yaklaşık 1 milyon kişiyi etkiliyor.
Dünyanın en büyük Parkinson araştırması sivil toplum fonu olan The Michael J. Fox Vakfı'ndan Dan Feehan, "Vermont bu konuda liderliği üstlendi ve bu önemli, çünkü tartışmanın seyrini değiştiriyor" dedi. Feehan sözlerini şöyle sürdürdü: "Artık soru şu hâle geldi: 'Eyaletiniz paraquatı yasaklayan son yer mi olacak?'"
Öte yandan bazı çiftçiler, yasağın zaten çok düşük olan kâr marjlarını daha da aşındırabileceği kaygısını taşıyor. Kimyasalın daha yoğun kullanıldığı diğer eyaletlerde paraquat yasağı girişimleri defalarca rafa kalktı.
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), herbisit ile Parkinson arasında net bir bağlantı bulunmadığını daha önce açıklamış olsa da paraquatın güvenliğini şu an yeniden değerlendiriyor.
Yıllardır paraquat üreten İsviçreli kimya şirketi Syngenta, bu yılın başında kimyasalın dünya genelinde üretimini ve satışını durduracağını açıkladı; ancak herbisitin güvenli olduğunu savunmayı da sürdürdü. Diğer şirketler ise satışlarına devam ediyor.
Syngenta şu açıklamayı yaptı: "On yıllar süren araştırmalar ve paraquatla ilgili 1.200'den fazla epidemiyolojik ve laboratuvar çalışmasına karşın, hiçbir bilim insanı ya da doktor hakemli bilimsel bir analizde paraquatın Parkinson hastalığına yol açtığı sonucuna varmadı."
1964'te ABD'de ilk kez piyasaya sürülen paraquat, kısa sürede çiftçiler arasında popüler bir yabani ot ilacı hâline geldi. Son derece toksik bir kimyasal olarak bilinen paraquat; yutulması durumunda ölüme, temas hâlinde ise kronik sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Tarım işçileri özellikle risk altında olduğundan EPA, paraquat uygulayıcılarının özel eğitim almasını zorunlu kıldı. Her üç yılda bir yenilenmesi gereken bu eğitim, yaklaşık bir saat sürüyor ve 15 soruluk bir sınavı içeriyor.
ABD Jeolojik Araştırma Kurumu'na (USGS) göre paraquat; soya, pamuk ve mısır alanlarında kullanılmasının yanı sıra elma ve üzüm bahçelerinde de uygulanıyor. USGS verilerine göre 2018 yılında ABD'de 10 milyon poundun (yaklaşık 4,5 milyon kilogram) üzerinde paraquat kullanıldı; yoğunluk başta güney eyaletleri, Orta Batı ve Kaliforniya olmak üzere belirgin biçimde yüksek seyretti.
Kimyasal bu denli yaygın kullanılsa da düzinelerce ülke yasak getirdi. Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık 2007'de paraquatı yasakladı. Çin, Vietnam ve Malezya 2017'de; Tayland ise 2019'da aynı kararı aldı.
Paraquatı savunanlar, kimyasalın yabani otlar tarafından hızla emildiğini öne sürüyor; uygulama yapıldıktan 30 dakika sonra yağmur yağsa bile kimyasalın toprağa karışmadığını belirtiyorlar. Syngenta gibi şirketler ise paraquatın toprakla temas edince etkisizleştiğini savunuyor. Bununla birlikte görüş ayrılıkları sürüyor: Parkinson topluluğu, ilacın uygulandığı alanlara yakın yaşayan kişilerin hastalığa yakalanma riskinin arttığı uyarısında bulunuyor.
Kimyasalın Parkinson'a yol açıp açmadığı yıllardır yoğun biçimde tartışılıyor ve araştırılıyor.
Boston College'da küresel bir sağlık programı yürüten ve toksik kimyasallara maruziyete karşı kampanya veren epidemiyolog Dr. Philip Landrigan, paraquat gibi pestisitlere maruz kalma dahil çevresel faktörlerin Parkinson riskini artırdığını gösteren pek çok çalışmanın mevcut olduğunu vurguladı.
Parkinson topluluğu, Vermont'un bu kararını önemli bir kazanım olarak değerlendiriyor. 2017'de işyerinde farklı bir toksik maddeye maruz kaldıktan sonra Parkinson tanısı konan Vermontalı Ron McConnell, "Paraquatı nasıl ele alırsanız alın, güvenli kullanımı diye bir şey yok" dedi. McConnell, "Vermont'un bu yasası, kimyasalı kullanan çiftçileri ve tarım işçilerini gerçek anlamda koruyor" diye ekledi.
Yasak 1 Kasım'da yürürlüğe giriyor. Ancak meyve bahçesi, küçük meyve ve yemiş yetiştiren çiftçilere geçiş süresi olarak 2030 yılına kadar zaman tanındı.
Cumhuriyetçi Vermont yasama üyesi ve aile elma bahçesinin sahibi Greg Burtt, paraquatı işletmesi için "kritik bir araç" olarak nitelendiriyor.
Burtt, yasağın paraquatı kullanmaya devam eden diğer eyaletlerdeki rakiplerine kıyasla kendisi gibi çiftçileri rekabet açısından dezavantajlı bir konuma düşüreceği görüşünde. Alternatif herbisitler mevcut olsa da bazı çiftçiler bu kimyasalların dikkatli uygulanmadığında bitkiye zarar verebileceği uyarısında bulunuyor. Mekanik sürme, ekim nöbeti ve elle çapalama da seçenekler arasında; ne var ar bunlar başta artan iş gücü maliyeti olmak üzere kendi dezavantajlarını beraberinde getiriyor.
20 yıldır paraquat kullanan Burtt, "Neden endüstri standardı hâline geldiğinin bir nedeni var" dedi. Araştırmalardaki sonuçları yetersiz bulduğunu belirten Burtt, Parkinson konusunda kaygı taşımadığını da sözlerine ekledi.
Burtt, "Çiftçilik yaparak genç yaşta ölmek istemiyorum; bu yüzden güvenli olduğuna ilk ikna olmak isteyen benim" dedi. "Bu soruları en çok sorgulamak zorunda olan kişi de benim."
