Yakın zamana kadar üçüncü ya da dördüncü sınıf bir öğrencinin sınıf arkadaşları arasındaki bir anlaşmazlığı çözmeye çalışan arabulucu olması, okul topluluğu için alışılmadık bir fikirdi. Birkaç gün önce, bazı uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan çözülmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözümü yasası kabul edildi. Yeni yasa ilk kez okul, üniversite, aile ve tapu arabuluculuğu gibi yeni arabuluculuk türlerini kapsıyor. Böylece günlük hayatın başka alanlarında da uzlaşıya dayalı çözümlerin önü açılıyor.
Yeni okul arabuluculuğu sisteminin amacı, okul topluluklarında iş birliği iklimini ve ruhunu güçlendirmek. Bunu özellikle reşit olmayanlar arasındaki şiddet olaylarının endişe verici düzeylere ulaştığı bir dönemde yapmak hedefleniyor.
Gönüllü Katılım
Öncelikle, yeni okul arabuluculuk sisteminin gönüllü katılım ilkesine dayandığını belirtmek gerekir. Sürece katılmak istemeyen öğrenciler herhangi bir ceza ya da olumsuz sonuçla karşılaşmıyor.
Bu sistemi hukuk düzenine neden eklemek gerekli görülmüş? Yasa koyucular soruyu kendileri yanıtlıyor. Onlara göre “Okul arabuluculuğu, özellikle okul topluluğu içindeki uyuşmazlıkların önlenmesine ve uzlaşıyla çözülmesine, iletişim becerilerinin geliştirilmesine ve barışçıl uyuşmazlık çözümüne, ayrıca öğrencilerin okul hayatına aktif katılımının güçlendirilmesine yöneliktir.”
Okul arabuluculuğu, ilkokulun alt sınıflarını kapsamıyor. Sistem 4., 5. ve 6. sınıf öğrencileriyle başlayacak.
Bu yeni yasal çerçeve, öğrenciler arasındaki düşük ve orta yoğunluktaki kişilerarası çatışmaları, anlaşmazlıkları ve iletişim sorunlarını kapsayabiliyor. Bu sorunlar okul ortamında, yüz yüze ya da çevrim içi yaşanmış olabilir.
Ekip
Uygulamada her okulun en az iki öğrenciden oluşan bir öğrenci arabulucu ekibi kurması bekleniyor. Ekip, Öğretmenler Derneği tarafından atanan bir ya da daha fazla koordinatörün denetiminde çalışacak. Süreç okul içinde, bu amaçla ayrılmış bir alanda, teneffüs sırasında yürütülüyor. Oturuma yalnızca taraflar ve öğrenci arabulucular katılıyor.
Yasa koyucular, okul arabuluculuğu konusunda en az 20 saatlik özel programlarla eğitim almış öğretmen koordinatörün rolüne özellikle önem veriyor. Bu programlarda diğer şeylerin yanı sıra sorgulama teknikleri, uygulamalı alıştırmalar ve canlandırmalar yer alıyor.
Okul arabuluculuğunu bir okula taşımak için gereken bir diğer “filtre” ise Öğretmenler Derneği'nin kararı. Öğretmenlerin de önemli bir rolü var. Yasaya göre uygun bir vaka tespit ettiklerinde öğrencileri okul arabuluculuğuna yönlendiriyorlar. Öğrencilerden ve öğretmenlerden sonra üçüncü ayak ise velilerle vasiler. Onlara okul arabuluculuğunun nasıl işlediği hakkında bilgi verilecek.
Üniversitelerde Neler Geçerli Olacak
Üniversite arabuluculuğunun getirilmesi de aynı anlayışı izliyor. Yeni sistem, aynı yükseköğretim kurumundaki öğrenciler arasındaki uyuşmazlıkları, özellikle şu alanlarda kapsayabiliyor:
kişilerarası anlaşmazlıklar ve yanlış anlamalar
Ancak üniversite arabuluculuğu şunları kapsamıyor:
şiddet, taciz ve zorbalık vakaları
akademik değerlendirme ya da not konuları
disiplin organlarının yetkisine giren disiplin suçları
Aile arabuluculuğu da yeni yasanın önemli bir bölümünü oluşturuyor. Ebeveyn sorumluluğunun düzenlenmesi, çocuk velayeti, anne-baba ile çocuk arasındaki görüşme düzenlemeleri, reşit olmayan çocuklara ya da eşe nafaka, aile konutunun kullanımı ve ebeveynler ile çocuklar ya da eşler arasındaki mülkiyet ilişkilerine dair diğer her türlü konuyu kapsayabiliyor.
Doğrusu, son dönemde yeni arabuluculuk türlerine yönelik itirazlar ve görüş ayrılıkları eksik olmadı. Önümüzdeki aylarda asıl merak edilen, yasanın gerçekten uygulanıp uygulanmayacağı; yoksa yalnızca kağıt üzerinde mi kalacağı.
