LAS VEGAS (AP) — Havayolu yolcuları, hava durumu raporlarında gök gürültülü fırtına, yoğun kar veya kuvvetli rüzgar uyarısı gördüklerinde olası uçuş gecikmelerini beklemeyi bilir. Ancak açık gökyüzü altındaki sıcak bir yaz gününde bu işaretler o kadar belirgin değildir.
Yine de aşırı sıcaklar da uçuşları ve seyahat planlarını altüst ediyor. En sıcak günlerde, havanın incelmesi uçakların güvenli bir şekilde yerden havalanmasını zorlaştırabiliyor. Havayolları, yolcuları veya kargoyu çıkararak ya da daha az yakıt taşıyarak yükü hafifletmek zorunda kalabiliyor.
Bu sorun, ABD'nin Güneybatısı'ndan Orta Doğu'ya kadar dünyanın dört bir yanındaki çöl iklimine sahip havalimanlarında iyi biliniyor. Ancak daha az aşırı sıcaklıklar bile, yüksek rakımlı veya kısa pistli havalimanlarında benzer zorluklar yaratabiliyor. Araştırmacılar, insan kaynaklı iklim değişikliğinin bu tür aksaklıkları daha yaygın hale getirebileceğini söylüyor.
Bu yaz sıcak hava dalgalarının ABD ve Avrupa'nın bazı bölgelerini kavurmasıyla birlikte Las Vegas, aşırı sıcakların hava yolculuğunu nasıl etkileyebileceğini gözler önüne serdi. American Airlines, 24 Temmuz'da Harry Reid Uluslararası Havalimanı'ndan yapılan bir uçuşta, sıcaklığın 114 Fahrenheit (47 Santigrat) dereceye ulaşmasının ardından, gönüllü olarak koltuklarından feragat eden yolculara tazminat teklif etti.
Havayolu şirketi, bir uçağın ağırlığını azaltmayı, sıcak hava destinasyonlarında güvenli bir kalkışı sağlamak için gerektiğinde başvurulan standart bir endüstri uygulaması olarak tanımladı. Bu açıklamanın temelinde fizik yatıyor.
Emekli United Airlines kaptanı ve Aero Consulting Experts CEO'su Ross Aimer, sıcak havanın soğuk havaya göre daha ince olduğunu, bunun da bir uçağın kanatlarının kaldırma kuvveti oluşturmasını ve jet motorlarının kalkış için gereken itiş gücünü üretmesini zorlaştırdığını açıkladı.
Aimer, “Tüm bunların arkasında bir bilim var,” dedi. “Uçuş bilimini ve bir uçağın çalışması için gerekenleri inkar edemezsiniz.”
Sıcak ve ince havada uçaklar zorlanıyor
Aimer, yüksek sıcaklıkların uçak performansı üzerindeki etkisini, sporcuların yüksek irtifada yarışmasına benzetti. Bu yılki Dünya Kupası sırasında, deniz seviyesinden 7.300 feet (2.225 metre) yükseklikte bulunan Mexico City'de yarışan yabancı takımlar, oyuncuları daha çabuk yoran ince havayla başa çıkmak zorunda kaldı.
Aimer, “Tıpkı insanlar gibi, jet motorlarının da iyi performans göstermek için bol miktarda soğuk, yoğun havaya ihtiyacı var,” dedi.
Emekli Delta Air Lines kaptanı Alan Price, her kalkıştan önce pilotların ve havayollarının, uçağın ağırlığı, havalimanının rakımı ve dış sıcaklık gibi birkaç temel faktörü hesaplayarak bir uçağın güvenli bir şekilde kalkıp kalkamayacağını belirlediğini söyledi.
Yüksek rakımlardaki uçaklar zaten daha ince havada çalıştığı için, kalkış performansını etkilemesi için sıcaklıkların çok fazla yükselmesi gerekmiyor. Örneğin Denver, deniz seviyesinden 5.000 feet (1.524 metre) yükseklikte bulunuyor.
Pist uzunluğu da önemli. Price, sıcaklıklar yükseldiğinde uçakların kalkış için yeterli hıza ulaşması için alana ihtiyaç duyduğunu ve daha kısa pistlerin bunu yapmak için daha az mesafe bıraktığını belirtti. Bu nedenle New York LaGuardia ve Washington Reagan National gibi havalimanlarının çok sıcak havalarda kalkış kısıtlamaları veya ağırlık limitleriyle karşılaşma olasılığının daha yüksek olduğunu ekledi.
Pilotun kalkış öncesi hesaplamaları, bir uçağın planlandığı gibi güvenli bir şekilde kalkamayacağını gösteriyorsa, havayolları kargoyu azaltmayı, daha az yakıt taşıyıp daha sonra yakıt ikmali yapmayı, havanın soğumasını beklemeyi veya yolculardan daha sonraki bir uçuş için gönüllü olmalarını isteyebilir.
Ancak öyle bir nokta gelir ki, ağırlığı azaltmak güvenli bir kalkışı mümkün kılmak için yeterli olmaz.
Aimer, “Bir noktada, rakamlar anlamlı olmuyor,” dedi. “İstediğiniz kadar uzun bir pistte ilerleyin, yine de kalkamazsınız.”
Sıcak hava nedeniyle gecikmeler daha yaygın hale gelebilir
Federal Havacılık İdaresi (FAA), kalkış için tek bir maksimum sıcaklık belirlemiyor. FAA'ya göre, işletme limitleri uçağın marka ve modeline, ağırlığına ve havalimanının rakımına göre değişiyor.
Columbia Üniversitesi, NASA'nın Goddard Uzay Araştırmaları Enstitüsü ve Lojistik Yönetimi Enstitüsü'nden araştırmacılar tarafından yapılan 2017 tarihli bir araştırma, sera gazı emisyonları artmaya devam ederse, yüzyılın ortasına kadar bazı havalimanlarında günün en sıcak saatlerinde kalkan uçuşların %10 ila %30'unda ağırlık kısıtlamaları görülebileceğini öngördü. Dünya çapında 19 havalimanını inceleyen araştırma, kısa pistli, yüksek rakımlı ve daha sıcak iklime sahip havalimanlarının en çok etkileneceğini buldu.
Daha yakın tarihli bir araştırma, mevcut iklim tahmin modellerinin, dört Avrupa havalimanından kalkan uçakların 2065 yılına kadar uçuş başına 10 yolcuya eşdeğer ağırlıktan kurtulması gerekeceğini gösterdiğini ortaya koydu.
Üç haneli sıcaklıklar çöl yaşamının bir parçası olsa da, uçuşları etkileyebilecek türden sıcak günler hem Phoenix'te hem de Las Vegas'ta daha sık hale geliyor.
Associated Press'in hava durumu istasyonu verileri üzerinde yaptığı analize göre, Phoenix Sky Harbor Uluslararası Havalimanı, 2020'den bu yana sıcaklığın en az 110 F (43 C) dereceye ulaştığı yılda ortalama 43 gün yaşadı. Bu tür günlerin sayısı birkaç on yıl boyunca kademeli olarak arttı ve 2020'lerde geçen yüzyılın ortasındaki ortalamanın üç katından fazlasına fırladı.
AP analizine göre, Las Vegas'taki Harry Reid Uluslararası Havalimanı'nda sıcaklıklar 2020 ile 2025 yılları arasında yılda ortalama 18 gün bu eşiğe ulaştı; bu, 1940'lardan 1960'lara kadar olan yıllık ortalamanın iki katından fazla.
2020'ler Palm Springs Uluslararası Havalimanı'nda da aşırı sıcak geçti. Güney Kaliforniya'daki havalimanı, bu on yılda sıcaklığın 110 F dereceye ulaştığı yıllık ortalama 55 gün kaydetti; bu, hava durumu istasyonunun veri kaydetmeye başladığı 2000'li yıllara kıyasla %83'lük bir artış anlamına geliyor.
Güvenlik, havayollarının ne zaman ağırlık azaltacağını belirliyor
Havayolları yıllardır bu sorunlarla uğraşıyor. Haziran 2016'daki kavurucu sıcaklar sırasında American, Palm Springs, Kaliforniya ile Phoenix arasındaki birkaç gidiş-dönüş bölgesel uçuşunu iptal etti. Ertesi yıl, Phoenix'te sıcaklıklar 120 F (49 C) dereceye yaklaşırken havayolu, Arizona'daki düzinelerce bölgesel uçuşu iptal etti.
Denver'daki KDVR-TV'nin haberine göre, Temmuz 2018'de Denver Uluslararası Havalimanı'nda sıcaklıklar 98 F (37 C) dereceye ulaştığında bazı havayolları yolcuları daha sonraki uçuşlara yönlendirdi.
Delta Air Lines da Temmuz 2023'te aşırı sıcak uyarısı sırasında Las Vegas'ta bir uçaktan inmeleri için gönüllüler aradı; bunun nedeni aşırı sıcaklıklara bağlı ağırlık kısıtlamalarıydı. Yolcular saatlerce uçakta sıcakta bekledikten sonra uçuş nihayet iptal edildi.
Climate Central'da veri bilimci olan Jennifer Brady, havalimanlarının, yapılaşmış alanların çevrelerine göre daha sıcak hale gelmesi olgusu olan kentsel ısı adası etkisine karşı özellikle savunmasız olabileceğini söyledi.
Brady, az gölge veya yeşil alan, ısıyı emen geniş asfalt alanlar ve atık ısı üreten uçaklar, yer araçları ve klima sistemlerinden gelen sürekli aktivite ile “bir şehirdeki en sıcak alanlardan biri olması için tüm unsurların mevcut olduğunu” belirtti.
___
RIO YAMAT ve M.K. WILDEMAN, Associated Press
Wildeman, Hartford, Connecticut'tan bildirdi.
