Onunla ilk tanıştığımda adı Katerina değildi. Aslında hiç adı yoktu. Yunanistan'ın kuzeyindeki Florina'da, Kahramanlar Meydanı'nda bir sabah tek başına dolaşırken bulunan, yaklaşık altı aylık bir ayı yavrusuydu. Yerel bir anlatıya göre yavru, çocuklarla tıpkı bir köpek yavrusu gibi oynuyormuş.
Avcıların annesini öldürdüğüne dair söylentiler vardı ve yavru bu yüzden yalnız kalmış olabilirdi. Ama annesinden başka bir nedenle ayrılmış olması da mümkündü. Neler olduğu ne olursa olsun, bu yaşta annesinin koruması olmadan hayatta kalacak kadar güçlü değildi.
Kasaba merkezinde bir ayının ortaya çıkması büyük yankı uyandırdı. O dönem çalıştığım dergi beni bu haberi takip etmek için Florina'ya gönderdi. Burada sakinlerle, çocuklarla, öğrencilerle, öğretmenlerle ve yerel yetkililerle konuştum.
Aradan otuz sekiz yıl geçti ve o görevden pek bir şey hatırlamıyorum. Ama yavruyla karşılaşmayı hiç unutmadım. Onu, diğer ayılarla birlikte Florina hayvanat bahçesine nakledilmeden önce küçük bir kafesin içinde bulmuştum. Yunan yaban hayatı koruma örgütü ARCTUROS o sırada henüz kurulmamıştı.
Gözleri çaresiz bakıyordu, sanki başına gelenleri anlamaya çalışıyordu. Bu bakış aklımdan hiç çıkmadı.
Birkaç gün önce, ARCTUROS'un bakımında yaşamış olan Katerina için yazılan veda metnini okudum ve onun yıllar önce tanıştığım yavru olduğunu fark ettim. Tarihler, yer ve koşullar birbirini tutuyordu.
Örgüt, “Bazı hayvanlar tarihimizden geçer, bazıları ise tarihimizin bir parçası olur” diye yazdı. “Katerina onlardan biriydi.”
Katerina 39 yaşında öldü. Neredeyse otuz yıl ARCTUROS'ta yaşamıştı. Örgütün ilk ayılarından biriydi, en tanınmış sakinlerinden biriydi ve bakımını üstlendiği en yaşlı ayılardan biriydi.
Onu tanıyanlar, güçlü iradeli, evcilleşmemiş ve bağımsız biri olarak hatırlıyor. Her zaman işleri kendi bildiği şekilde yapmakta kararlıymış. Yemek konusunda bile kendine özgü bir alışkanlığı vardı: Kuru bir ekmek parçasını suya götürür, yemeden önce yumuşatmak için suya batırırmış.
ARCTUROS anma metninde, “Neredeyse otuz yıl birlikte olmak, neredeyse bir ömür demek” dedi. “İyi yolculuklar, Katerina. ARCTUROS'un tarihinde her zaman bir yerin olacak.”
Bu haber, hayatını takip eden insanlardan büyük bir sevgi seli getirdi. Bir mesajda, örgüte ona “bu dünyayı daha güzel kılma ve dolu dolu bir hayat yaşama” fırsatı verdiği için teşekkür ediliyordu. Başka bir mesajda ise bakımında mutlu bir hayat yaşadığına duyulan inanç dile getiriliyordu.
İki anı birleştirmek istedim: Kafesteki korkmuş yavruyu ve ölümü yas tutulan yaşlı ayıyı. Bu yüzden hayatı boyunca onu tanıyan insanları aradım.
Korkmuş bir yavrudan sığınak sakinine
ARCTUROS rehberi Giorgos Mostakis, Katerina'nın hikâyesini baştan beri takip etmiş. Okul çocuğuyken Florina hayvanat bahçesinde onu ziyaret ettiğini hatırlıyor.
“Çok huysuzdu, tel örgülere çarpıp duruyordu. Başına gelenleri kabullenemiyordu” diye anlattı.
Hayvanat bahçesinde Katerina, dans eden ayı olarak kullanıldıktan sonra el konulan ve Tripoli'den Florina'ya getirilen genç bir ayı olan Mitsos ile yakınlaştı. İkisi olağanüstü iyi anlaştı. 1990'ların ortasında birlikte ARCTUROS'a nakledildiler ve Mitsos kasım 2017'de ölene kadar yoldaş olarak kaldılar.
ARCTUROS'un yaklaşık 28 hektarlık Ayı Koruma Merkezi'nde Katerina bağımsız doğasını korudu. Mitsos ve birkaç dişi ayı dışında kolay kolay arkadaş edinmedi. Özellikle güçlü iradeli bir hayvandı.
Sığınak, ona zemini keşfetme, soğan ve kök kazma, karınca arama gibi imkânlar sundu. Bu faaliyetler, koşullar elverdiğince doğal yaşamasına olanak tanıdı. Annesinden nasıl yapılacağını hiç öğrenme şansı olmamasına rağmen toprakta kendine bir barınak kazmaya bile çalıştı.
Yapay barınağının yakınında bir beslenme alanı vardı. Burada ağırlıklı olarak mevsim meyveleri, özellikle elmalar, ayrıca ekmek, bal, havuç ve meşe palamudu gibi yiyeceklerle öğünlerini yerdi. Birçok insan onu sembolik olarak sahiplendi. Bunlardan biri de o dönemde Yunanistan Cumhurbaşkanı olan Katerina Sakellaropoulou'ydu.
Yaşlı bir ayının sakin hayatı
Hayatının son iki üç yılında Katerina, Mostakis'in sevecen bir dille “büyükanne ayı” ya da “matriark” dediği bir konuma gelmişti.
Türünün standartlarına göre çok yaşlıydı. Kahverengi ayılar doğada genellikle 20 ila 25 yıl yaşar. O noktada sığınaktaki herkes ona özel bir saygıyla yaklaşıyordu.
Toprakta kendine bir çukur açar, gölgede uzanır ve saatlerce uyurdu. Birkaç yıl öncesine kadar arada bir rahatsız edilmesinin tek nedeni, oynamak için yaklaşan genç erkek ayılardı. Katerina kalkar, memnuniyetsizliğini açıkça göstermek için onları birkaç metre kovalar, sonra yine dinlenme yerine dönerdi.
ARCTUROS'un ölümünden sonra paylaştığı fotoğraflara bakarken gözlerine takılıp kalıyorum. 38 yıl önce hatırladığım korkmuş, çaresiz bakış, yerini sakin ve özgüvenli bir ifadeye bırakmış.
Bu, mutlu bir ayının bakışıydı.
