Çarşamba günü öğlen saat 12'ye birkaç dakika kala, Paleo Faliro'daki 3. KAPI (yaşlılara yönelik gündüz bakım merkezi) üyeleri sabah vaktini her zamanki gibi geçiriyordu. Kimi tavla ve iskambil oynuyor, kimi İngilizce dersi alıyor, kimi küçük bir radyodan müzik dinliyor, kimi de kahve içip sohbet ediyordu.
Ancak o gün farklıydı. Yunan Polisi'nin Organize Suçla Mücadele Müdürlüğü (ΔΑΟΕ) mülkiyet suçları birimi yetkilileri, Paleo Faliro Belediyesi ile iş birliği yaparak merkeze geldi. Amaçları, oradakilere telefon dolandırıcılığı ve hırsızlığa karşı yaygın yöntemleri ve korunma yollarını anlatmaktı.
Muhasebeci, elektrik dağıtım şirketi ΔΕΔΔΗΕ ya da telekomünikasyon şirketi OTE çalışanı, hatta polis memuru gibi davranan dolandırıcılardan başlayıp kapı zillerine basarak boş evleri belirlemeye çalışan ve özel kırma aletleri kullanan hırsızlara kadar pek çok örnek vardı. Sakin bir mahallede ve Atina'nın güney banliyölerinde bulunan bu merkeze gelen yaklaşık 40 yaşlı, polisin gerçekten ele aldığı vakaları dinledi ve gördü.
Polis görevlileri bir bilgisayar ve projektör kurdu, ardından sunuma başladı. «Hiçbir şey bizi korkutmaz, hiçbir şey bizi endişelendirmez. Buraya sizinle konuşmaya geldik. Buradan emin şekilde ayrılmanızı istiyoruz. Yarından itibaren içinizden birinin dolandırıldığını duyarsam çok üzülürüm» diyen polislerden biri, «Yunan FBI'ı» lakabıyla anılıyor.
Kritik 15 saniye ve yapay zekâ
Telefon dolandırıcılığı konusundaki bilgilendirme kapsamında, yetkililerin yasal dinleme yoluyla kaydettiği gerçek dolandırıcılık vakalarına ait ses kayıtları dinletildi.
Konuşmacılar, aramanın ilk 15 saniyesinin en kritik kısım olduğunu vurguladı. «Aramanın ilk 15 saniyesi en önemli anlardır. Kontrolü tam da o anda ele geçirirler.» Sunumda dinletilen örnekler arasında bazı tuhaf olanlar da vardı. Örneğin dolandırıcılar, kendilerini Yunan vergi dairesi AADE'den olduğunu söylüyor, evin üzerinde uçan bir dronun beyan edilmemiş parayı tespit edebileceğini ya da mücevherlerin radyasyon yüzünden eriyebileceğini iddia ediyordu. Kulağa komik gelebilecek bu hikâyeler, yine de tamamen gerçek.
Polisin açıklamasına göre dolandırıcıların yöntemleri sürekli değişiyor. Bazı vakalarda ilk arama, kasıtlı olarak açıkça bir dolandırıcılık girişimi gibi yapılıyor. Ardından ikinci bir dolandırıcı, sözde ilk girişimden haberdar olmuş bir polis memuru gibi davranarak arıyor. Diğer vakalarda ise kurbanın her iki telefon hattı da hedef alınıyor. Yani dolandırıcılar hem sabit hatta hem cep telefonuna arayarak kurbanın yakınlarıyla bağlantı kurmasını ve söylenenleri doğrulamasını engelliyor. Örneğin oğlunun ya da torununun borcu olduğu ya da bir kaza geçirdiği söyleniyor.
Teknolojinin gelişimi de bu durumu besliyor. Sunumda yapay zekâya özel bir vurgu yapılmasının nedeni de bu. 70 ya da 80 yaşındaki biri için ChatGPT kavramını anlamak zor olabilir. Ancak Yunan polisi yetkilileri, dolandırıcıların telefonda yakınların sesini taklit etmesinin zor olmadığını açıkladı.
Peki bunu nasıl yapıyorlar? Ailenin sosyal medyada paylaştığı videolardan ses parçaları alıp bunları telefonda ortalığı bulandırmak için kullanıyorlar. Açık talimat şuydu: «Tanımadığımız bir numaradan aranır ve oğlumuz ya da kızımız olduğu söylenirse telefonu kapatırız. Sonra gerçek numarasını bildiğimiz kişiyi arayıp durumu doğrularız.»
«Alüminyum folyoya sarılı altınlar» ve önlem
Polisin yaşlılara verdiği tavsiye basitti. Telefondaki bir çağrı ne kadar paniğe sokarsa soksun, iletişimde bir «tuhaflık» fark ederlerse hemen telefonu kapatmalılar. Ardından çocuklarını, torunlarını ya da başka bir yakınlarını aramalılar.
«Kimse sizden altınlarınızı alüminyum folyoya sarmanızı istemez. Bu normal değil» diyen polisler, dinleyicilere istatistiklere göre özellikle yaşlılardan oluşan çok sayıda kişinin gerçekten ikna olduğunu da belirtti. Ayrıca kendilerini arayan numarayı yerel polis karakoluna bildirmeleri çağrısında bulundu.
KAPI'daki katılımcılar tavsiyeleri dikkatle dinledi, sorular sorarak ve kişisel hikâyelerini anlatarak sohbete katıldı. Herkesin çevresinde bu konuda bir olay yaşanmış. «Sunum çok iyiydi ve açıklayıcıydı. Özellikle daha önce hiç bilgisi olmayan insanlar için oldukça aydınlatıcıydı» dedi Yorgos Georgiadis, Ta Nea gazetesine.
Bir de şunu belirtmek gerekir: Telefon ve elektronik dolandırıcılıkların, yol açtığı maddi zarar ne olursa olsun ağır suç sayılması için yasal bir girişim yapıldı.
Telefon dolandırıcılığının yanı sıra KAPI'daki sunumda hırsızlıklar, özellikle evlere yönelik hırsızlıklar da ele alındı. Polisler, «Temel yöntemlerden biri, evde birinin olup olmadığını anlamak için zile basmaktır» dedi ve katılımcıları çok dikkatli olmaya çağırdı. Çünkü hırsızlar çoğu zaman alet ya da başka nesneler bırakabiliyor.
Asıl tavsiye ise önlemle ilgili. «Tanımadığımız insanları eve almayız. Kimsenin, ne kadar yakın olursa olsun, evinizde neyin ve hangi noktada olduğunu bilmesine gerek yok.» ΔΑΟΕ yetkilileri, 10 olayın 9'unda eşyaların yatak odasındaki dolaplardan alındığını da belirtti. Yetkililer şunu ekledi: «Yalnızca gerekli olanları tutun, evde büyük miktarda para bulundurmayın.»
Kilitsiz kapı, açık kapıdır
Kapının kilitlenmesi konusu tartışmada birçok soruya yol açtı. En uzman polis yetkililerinin tavsiyesi, kilitsiz bir kapının açık bir kapıyla eşdeğer olduğu yönündeydi. Yaşlıları, üç dakikalığına bile olsa dışarı çıkacak olsalar kapıyı kilitlemeye çağırdılar. Mümkünse apartmanın giriş kapısını da kilitlemelerini istediler.
Bir soruya yanıt veren konuşmacılar, «iyi» kilitlerin anahtarının yalnızca fabrika tarafından üretilebildiği ve her yerde kopyası çıkarılamayan kilitler olduğunu söyledi. Bunun nedeni, hırsızların anahtarı kopyalamak için gerekli bilgi ve beceriyi edinmelerinin daha zor olması. Kameralar ya da aydınlatma gibi her türlü ek güvenlik donanımının da bütçeye göre memnuniyetle karşılandığı belirtildi.
Önemli bir ayrıntı da şu: Hırsızlar genellikle girmek için birinci kattaki daireleri tercih etmiyor. Polisler, bunun nedenini açıkladı. Gürültü duyulursa ya da gözcü tarafından birinin geldiği uyarılırsa tepki süresi çok az kalıyor. Buna karşılık üst katlarda, beklenmedik bir durumla karşılaşıldığında hırsızların genellikle çatıya çıkıp bir süre bekleyerek suçüstü yakalanmamak için uzaklaştığı görülüyor.
Paleo Faliro'daki 1. KAPI'da da
Çarşamba günkü etkinliğin yanı sıra Mülkiyete Karşı Suçlar Dairesi, salı günü Paleo Faliro'daki 1. KAPI'da da benzer bir bilgilendirme yaptı. Paleo Faliro Belediyesi, son iki yıldır yaşlılara yönelik bu tür «eğitimleri» polisle birlikte düzenliyor.
Paleo Faliro Belediye Başkanı Yanis Fostiropulos, Ta Nea gazetesine yaptığı açıklamada şunları söyledi: «Hemşehrilerimizin güvenliği ve özellikle üçüncü yaş grubundaki insanların güvenliği, Paleo Faliro Belediyesi için sürekli bir önceliktir. Bugünkü bilgilendirme konuşmamız, belediyemizin KAPI'larında şüpheli olayların fark edilmesi ve hemşehrilerimizin daha etkili biçimde korunması için yararlı ve pratik tavsiyeler vermeyi amaçlıyordu. Belediye yönetimi olarak bilgilendirme ve önleme faaliyetlerimize devam ediyoruz, çünkü bilginin en iyi koruma kalkanı olduğuna inanıyoruz.»
Sunumdan ayrılmadan önce Maria Paraski şunları söyledi: «Bilgilendirme harikaydı. Birçok yeni şey öğrendim. En çok da dinlediğimiz, gerçek dolandırıcılık vakalarına ait ses kayıtları etkiledi. Bizim de bu konuda biraz kafa yormamız lazım.» Paraski, daha önce kendisinin de hırsızlık mağduru olduğunu belirtti. Yaşlılar, sunum bittikten sonra da polislere sormaya devam etti.
