Yunan hükümeti, imar hakkı transferi (MSD) ve bu transferin kabul edileceği bölgelerin belirlenmesi konusunda ilk planından bir adım geri çekildi. Hükümetin bu politik taahhüdü, MSD kurumunun ve yeni imar hakkının yerleştirileceği Katsayı Kabul Bölgelerinin (ZYS) geleceğini değiştiriyor.
Atina'nın Kuzey Sektörü’ndeki belediye başkanlarının tepkileri üzerine hükümet ilk tutumunu yumuşattı.
Dün Maximos Konağı’nda, Attika’nın kuzey banliyölerindeki yedi belediye başkanıyla yapılan görüşmenin ardından hükümetin temel yönlendirmesi açıklandı. Buna göre hiçbir Katsayı Kabul Bölgesi, ilgili belediyenin olumlu görüşü olmadan ilerlemeyecek. Ayrıca hiçbir katsayı transferi belediyeden belediyeye yapılmayacak.
Bu değişiklik, belediye yöneticilerinin son günlerde gündeme getirdiği ve ilgili etüdlerin geri çekilmesini istediği itirazlara karşı yapılmış bir politik uyarlama niteliğinde.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ise diğer kapıyı tamamen kapatmamaya özen gösterdi. Böylece yerel uzlaşının olduğu yerlerde sürecin hızla ilerleyebilmesinin yolu açık tutuldu.
Miçotakis, hükümetin süreci daha etkili ve hızlı hale getirmek için gerekirse düzeltici yasal ya da düzenleyici müdahalelere de hazır olduğunu söyledi.
Öte yandan mevcut durumu tercih eden belediyeler için mesaj farklıydı. Devlet, kamusal alanların kamulaştırma maliyetini süresiz olarak üstlenemeyecek.
Kısacası hükümet, belediye başkanlarını yatıştırmak için Katsayı Kabul Bölgelerinin (ZYS) uygulanmasındaki “anahtarı” fiilen belediyelere teslim ediyor.
Ancak hükümet, belediyelere kamulaştırmalar için mali özerkliklerine güvenmeleri gerektiğini de hatırlatıyor.
Bu noktada şunu belirtmek gerekir: MSD, kamu kullanımına ayrılacak ortak ve hayır amaçlı alanların sahiplerine, belediyenin kamulaştırma bedelinin tamamını ödemek zorunda kalmadan alternatif bir tazminat yöntemi olarak işleyebiliyor.
Böylece mülk sahibi, imar katsayısını özel olarak belirlenmiş bir Katsayı Kabul Bölgesine taşıma hakkı kazanıyor. Belediye ise meydan, park ya da başka bir kamusal işlev için gereken alanı güvenceye alabiliyor.
“Nerede olursa olsun”dan “belediyenin istediği yere”ye
Eski Yunanistan Devlet Şurası (ΣτΕ) Başkan Yardımcısı Hristos Duhanis’in dünkü açıklaması, tartışmaya farklı bir boyut kazandırdı.
Duhanis, kamuoyu tartışmasında neredeyse birbirine karıştırılan iki konuyu ayırmaya çalıştı.
Birincisi MSD’nin bir kurum olarak kendisi, ikincisi ise bu kurumun uygulanma biçimi. MSD, 1979’da, çeşitli nedenlerle gayrimenkulleri bağlanmış ya da bunları değerlendirme imkânından yoksun bırakılmış mülk sahiplerine tazminat sağlamak amacıyla kuruldu. Devlet Şurası kurumun kendisini reddetmedi.
Duhanis, Şura’nın “hayır” dediği şeyin transferin kendisi olmadığını, katsayının “nerede olursa olsun” aktarılabilmesi, yani gerekli şehir planlaması yapılmadan aktarılabilmesi olduğunu vurguladı. Yeni ZYS etütlerinin bu boşluğu doldurmayı amaçladığını belirtti. Ancak bu etütler, uygulanması halinde binalara ek inşaat hakkı ve yükseklik getirecekleri için belediyelerin güçlü tepkisiyle karşılaştı.
Duhanis, bazı belediye başkanlarının bu kurumu önceden reddetmesini de sert biçimde eleştirdi. Ona göre belirli bir bölge için hazırlanan etüt hatalıysa yapılması gereken, hatayı bulup düzeltmek; kurumu tümüyle reddetmek değil.
Duhanis, kamusal alanlar konusunda ise daha keskin konuştu. Bugün kendiliğinden kamusal sayılan birçok meydan, cadde ve diğer alanın hâlâ tazmin edilmemiş özel mülk olarak kaldığını söyledi. Mülk sahiplerinin dava açabileceğini ve haklarını elde edebileceğini de uyardı.
Metamorfosi “evet” diyor – ama kendi koşullarıyla
Metamorfosi belediyesinin tutumu, kuzey banliyölerindeki yerel yönetimler içinde en belirgin ayrışma olarak öne çıkıyor. Belediye Başkanı Stratos Saraudas, aracı baştan olumlu karşılayan az sayıdaki isimden biri. Bunun nedeni, şehirde daha fazla yapılaşma istemesi değil. Belediyenin sürekli arsa satın almak zorunda kalmadan kamusal alan edinmenin bir yolunu aradığını söylüyor.
Saraudas’ın “Οικονομικός Ταχυδρόμος” (Oikonomikos Taxydromos) gazetesine yaptığı açıklamaya göre, belediyenin kamusal ve hayır amaçlı alan ihtiyacı yaklaşık 190.000 metrekare.
Belediye, göreve geldiğinden bu yana yaklaşık 30.000 metrekare alan edinmiş ve bunun için kendi kaynaklarından yaklaşık 8 milyon euro ödemiş. Ayrıca yaklaşık 52 dönümlük alan için bekleyen yükümlülükler bulunuyor. Bu yükümlülükler için önümüzdeki aylarda 5-6 milyon euro civarında finansman gerekiyor.
Saraudas’ın meseleyi görünürde oldukça sert bir şekilde ele aldığı anlaşılıyor. Bir belediyenin tüm gerekli alanları satın almaya devam edip bir noktada çok daha yüklü bir tahsilat politikasına başvurmadan ayakta kalamayacağını söylüyor.
Onun önerisi, plana henüz dahil edilmemiş ve atölye ile sanayi kullanımlarının ağırlıkta olduğu bir bölgede katsayı kabul bölgesi oluşturulması. Bu bölgede, yerleşim alanlarında yükseklik artırılmadan gelişme sağlanabilir. Aynı zamanda, düzenli bir gelişim altyapı ve yol açılmasıyla birleştirilebilir ve meslek faaliyetlerinin konut dokusundan uzaklaştırılmasını kolaylaştırabilir.
Farklı belediye, farklı model
Ancak model tüm belediyeler için aynı değil. Çünkü katsayının “oturabileceği” uygun bir alanın da bulunması gerekiyor. Bu durum, Attika’daki korunan binaların en önemli stoklarından birine sahip olan Kifisia gibi bir belediyede çok daha zor.
Kifisia’da korunan yapı stoku nedeniyle MSD sertifikaları üzerinden tazminat talebi daha yüksek olabilir.
Ancak tam da bu bölge, yoğun biçimde düzenlenmiş ve özellikle korunan bir kentsel alan olduğu için, aktarılan katsayıyı karşılayabilecek yeterli ve uygun alanlara sahip olduğu açık değil.
Kifisia Belediye Başkanı Vasilis Ksipolitas, toplantının ardından katılmak isteyen belediyelerin süreci iki ay içinde başlatabileceğini, diğerlerinin ise önerileri yerel toplumlarla birlikte yeniden değerlendirmek için zaman bulacağını söyledi.
Ancak sorun şu ki, yerel uzlaşı otomatik olarak kullanılabilir bir şehir planlama alanı yaratmıyor. Bir belediyenin çok sayıda MSD sertifikası olmasına rağmen uygun bir Katsayı Kabul Bölgesi bulamaması halinde, sertifika sahipleri “hedefi” bulmakta zorlanan bir hakla karşı karşıya kalmaya devam ediyor.
Aynı anda, bu mekanizma ile edinilebilecek alanlar da bağlı kalmaya ve tazmin edilmeden bekletilmeye devam ediyor.
Belediye başkanlarının görüşü aynı değil
Miçotakis’in ofisindeki görüşmeden çıkan tablo hiç de tek bir görüş etrafında birleşmiş değil. Nea Ionia Belediye Başkanı Panayotis Manuris, belediyenin etüdün zayıf yönlerini, hatta metrekare verilerindeki hataları bile uzmanlarla birlikte inceleyeceğini ve ardından konuyu karar için Belediye Meclisine götüreceğini vurguladı. Halandri Belediye Başkanı Simeon Russos ise toplantıya olumlu baktığını, ancak etütlerin incelenmesi ve düzeltilmesi için zaman istediğini söyledi.
Lykovrysi-Pefki Belediye Başkanı Marios Psihalis da yerel yönetim karar mantığı içinde hareket etti. Ona göre her belediye, kendi gelişimini kendisine dayatılmadan planlayabilmeli. Buna karşılık Filothei-Psihiko Belediye Başkanı Haralambos Bonatsos, kendi belediyesine ilişkin etüdün geri çekilmesini ya da bu etüdün dışına alınmasını hâlâ talep ediyor. Onun tutumu, önerilen uygulamaya karşı en net duruşlardan biri.
Papagou-Cholargos Belediye Başkanı Ilias Apostolopulos da önceden ciddi çekinceler dile getirmişti. Ortak mektubu başbakana imzalayan belediyeler ise etüdün yeniden incelenmesini istemişti. Bu incelemede taşıma kapasitesi, altyapı ve ek yapılaşmanın birikimli etkileri değerlendirilmeli.
Kuzey Sektörden Attika’nın geri kalanına: ZYS’lerin geleceği belirsiz
Hükümet artık siyaseten daha güvenli bir yol seçmiş görünüyor. MSD kurumunu resmen geri çekmiyor. Katsayı Kabul Bölgelerinden de vazgeçmiyor. Gerekli planlama yapıldığında MSD’nin anayasal olarak meşru olduğunda ısrar ediyor.
Ancak aynı zamanda belediyelere son sözü veriyor. Bu durum, projenin “Aşil topuğu” haline gelebilir. Çünkü yerel yönetimin kentsel planlamada güçlü bir rolü olduğu önceki yıllarda, işleyen bir Katsayı Kabul Bölgesi ağı kurulamadı.
Her halükârda mesele yalnızca Attika’nın Kuzey Sektörü ile sınırlı değil.
Hükümet yetkililerinin değerlendirmelerine göre, Attika’nın diğer ZYS etütlerinin tamamlanmış olmasına rağmen kamuoyu istişaresi aşamasına kısa sürede geçeceği kesin değil. Zamanlama artık kritik bir faktör haline geliyor.
Çekmecede, güney banliyöleri ve Atina’nın diğer bölgelerinde yoğun şehir planlaması ve gelişme ilgisi olan alanlara ilişkin etütler de bulunuyor.