Eylülde, yurt dışında doğan Yunanların konsoloslukta karşılaştığı sorunları dile getirdiğimde Başbakan Miçotakis, konuyu anladığını ve çözeceğini söyledi. Üç hafta sonra, 16 Ekim'de Neos Kosmos'a verdiği röportajda ise sorun çözülmüş gibi konuştu ve dikkatini başka bir yere çevirdi: üçüncü ve dördüncü kuşak için Yunan vatandaşlığını kolaylaştırmak.
Ona göre vatandaşlığa giden yol “olması gerekenden daha karmaşık”. Bu konuda haklı. Miçotakis, yolun ikinci kuşak için daha kolay, sonraki kuşaklar için daha zor olduğunu ima etti. Bunu sadeleştirmenin ise “daha fazla insanı Yunan yapmanın bir yolu” olacağını söyledi.
Bu hedef desteği hak ediyor. Ancak daha acil bir sorunu gözden kaçırıyor. Yurt dışında doğan Yunan vatandaşlarının çocukları, doğdukları andan itibaren yasaya göre Yunan. Fakat devlete bu gerçeği kayda geçirmesini istediklerinde Yunan konsoloslukları onları geri çeviriyor. Bu sorun çözülmeden, sonraki kuşaklara verilen vaatler aynı gişede takılıp kalacak.
Yasa ne diyor?
Yunan Vatandaşlık Kanunu'nun 1. maddesine göre, Yunan bir ebeveynin çocuğu, doğum nerede gerçekleşirse gerçekleşsin doğuştan Yunandır. (8 Mayıs 1984'ten önceki doğumlarda vatandaşlık babadan geçiyordu.) Bu süreçte başvuru, yemin ya da bakanlık kararı gerekmiyor. Çocuğun yalnızca doğum anında bir ebeveyninin Yunan vatandaşı olduğunu kanıtlaması yeterli. Yasa ikamet şartı koymuyor ve ebeveynlerin evli olup olmadığını ya da evliliğin nerede yapıldığını sormuyor.
Hükümetin kendi rehberi de bunu doğruluyor. İçişleri ve Dışişleri bakanlıklarının ortak hazırladığı, yurt dışındaki Yunanlara İngilizce olarak sunulan ve “Yunanistan sizi bekliyor!” başlığını taşıyan rehberde, doğumunda ebeveyni kayıtlı bir Yunan vatandaşı olan herkese şu ifade yer alıyor: “Yaşadığınız yerdeki Yunan Konsolosluğu'na doğumunuzu beyan ederek Yunan vatandaşlığını kolayca edinebilirsiniz.” Yalnızca sonradan Yunan olan bir ebeveyni bulunanların “başvuru yapması” gerekiyor.
Konsoloslukta ne oluyor?
Uygulamada ise Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Yunan konsoloslukları, ebeveynlerin Yunanistan'daki evlilik kaydı önce yapılmadıkça bu beyanı kabul etmiyor. Konsolosluğun internet sitesi bunu açıkça belirtiyor: “Doğum kaydına geçmeden önce ebeveynlerin Yunanistan'daki evlilik kaydı gereklidir.”
Yetişkin başvuru sahipleri için bu şart çoğu zaman yerine getirilemiyor. Ebeveynler ölmüş, boşanmış ya da kopmuş olabilir. Başvuru sahibi ise tarafı olmadığı bir evliliği kaydettiremez. Ebeveyni belediye kütüğünde Yunan olarak kayıtlı olan ve belgeleri yanında bulunan başvuru sahiplerine ise başvurularının kabul bile edilmeyeceği söyleniyor.
Bunun yanında ilgili uygulamalar durumu daha da kötüleştiriyor. Apostil onaylı yabancı doğum ve evlilik belgeleri, Yunanistan'da kaydedilene kadar hükümsüz sayılıyor. Oysa reddedilen de tam olarak bu kayıt işlemi. Başvuru sahipleri ayrıca şartların ve bekleme sürelerinin konsolosluktan konsolosluğa değiştiğini bildiriyor.
Sonuçlar savunulması zor:
Konsoloslara gönderilen 2014 tarihli bir bakanlık genelgesinin doğruladığı üzere, 10. madde uyarınca vatandaşlığa geçen Yunan kökenli bir yabancı, seçtiği bir belediyeye kaydediliyor ve bu sırada kimse ebeveynlerinin evliliğini incelemiyor. Doğduğundan beri Yunan olan biri ise bu evrak eksikliği yüzünden geri çevriliyor.
Konsolosluk, ebeveynlerin evliliğini apostil onaylı bir yabancı belgeye dayanarak kaydedebiliyor. Ancak aynı belgeyi çocuğun soybağının kanıtı olarak kabul etmiyor.
Atina artık yurt dışındaki Yunanların bulundukları yerden oy kullanmasına izin veriyor. Yunan vatandaşlarının çocukları ise devlet, yasanın zaten sahip olduklarını söylediği vatandaşlığı kaydedene kadar oy kullanamıyor ve Yunan pasaportu da alamıyor.
Yetkililer evlilik şartını babalığı doğrulamanın bir yolu olarak görebilir. Ancak Yunan ebeveyn anneyse bu şartın bir işlevi yok. Baba ise adının yer aldığı bir doğum belgesi ya da resmi bir tanıma yoluyla babalığı zaten kanıtlıyor. Vatandaşlık Kanunu'nda, ebeveynin evliliğini çocuğun vatandaşlığının şartı yapan hiçbir hüküm bulunmuyor.
Neden önce bu düzeltilmeli?
Soya dayalı her talep aynı kayıt zincirinden geçiyor. Her evlilik, bir sonraki doğum kaydedilmeden önce Yunanistan'da kayda geçirilmek zorundaysa, bir torun engelle iki kez, bir torun-torun ise üç kez karşılaşıyor. Üçüncü ve dördüncü kuşağa giden hiçbir yol, ikinci kuşaktan geçmeden açılmıyor.
Yunan vatandaşlarının çocuklarını kaydetmek, vatandaşlık politikasındaki en basit iş. Yeni uygunluk kriterleri ya da takdir yetkisi gerektirmiyor.
Yeni bir yasaya gerek yok
Bu sorunu çözmek için yasa değişikliği gerekmiyor. Rehberi hazırlayan iki bakanlığın ortak vereceği tek bir talimat bunu sağlayabilir:
Apostil onaylı, resmi olarak tercüme edilmiş yabancı belgeleri soybağının kanıtı olarak kabul edin.
Başvuru sahibi doğum anında bir ebeveyninin Yunan vatandaşı olduğunu kanıtladığında, doğumu ve vatandaşlığı gecikmeden kaydedin.
Yasada yer almayan hiçbir şartı dayatmayın; örneğin ebeveynlerin evliliğinin önceden kaydedilmesini istemeyin. Gerekirse, vatandaşlığa geçmiş kişiler için zaten yapıldığı gibi bağımsız bir belediye kaydı açın.
Her konsoloslukta aynı olan tek bir gerekli belgeler listesi yayımlayın.
Belirli bir süre içinde yazılı karar verin ve reddin yasal dayanağını belirtin.
Bu gerekçelerle reddedilen ya da takılan başvuruları, yeniden başvuru yapmalarını istemeden işleme alın.
Bu kuralları uygulayan yetkililer hükümete karşı sorumlu. Hükümet onlara yasayı yazıldığı gibi uygulamalarını emredebilir ve uygulamadıklarında hesap sorabilir.
Niyetin sınanması
Başbakanın vaadinin siyasi gösteriden öte bir anlam taşıyıp taşımadığı, konsolosluk gişesinde sonra ne olacağına bağlı. Hükümetin kendi rehberi, Yunan vatandaşlarının çocuklarının yalnızca doğumlarını beyan etmesinin yeteceğini vaat ediyor. Bu beyanı reddetmek için yasal bir dayanak varsa, hükümet bunu açıklamalı. Yoksa reddetmelere son verilmeli.
Başbakan daha fazla insanı Yunan yapmak istiyor. Bunun için başlanacak yer, zaten Yunan olan insanlar.
Kostas Alexakis, Annapolis (Maryland) merkezli bir Yunan-Amerikalı avukat ve topluluk lideri.
