Yunanistan, 1 Ocak 2027'den itibaren 15 yaş altı çocukların sosyal medyaya erişimini yasaklamaya hazırlanıyor. Parlamento, kullanıcılar için asgari yaş belirleyen yasayı onayladı. Düzenleme yaş doğrulama sorumluluğunu platformlara veriyor. Ancak bunun uygulamada nasıl işleyeceği; denetim, mahremiyet ve çocukların çevrimiçi ortamda korunması konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Perşembe günü Parlamento genel kurulunda onaylanan tasarının adı “15 Yaş Altı Reşit Olmayanların Çevrimiçi Sosyal Ağ Hizmetlerini Kullanmasının Yasaklanması”. Başlangıç tarihinin ertelenmesi, platformlara ve ailelere hazırlanmak için zaman tanımayı amaçlıyor.
Hükümet, Yunanistan'ı böyle bir kısıtlamayı getiren ilk Avrupa Birliği üyesi yapmayı hedefliyor. Konuyla ilgili bakanlıklar önlemi, dijital ortamda çocukları korumak için makul, orantılı, etkili ve Avrupa hukukuyla uyumlu kurallar koyma çabası olarak tanımladı.
Asıl zorluk, yasayı işleyen bir sisteme dönüştürmek. Yasanın etkisi; platformların anlamlı yaş kontrolleri yapıp yapmayacağına, yetkililerin kuralları uygulatıp uygulatamayacağına ve çocukların aşırı veri toplanmadan, hatalı hesap kısıtlamaları olmadan ya da daha az denetlenen hizmetlere yönelmeden korunup korunmayacağına bağlı olacak.
1. Kapsamdaki hizmetlerin tanımlanması
Yasa, 1 Ocak 2027'den itibaren sosyal medyaya erişim için asgari yaşı 15 olarak belirliyor. Ebeveyn onayına dayanan bir istisna tanımıyor ve 13 ile 14 yaşındaki çocuklar için özel hesaplara izin vermiyor.
Temel soru, hangi hizmetlerin yasal olarak sosyal medya sayılacağı. Özellikle sosyal ağ özelliğini video oyunları ya da mesajlaşmayla birleştiren platformlar bu konuda belirsizlik yaratıyor.
Zorluk, platformların, ebeveynlerin ve düzenleyicilerin yasağın hangi hizmetleri kapsadığını bilmesini sağlayacak net ve tutarlı tanımlar yapmak. Böylece boşluk ya da keyfi istisna kalmamış olacak.
2. Tutarlı bir yaş hesaplama kuralı uygulamak
Önerilen sistem, yaşı hesaplamak için tek tip bir yöntem kullanıyor. Buna göre aynı takvim yılında doğan çocuklar, ilgili yaş sınırına 1 Ocak'ta ulaşmış sayılıyor.
Aileler ve platformlar, kuralın nasıl işlediğine dair net yönlendirmelere ihtiyaç duyacak. Çocuklar yanlışlıkla hizmetlerden engellendiğinde hataları düzeltmek için de prosedürler bulunmalı.
Amaç, yaş doğrulama ve itiraz süreçlerini ailelere orantısız yük bindirmeden basit hale getirmek. Yetkililer ayrıca milyonlarca yetişkinin hesaplarını ve yaşlarını gereksiz yere yeniden doğrulamak zorunda kalmasını önlemek zorunda.
3. Mahremiyetten ödün vermeden yaşı doğrulamak
Yaş doğrulamasından platformlar sorumlu olacak. Ancak yasa, Yunanistan'ın Kids Wallet ya da Gov.gr Wallet dijital hizmetlerinin münhasıran kullanılmasını zorunlu tutmuyor.
Zorluk, gereksiz kişisel bilgi toplamadan ve kullanıcıların kimliklerini açıklamadan güvenilir kontroller kurmak. Doğrulama sistemlerinin güvenli ve birlikte çalışabilir olması, ayrıca hatalara, veri ihlallerine ve kişisel bilgilerin başka amaçlarla kullanılmasına karşı önlemler içermesi gerekecek.
4. Sınır ötesi denetimin koordinasyonu
Uygulama, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamındaki mevcut Avrupa çerçevesi içinde yapılacak. Bu süreçte Yunan yetkilileri, platformların kuruluş ülkelerindeki düzenleyiciler ve Avrupa Komisyonu yer alacak.
Platformlar ulusal sınırların ötesinde faaliyet gösterdiğinden, şikâyetleri kimin inceleyeceği, uyumun ne kadar hızlı sağlanacağı ve cezaların ne zaman uygulanabileceği konusunda sorular sürüyor.
Etkili denetim, sorumlulukların açıkça paylaştırılmasını ve düzenleyiciler arasında iş birliğini gerektirecek. Şikâyet mekanizması tek başına yeterli olmayacak; bildirimler gerektiğinde soruşturmaya ve yaptırıma dönüşmezse işe yaramayacak.
5. Kuralları aşma yollarını ve daha az denetlenen hizmetlere geçişi önlemek
Yasak, aşırı sosyal medya kullanımını, zararlı içeriklere maruz kalmayı ve yabancılarla istenmeyen temasları azaltmayı amaçlıyor.
Ancak yaş sınırının bu riskleri azaltıp azaltmayacağı, yoksa çocukları daha zayıf önlemleri olan başka hizmetlere mi yönlendireceği belli değil. Kullanıcılar ayrıca yanlış bilgi vererek ya da sanal özel ağ (VPN) kullanarak kısıtlamaları aşmaya çalışabilir.
Yetkililerin gerçek uyumu değerlendirmesi ve çocukların daha az güvenli çevrimiçi ortamlara geçip geçmediğini izlemesi gerekecek. Haberde, Avustralya'da da kısıtlamaların aşıldığına dikkat çekiliyor. Bu durum, tür kısıtlamaları uygulamada etkili kılmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
6. İnterneti tamamen kesmeden çocukları korumak
Düzenleme, interneti bir bütün olarak değil, sosyal medyaya erişimi kısıtlamayı amaçlıyor. Bu ayrım, reşit olmayanların bilgiye, iletişime, yaratıcı etkinliklere ve kendini ifade etmeye nasıl erişmeyi sürdüreceği sorusunu gündeme getiriyor.
Kısıtlamanın orantılı olduğunun gösterilmesi gerekecek. Bunun yanında dijital eğitim, ebeveyn desteği ve çocukların çevrimiçi içeriğe güvenli erişim yollarıyla desteklenmesi de gerekecek. Yasanın çerçevesine göre reşit olmayanları koruma sorumluluğu yalnızca ailelerin omuzlarına yüklenemez.
7. Yunan kurallarını gelecekteki AB mevzuatına uyumlu hale getirmek
Yunanistan, Avrupa düzeyindeki mevzuat hâlâ geliştirilirken kendi yaş sınırını getirmeyi planlıyor.
Bir sorun, ulusal kuralların AB'nin önerdiği KIDS Yasası ile nasıl etkileşeceği. Bu yasa hâlâ taslak düzenleme aşamasında ve 13 ile 14 yaşındaki çocuklar için ebeveyn sorumluluğu altında kısıtlı hesaplara izin veriyor.
AB önerisi daha geniş bir hizmet yelpazesini kapsıyor ve daha güvenli tasarım için ek yükümlülükler içeriyor. Bu nedenle Yunanistan, nihai Avrupa kurallarıyla uyumluluğu sağlamak için çerçevesini ayarlamak zorunda kalabilir.
8. Çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkisini ölçmek
Hükümet kısıtlamayı, çocukların ruh sağlığını ve iyi oluşunu koruyan bir önlem olarak sunuyor. Bu hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek ise kaç hesabın kaldırıldığını ya da engellendiğini saymaktan fazlasını gerektirecek.
Değerlendirme; aşırı kullanımdaki değişiklikleri, uykuyu, iyi oluşu ve çevrimiçi risklere maruz kalmayı inceleyebilir. Yasanın başarısı, açık göstergeler kullanan ve uzmanların, ebeveynlerin, eğitimcilerin ve çocukların katıldığı şeffaf değerlendirmelere bağlı olacak.
Sosyal medyanın gençler için risk oluşturabileceğine dair kanıtlar, tek başına 15 yaşında asgari bir yaşın bu riskleri azaltacağını göstermiyor. Politikanın amaçlandığı gibi işleyip işlemediğini anlamak için sonuçların ölçülmesi büyük önem taşıyor.
