Yeni bir araştırmaya göre 2000'den bu yana Yunanistan'da polis gözetiminde ve göçmen gözaltı merkezlerinde en az 112 yabancı uyruklu kişi hayatını kaybetti. Bu ölümlerin 44'ü şüpheli veya doğrulanmış intihar. Gözaltı koşulları ve tıbbi bakıma erişimle ilgili ciddi endişeler uyandıran araştırma, Oxford Üniversitesi merkezli bir araştırma ağının da yer aldığı ortak proje Detention Landscapes tarafından yayımlandı. Bulgulara göre 84 ölüm polis karakollarında, 27 ölüm ise sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezlerinde yaşandı. Araştırma ayrıca Yunan polisinin sunduğu resmi istatistiklerde yer almayan 34 ölüm tespit etti.
Araştırma; polis kayıtlarına, uluslararası izleme raporlarına, haber arşivlerine ve eski gözaltındakilerin ifadelerine dayanıyor. Yazarlar, resmi istatistiklerdeki tutarsızlıklar, gözaltı tesislerine sınırlı erişim ve eski vakaların izini sürmenin zorluğu nedeniyle ölüm sayısının mutlaka eksiksiz olmadığı konusunda uyarıyor. Bulgular, Yunanistan'ın göçmen gözaltı sistemine yönelik uzun süredir devam eden eleştirilere yenilerini ekliyor. Sistem, aşırı kalabalık, kötü yaşam koşulları, yetersiz tıbbi bakım ve güvenlik personelinin istismarı iddialarıyla defalarca eleştirildi.
Polis Gözaltındaki Ölümler ve İntiharlar
Belgelenen ölümlerin en büyük kısmı polis karakollarında yaşandı. Bu karakollarda genellikle görevli bir sağlık personeli bulunmuyor. Oysa sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezlerinde resmi sağlık düzenlemeleri var. Araştırmanın özellikle üzerinde durduğu 44 intihar kaydı ise yetersiz ruh sağlığı desteği ve gözaltındakilerin gözetimindeki eksiklikler bağlamında inceleniyor.
Bulgular, Avrupa Konseyi'nin izleme organı Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi'nin (CPT) daha önce yaptığı uyarılarla örtüşüyor. Komite, 2025 tarihli Yunanistan raporunda polis gözetimindeki birçok ölüm ve intiharın uygun güvence önlemleri alınmış olsaydı önlenebileceği sonucuna vardı. Komite; tıbbi tarama, gözaltındakilerin gözetimi ve intiharı önleme tedbirlerinde ciddi eksiklikler tespit etti. Komite ayrıca Yunan makamlarının gözaltındaki her ölüm için etkili ve şeffaf soruşturma yürütme sorumluluğunu bir kez daha hatırlattı.
Detention Landscapes veri tabanı, 2000 ile 2026 arasında polis ya da göçmenlik gözaltında bulunan ve göçmenlik ya da suç gerekçesiyle tutulan yabancı uyruklu kişilerin ölümlerini kapsıyor. Veri tabanına, gözaltı tesislerinin içinde ölenlerin yanı sıra polis nakilleri sırasında ya da hâlâ polis gözetimindeyken hastanede ölenler de dahil ediliyor. Cezaevlerindeki, açık mülteci kamplarındaki ve serbest bırakıldıktan sonraki ölümler ise kapsam dışında tutuluyor.
Tıbbi Bakım Çoğu Zaman Gecikiyor ya da Ulaşılamıyor
Araştırmanın tespit ettiği en ciddi sorunlardan biri sağlık hizmetlerine erişim. Sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezlerinde tıbbi hizmetler resmen sunuluyor. Ancak eski gözaltındakiler, tedavi almada bazen birkaç güne varan ciddi gecikmeler yaşandığını anlatıyor. Polis memurları sıklıkla gözaltındakiler ile sağlık personeli arasında aracılık yapıyor. Bu sayede yardım talebinin sağlık çalışanlarına ulaşıp ulaşmayacağını ve ne zaman ulaşacağını fiilen polis belirliyor.
Athens yakınlarındaki büyük göçmenlik gözaltı merkezi Amygdaleza'daki durum, sağlık hizmetlerinin ne kadar baskı altında olduğunu gösteriyor. 2026 yılının nisanında tesiste, iki doktor ve iki hemşire dahil yalnızca yedi sağlık çalışanı bulunuyordu. Bu tesiste 666 gözaltındaki kişi tutuluyordu. Yunanistan'ın sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezlerinde sağlık hizmeti resmen, Avrupa Birliği fonlarıyla çalışan kamuya ait sağlık hizmetleri şirketi AEMY aracılığıyla veriliyor. Amygdaleza'da ayrı bir AB finanslı program olan AMIF 018 ise tıbbi muayene ve hastanelere sevk gibi görevlerde yardımcı olan 97 geçici sınır muhafızının maaşını karşılıyor. Bu düzenlemelere rağmen eski gözaltındakiler tedaviye ulaşmada ciddi engellerle karşılaştıklarını anlatıyor. Detention Landscapes tarafından yayımlanan ifadelere göre Amygdaleza'da yaklaşık bir yıl kalan eski bir gözaltındaki şunları söyledi: “Amygdaleza'da doktorlar var, ama bakım yok.”
Araştırma ayrıca gözaltındakilerin, insan hakları izleyicilerinin ve aktivistlerin anlatımlarına dayanıyor. Bu anlatımlarda fiziksel şiddet, ihmal, aşağılayıcı muamele ve temel hizmetlerin yokluğu iddiaları yer alıyor. Gözaltındakiler ayrıca hukuki yardım ve tercümanlık hizmetlerine ulaşmakta zorluk çekiyor. Bu durum birçok kişinin haklarını ya da gözaltını yöneten prosedürleri net biçimde anlamadan kalmasına yol açıyor.
Resmi Merkezlerin Ötesine Uzanan Gözaltı Sistemi
Göçmenlik gözaltısı, 1990'ların başından beri Yunanistan'ın sınır denetiminin merkezinde yer alıyor. Ancak ülke genelinde kaç kişinin tutulduğu hâlâ net biçimde tespit edilemiyor. Yunanistan'da şu anda yedi sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezi faaliyet gösteriyor. Bunların altısı anakarada: Amygdaleza, Petrou Ralli, Korinth, İskeçe, Paranesti ve Fylakio. Yedincisi ise Kos adasında. Hükümet rakamlarına göre bu merkezlerin 2024 ortasındaki toplam kapasitesi 3.836 kişilikti.
Ancak bu tesisler sistemin yalnızca bir kısmını oluşturuyor. Yabancı uyruklu kişiler Ege adalarındaki kapalı denetimli tesislerde, polis karakollarında, sınır muhafaza noktalarında ve diğer polis binalarında da tutuluyor. Yunan polisi 2023'te 24.174 gözaltı kararı verdi. Yılın sonunda ülke genelinde 2.564 üçüncü ülke vatandaşı polis karakollarında ya da diğer gözaltı tesislerinde tutuluyordu. Mevcut verilere göre 2022'de 504 refakatsiz çocuk, polis karakolları ve sınır dışı işlemleri öncesi gözaltı merkezlerinde idari gözaltına alındı.
Araştırmacılar, resmi olarak belirlenmiş tesislerin ötesinde, Yunanistan'ın Türkiye ile kara sınırı boyunca uzanan kuzeydoğudaki Evros (Meriç) bölgesinde resmi olmayan gözaltı alanları da belgeledi. Bu alanlar arasında eski tahıl depoları, çitle çevrili avlular, taşınabilir kulübeler, garajlar ve hatta hayvan barınakları yer alıyor.
Araştırmacılar ayrıca Evros'taki Poros köyü yakınlarında bulunan bir gözaltı tesisinin kullanıldığını belgeledi. Türkiye sınırına yakın bu tesiste göçmenlerin, geri itme operasyonlarıyla zorla Türkiye'ye gönderilmeden önce tutulduğu bildiriliyor. Geri itme, insanları iltica başvurusu yapma ya da bireysel durumlarının değerlendirilmesi fırsatı tanımadan sınırın öte yanına zorla gönderme anlamına geliyor. Araştırmaya göre resmi olmayan bu alanlardaki gözaltılar resmi olarak kayda geçirilmiyor. Bu nedenle burada kaç kişinin tutulduğunu ve bu kişilere ne olduğunu tespit etmek özellikle zor.
Resmi Polis Kayıtlarında Eksik Kalan Onlarca Ölüm
Gözaltı koşullarının ötesinde soruşturma, gözaltındaki ölümlerin resmi kayıtlarında ciddi tutarsızlıklar bulunduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar; gazeteciler, sivil toplum kuruluşları ve izleme kurumları tarafından belgelenen, ancak Yunan Polisi'nin sağladığı istatistiklerde yer almayan 34 ölüm tespit etti.
Ekim 2025'te yapılan bilgi edinme başvurularıyla elde edilen polis verileri çoğunlukla yalnızca toplu biçimde sunuldu. Veriler ölümleri belirli bir tesis ya da tarihe göre değil, yıl ve polis müdürlüğüne göre sıralıyordu. Bu durum, tek tek vakaları bağımsız haberlerle karşılaştırmayı zorlaştırdı.
Araştırmacılar ayrıca polis veri setleri arasında tutarsızlıklar tespit etti. Bunlar arasında 2003'te Pire polis müdürlüğünde kaydedilen, ancak kendilerinin doğrulayacak bir kanıt bulamadığı 11 ölüm de yer alıyor. Projenin yayımlanan yöntem açıklamasına göre polis, tutarsızlıkları açıklığa kavuşturmak için yapılan takip taleplerine yanıt vermedi. Yunanistan Halk Denetçisi'nin (Ombudsman) müdahalesinin ardından yetkililer ise rakamların daha ayrıntılı bir dökümünü sunmayı, aşırı idari yük getireceği gerekçesiyle reddetti.
Araştırma ekibi, bulgularının gözaltındaki ölümlerin eksiksiz bir kaydı olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Bazı eski vakalar eksik kalmış olabilir, çünkü gazete arşivleri hiçbir zaman dijital ortama aktarılmadı. Gözaltı tesislerine kısıtlı erişim ve bağımsız izlemenin dengesiz yapılması ise tek tek ölümleri çevreleyen koşulları ortaya çıkarmayı zorlaştırıyor.
Oxford Üniversitesi kriminoloji profesörü Mary Bosworth, araştırmanın hem gözaltındaki her ölümü kaydetmenin önemini hem de gözaltının taşıdığı tehlikeleri gösterdiğini söyledi. Bosworth şunları söyledi: “Bu önemli arşivi oluşturmak için yapılan titiz akademik çalışma, gözaltında her ölümün önemli olduğunu ve kaydedilmesi gerektiğini bize hatırlatıyor. Aynı zamanda bu yerlerin ne kadar tehlikeli ve insanlık dışı olmaya devam ettiğini de gösteriyor.”
Bulgular, Wellcome Trust'ın finanse ettiği “Medicalising Immigration Detention” araştırma programı kapsamında araştırmacılar Andriani Fili, Stergios Magkriotis ve Alice Troy-Donovan tarafından derlendi. Detention Landscapes ise Oxford'un Kriminoloji Merkezi'ndeki Border Criminologies, Yunanistan merkezli Mobile Info Team ve Border Violence Monitoring Network arasında süren ortak bir çalışma.