Yunanistan'ın yurt dışında yaşayan ve çalışan vatandaşlarıyla ilişkisinde yeni bir dönem şekilleniyor; bu dönemin belirleyici özelliği, göç akışının kademeli olarak tersine dönmesi. Temmuz 2026 başında tanıtılan OECD Diaspora Review: Greece (OECD Diaspora İncelemesi: Yunanistan) çalışmasının merkezindeki bulgu da bu. Çalışma, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ile Yunanistan Ulusal Dokümantasyon Merkezi (EKT) tarafından hazırlandı. Peki, çoğunluğu ülkenin 2009-2018 mali krizi sırasında giden Yunanlılar için eve dönüşü cazip kılan ne oldu?
2010'da, krizin tamamen etkisini gösterdiği yıl ile 2024 arasında tahminen 775 bin Yunanlı yurt dışına göç etti, yaklaşık 470 bini ise geri döndü; bu, on giden kişiden yaklaşık altısı anlamına geliyor. Verilere göre dönüm noktası 2023'te yaşandı: O yıl 46 bin vatandaş geri dönerken 37 bin kişi ülkeden ayrıldı. 2024'te bu fark daha da açıldı ve yaklaşık 52 bin girişe karşılık 32 bin çıkış kaydedildi.
En güncel rakamlar, dönenlerin yarısından fazlasının 20-39 yaş arasında olduğunu gösteriyor. Dönenlerin yaklaşık beşte üçü üniversite mezunu; çalışanların ise nereden yarısı son derece yetkin gerektiren mesleklerde istihdam ediliyor.
Katerina Psychogiou da bu grubun içinde yer alıyor ve deneyimini TO Vima International Edition'a anlattı. Hukuk fakültesi mezunu olan Psychogiou, Atina'da birkaç yıl çalıştıktan sonra 2016'da Yunanistan'dan ayrıldı. Ayrılışını, "tam da mali krizin ortasında ileri eğitim almak ve nihayetinde yurt dışında çalışmak için" diye açıkladı. 2015'te bilgisayar programlama alanındaki lisansüstü eğitim için ülkeden ayrılan Manolis G. de aynı kuşağın mensubu.
Vergi indirimleri ve hızlı tanınma
Kiriyakos Miçotakis hükümeti 2020'de gençleri ülkeye döndürmeyi amaçlayan bir dizi önlem açıkladı. Doğru yönde atılmış bir adım olan bu paketin yeterli olup olmayacağı ya da gelecekte yeterli kanıtlanıp kanıtlanmayacağı ise henüz belirsiz. Paket, belirli koşullar altında Yunanistan'da elde edilen ücret ya da işletme gelirine yedi yıl boyunca yüzde 50 gelir vergisi indirimi getiriyordu. Sonradan hayata geçirilen ve gençler ile aileleri kapsayan daha geniş vergi reformu ise 25 yaşına kadar sıfır gelir vergisi, 30 yaşına kadar ise indirimli oranlar öngördü.
Önlemler kapsamında üniversite diplomalarının otomatik tanınması uygulamasına da geçildi; bu süreç daha önce uzunluğuyla ünlüydü. ABD, Birleşik Krallık, İsviçre, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'da alınmış belirli uzmanlık dallarının tanınması da basitleştirildi.
Yurt içi tanıtım etkinlikleri de rol oynadı. Londra, New York, Amsterdam, Düsseldorf ve Stuttgart gibi büyük Yunan topluluklarının bulunduğu şehirlerde düzenlenen Rebrain Greece iş fuarlarına 6.500'den fazla kişi katıldı; katılımcılar Yunanistan'da faaliyet gösteren 120 büyük şirketle bir araya geldi. Manolis, Düsseldorf'tayken oradaki fuara katıldı. "Tohum orada atıldı; eve dönüp iki Yunanlı öğrenci arkadaşımla kendi şirketimi kurma fikri," diyen Manolis, "Bir şeylerin değiştiğine ve koşulların daha elverişli olabileceğine inanıyorduk" ifadesini kullandı.
Öte yandan Yunanistan'ın 2024-2027 Diaspora Stratejisi, yurt dışındaki Yunanlıların anavatanla bağını canlı tutmayı amaçlıyor. Strateji; yurt dışındaki Yunan akademisyenler, bilim insanları ve girişimcilerden ağlar kurulmasını, genç kuşaklar için programlar oluşturulmasını ve konsolosluk hizmetlerinin iyileştirilmesini kapsıyor.
Aileden yana tercih
Ancak kâr amacı gütmeyen BrainReGain girişiminin "Dönüş. Yetenek. Etki" başlıklı yıllık konferansı, mali teşviklerin ve vergi kolaylıklarının yetkin Yunanlıların geri dönüşünde asıl itici güç olmayabileceğini akla getirdi. 29 Mayıs'ta Atina Konser Salonu'nda, Yunan bilim insanları, politika yapıcılar ve akademisyenlerin katılımıyla düzenlenen etkinliğe göre aile ve sosyal bağlar daha belirleyici olabilir.
Katerina için terazinin kefesini Yunanistan'a çeviren etkenler de bunlar oldu. "Altı yılın ardından koşulların Yunanistan'a bir şans daha verebilecek ölçüde düzeldiğini hissettim. COVID-19 dönemi de bu karara katkıda bulundu. Yunanistan'dan uzaktan çalışırken ailemi, arkadaşlarımı ve genel olarak Yunan yaşam tarzını özlediğimi fark ettim," diye anlattı. "Dönüşüm bu nedenle bir dizi etkenin bileşimine dayandı: aileme yakın olma fırsatı, Yunanistan'ın sunduğu yaşam tarzı ve zamanlamanın 2016'ya göre daha elverişli olduğu algısı."
Manolis de kararında ailesini, yurt dışında sınırlı kalan sosyal yaşamın yanı sıra temel etken olarak gösterdi.
Sarsıntılı bir iniş
İki isim de Yunanistan'daki iş hayatına uyumun hiç de kolay olmadığını vurguladı. Manolis, ortaklarıyla birlikte ileri teknolojiye dayalı bir şirket kurmasına rağmen yeni bir işe başlamanın hâlâ ağır bürokrasiyle çevrili olduğunu ve devletten fazla destek görmediğini belirtti. "Bu durum, dönmek isteyen birçok nitelikli kişi caydırıcı olabilir" diye konuştu.
Katerina ise dönüşünün, Yunan sisteminin yıllardır süren "hastalıklarının" krizin resmen sona ermesiyle birlikte kaybolmadığını net biçimde gösterdiğini söyledi. "Aynı zihniyetlerin ve kurumsal zayıflıkların birçoğu sürüyor ve büyük olasılıkla bir süre daha sürecek," diyen Psychogiou, bunun birçok gencin hâlâ yurt dışına göç etmesini açıkladığını kaydetti.
Profesyonel açıdan Yunanistan iş piyasasının yurt dışında yaşadığından farklı olacağını önceden bildiğini de sözlerine ekledi. Dönüşünden önce beklentilerini buna göre ayarladığını, aynı fırsatları, çalışma alışkanlıklarını ya da profesyonel standartları bulmayı beklemediğini anlatan Katerina, "Bu hazırlık, geçişe daha gerçekçi yaklaşmamı sağlamış olmalı" ifadesini kullandı.
Katerina'ya göre genç Yunanlıların dönüşü, bu zihniyetleri zaten iyi yönde değiştiriyor. "Yurt dışında eğitim almış ya da çalışmış giderek daha fazla Yunanlı dönüyor; kurum kültürüne ilişkin farklı fikir ve deneyimler getirerek Yunan kuruluşlarına yeni bir bakış açısı katıyor," dedi. Ona göre zamanla bu durum Yunanistan'daki iş yerlerini Avrupa ve uluslararası standartlara yaklaştırabilir, onları geride tutan eski anlayışları zayıflatabilir.
Yurt dışından dönüş kararına geriye dönük bakan iki genç profesyonel de, tüm güçlüklerine rağmen doğru karar oldukları konusunda hemfikir. "Yurt dışında yaşamanın özlediğim yönleri elbette var, geçiş de tam olarak pürüzsüz olmadı. Buna rağmen Yunanistan'a bir şans daha vermeye karar verdiğim için memnunum," diye sözlerini tamamladı.
Manolis ise görüşünü şu sözlerle dile getirdi: "Yunanistan size çok para kazanma fırsatı sunmaz ama benim için yaşam kalitesi çok önemli, bu yüzden ikinci bir şans verdim. Herkese tavsiyem, geri dönmeden önce iyi araştırma yapmaları olur."
