Ulusal Ekonomi Bakanı Kyriakos Pierrakakis'in sunduğu kanun tasarısıyla gelecek kuşak için yeni bir tasarruf sistemi hayata geçiriliyor. Tasarı, Selanik Uluslararası Fuarı'nda (TIF) açıklanan önlemleri içeriyor ve önümüzdeki günlerde Meclis'te oylanması bekleniyor.
Reşit olmayanlar için yeni bir Bireysel Yatırım Hesabı açılan her çocuk için Yunan devleti, ailenin yatırdığı tutarı 1.200 euroya kadar devlet katkısıyla eşleştirecek. Bu katkı yılda en fazla 1.200 euro olacak. Başka bir deyişle, ebeveynler çocukları için ayda 100 euro yatırırsa devlet de ayda 100 euro ekleyecek. Yıl sonunda çocuğun hesabında, yatırım getirileri hesaba katılmadan önce yılda 2.400 euro birikmiş olacak.
Ancak devletin katkı tavanı sabit kalmayacak. Bu tavan her beş yılda bir yüzde 10 artacak ve böylece fiyatlar ile gelirlerdeki yükselişe kademeli olarak ayak uydurulacak.
Reşit Olmayanlar için Bireysel Yatırım Hesabı (AELA), çocuklar için uzun vadeli bir tasarruf ve yatırım aracı oluşturuyor. Hesaplar 2027 yılının başından itibaren çocuğun yasal temsilcisi tarafından açılabilecek. Hesap, çocuk iki yaşına girmeden de kurulabilecek. Dolayısıyla sistem ilk etapta 2025 ve sonrasında doğan çocukları kapsayacak.
Hesap nerede açılabilir?
Yararlanıcı, iki yaşın altında bir reşit olmayan olmalı; Yunanistan vatandaşı ya da bir AB üye devletinin vatandaşı olmalı ve Yunanistan'da vergi mükellefi bulunmalı. Hesap; banka, yatırım fonu yönetim şirketi, sigorta şirketi ya da uygun başka bir finans kuruluşu olabilecek bir sağlayıcı nezdinde açılacak.
Hesaba katkı yapabilecek kişiler sınırlı değil. Ebeveynler, büyükanne ve büyükbabalar, akrabalar, vaftiz anne ve babalar ve hatta şirketler (tüzel kişiler) dahil her gerçek ya da tüzel kişi katkıda bulunabilecek. Çocuk başına yıllık toplam katkı sınırı 10.000 euro olarak belirlendi.
Devlet, yatırılan tutarı eşleştirerek ilk etapta yılda en fazla 1.200 euroya kadar katkı yapacak. Devlet katkısı, özel kişilerin çocuğun hesabına yaptığı her ödemeden sonra 30 gün içinde hesaba yatırılacak.
Buna göre bir aile ayda 100 euro yatırırsa yıl sonunda 1.200 euro katkıda bulunmuş olacak. Devlet de 1.200 euro ekleyecek. Yıl içinde biriken toplam tutar, yatırım getirisi ve masraflar hariç 2.400 euro olacak. Ancak aile 5.000 euro yatırırsa devlet tam 5.000 euroyu eşleştirmeyecek; en fazla 1.200 euro ekleyecek.
Aileler hangi yatırım seçeneklerini seçebilir?
Hesabın sermayesi yalnızca uygun finansal araç ve ürünlere yatırılacak. Bunlar arasında yatırım fonları ve borsada işlem gören fonlar (ETF) ile AB ya da Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) içindeki düzenlenmiş piyasalarda işlem gören hisse senetleri ve tahviller yer alıyor. Kripto varlıklar, türev ürünler, kaldıraçlı ürünler, yapılandırılmış ürünler ve belirli alternatif yatırımlar ise kapsam dışında tutuldu.
Nakit mevduatlar ve para piyasası fonları nakit sayılacak. Bunlar, belirli istisnalar dışında portföyün yüzde 5'ini geçemeyecek. Sermayenin tek bir hisseye ya da tek bir piyasaya aşırı bağımlı hale gelmesini önlemek için çeşitlendirme kuralları ve maruziyet sınırları da uygulanacak.
Çocuğun hesabı için yatırım profilini, sabit getirili yatırımlar ile hisse senetlerinin oranını belirleyecek kişi ebeveyn ya da yasal temsilci olacak.
Dört farklı yatırım modeli sunulacak:
Muhafazakâr: Yüzde 100 sabit getirili yatırım, yüzde 0 hisse senedi.
Dengeli: Yüzde 70 sabit getirili yatırım, yüzde 30 hisse senedi.
Büyüme: Yüzde 30 sabit getirili yatırım, yüzde 70 hisse senedi.
Dinamik: Yüzde 100 hisse senedi.
Ebeveyn seçim yapmazsa fonlar, katkıların sermaye korumasıyla birlikte varsayılan olarak Büyüme modeline yönlendirilecek. Çocuğun reşit olmasına üç yıl kala ise ebeveyn ya da çocuğun temsilcisi aksini belirtmedikçe varsayılan yatırım tercihi otomatik olarak Dengeli profile geçecek.
Daha önceki değişikliklerden bağımsız olarak, çocuk 18 yaşına girmeden önceki son üç yılda daha düşük riskli bir profile geçişe izin verilecek.
Sermaye garantisi
Sermaye garantisi (sermaye koruması), özel katkıları devlet eşleştirmesine konu olan yıllık tutara kadar kapsıyor. İlk etapta bu tutar 1.200 euro. Koruma, buna karşılık gelen devlet katkısını da içeriyor. Çocuk reşit olduğunda, bu tutarlarla edinilen yatırımların değeri nominal değerinin altına düşemeyecek.
Ancak yıllık devlet eşleştirme sınırını aşan katkılar otomatik olarak korunmuyor. Bu katkılar için ek sermaye koruması seçilebilecek, ancak bu koruma özel kişi tarafından ödenecek ayrı bir ücrete tabi olacak. Koruma, bir AB kredi kurumu ya da sigorta şirketinin geri alınamaz taahhüdüyle sağlanacak. Sağlayıcı iflas etse bile korumanın geçerliliğini sürdürmesi öngörülüyor. Bu korumanın maliyeti ayrıca fiyatlandırılacak ve tek maliyet göstergesinde ayrı bir kalem olarak gösterilecek.
Maliyetler ve şeffaflık
Varsayılan yatırım seçeneğinin yıllık toplam maliyeti, hesabın yıllık ortalama değerinin yüzde 0,50'sini geçemeyecek. Vergiler, düzenlenmiş piyasaların aldığı ücretler ve ayrıca fiyatlandırılan sermaye koruması maliyeti bu sınırın dışında tutuluyor.
Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, tüm sağlayıcıların sunduğu varsayılan yatırım seçeneklerinin maliyetlerini gösteren yıllık bir karşılaştırmalı tablo yayımlayacak. Tablo, sözleşme imzalanmadan önce ebeveynin erişimine açık olacak.
Para çekme ve sermayenin korunması
Çocuk 18 yaşına gelmeden para çekilemeyecek. Bunun istisnaları ise sınırlı. Ebeveynin ya da yasal temsilcinin ölümü, yararlanıcının ölümü ya da çocuğu etkileyen ciddi sağlık sorunları gibi olağanüstü durumlarda çekim yapılabilecek.
Çocuk reşit olmadan yararlanıcının hakları, zorunlu hukuk hükümlerine tabi olmak kaydıyla rehin verilemeyecek, devredilemeyecek ya da haczedilemeyecek. Hesap, ebeveynin ya da vasinin iflas masasının bir parçası sayılmayacak.
Bu kısıtlamalara aykırı bir para çekimi yapılırsa, o ana kadar ödenen devlet katkılarının tamamı, buna karşılık gelen yatırım getirileriyle birlikte devlete geri ödenecek. Ancak hesap kapatılmayacak ve kalan bakiyeyle işlemeye devam edecek. Hesaba yeni özel katkılar yatırıldıktan sonra devlet katkıları yeniden başlayabilecek.
Vergi teşvikleri
Yılda 10.000 euroya kadar yapılan katkılar reşit olmayanın geliri sayılmayacak. Bu katkılar, gelirle ya da sosyal uygunlukla ilgili kriterler uygulanırken de dikkate alınmayacak. Aynı durum devlet katkısı için de geçerli.
Katkılar bağış vergisi ve ebeveyn bağış vergisinden muaf olacak. Hesaba yansıyan temettü, faiz ve sermaye kazançları ise gelir vergisinden muaf tutulacak.
Danışma taslağıyla karşılaştırıldığında önemli bir değişiklik de yapıldı. Katkıların, paranın kaynağını tespit etmek için kullanılan varsayımsal servet ve gelir testlerinden açıkça muaf tutulması kaldırıldı. Bu nedenle katkılar, paranın kaynağına yönelik kontrollerden muaf olmayacak.
Çocuk 18 yaşına girince ne olacak?
Çocuk 18 yaşına ulaştığında hesap, yararlanıcıya ait kişisel bir mülkiyet hakkına dönüşecek. Çocuk tutarın tamamını çekebilecek, parayı bir vadesiz mevduat hesabına, yatırım hesabına ya da yatırıma bağlı bir sigorta ürününe aktarabilecek veya kısmi çekim yapabilecek.
Birikmiş tutarın çekilmesi ya da aktarılması vergiye tabi olmayacak. Para bir yatırım hesabına aktarılırsa yatırım geçmişi korunacak ve aktarım yeni bir katkı olarak değerlendirilmeyecek.
Ebeveynler neyi seçebilir?
Banka ve sigorta şirketleri gibi sağlayıcıların sunduğu hazır yatırım modellerine ek olarak, kendi yatırımını yönetme seçeneği de olacak. Bu seçenek, ebeveyn ya da yasal temsilcinin finans piyasalarını bilmesi ve yatırım seçimini sağlayıcıya bırakmak yerine çocuğun yatırımlarını kendisinin belirlemek istemesi halinde kullanılabilecek.
Kendi yatırımını yönetme seçeneğinde hisse senedi ve tahvile doğrudan yapılan yatırımlar, portföyün toplam değerinin yüzde 30'unu geçemeyecek. Ebeveynler, seçilen yatırım profilinin sınırlarına uymak kaydıyla yatırım fonları ya da ETF'leri de tercih edebilecek.
Ancak yönetim tamamen sınırsız olmayacak. Sağlayıcı, ebeveynden ya da çocuğun temsilcisinden gelen herhangi bir yatırım emrini uygulamadan önce kontrol edecek ve kanun tasarısında belirlenen kurallara aykırı emirleri reddedecek. Ayrıca portföyün seçilen yatırım profiline ve çeşitlendirme kurallarına uyup uymadığını izleyecek. Bu kontroller en az üç ayda bir yapılacak.
Katkılar durursa ne olacak?
Katkılar durursa hesap için ceza, haciz ya da kapatma uygulanmayacak. Bu durumda mevcut sermaye yatırımda kalmaya devam edecek ve yatırım getirileri hesaba yansımaya devam edecek.
Devlet, eşleştirilecek yeni uygun özel katkı olmayacağı için başka bir katkı yapmayacak. İleri bir tarihte yeniden para yatırılırsa, geçerli yıllık sınırlar dahilinde devlet eşleştirmesi yeniden başlayacak.
Devlet katkısı nasıl artacak?
Devlet katkısı ilk etapta çocuk başına yılda en fazla 1.200 euro olacak ve her beş yılda bir yüzde 10 artacak.
Buna göre yıllık en yüksek devlet katkısı, ilk dönemdeki 1.200 eurodan ilk beş yılın ardından 1.320 euroya, ikinci beş yılın ardından 1.452 euroya ve üçüncü beş yılın ardından 1.597,20 euroya yükselecek.
Bu artış devletin katkı tavanına uygulanıyor. Ailelerin ödemek zorunda olduğu bir tutara uygulanmıyor. Aileler, istedikleri ve karşılayabildikleri tutarı yatırmakta serbest olacak. Bu tutar yılda 10 ya da 100 euro gibi düşük bir miktardan yılda 10.000 euroya kadar değişebilecek. Devlet ise yalnızca o dönemde geçerli olan sınıra kadar eşleştirme yapacak.
İlk dönemde bir aile yılda 1.200 euro (ayda 100 euro) yatırırsa devlet 1.200 euro daha ekleyecek. Yatırım getirisi hariç bir yılda biriken toplam sermaye 2.400 euro olacak.
Beş yıl sonra devlet katkı sınırı 1.320 euroya yükselirse, çocuğun en yüksek devlet katkısını alabilmesi için aile yıl içinde en az 1.320 euro yatırmalı. Bu durumda yatırım getirisi hariç yıllık toplam sermaye 2.640 euro olacak.
Aile belirli bir yılda yalnızca 600 euro yatırırsa devlet, en yüksek katkı sınırından bağımsız olarak 600 euro ekleyecek.
